Συνθήκη NAFTA και περιφερειακός διεθνισμός

Το 1821, ξεσπά στη Λατινική Αμερική η συντονισμένη επανάσταση των επαρχιών της Αντιβασιλείας της Νέας Ισπανίας, υπό τη διαφώτιση του Σιμόν ντε Μπολιβάρ. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Μονρόε, προς ένδειξη «αλληλεγγύης» στα κινήματα αυτά, προκρίνει τη χάρτα δικαιωμάτων που φέρει την επωνυμία του, διά της οποίας εισηγείται τη μετά την επανάσταση θεσμική συγκρότηση των κρατών που θα διαδεχθούν τις εξεγερθείσες επαρχίες.

Η «εξαγωγή» βορειοαμερικανικού φεντεραλισμού συστήνει την «επόμενη ημέρα» για λαούς που έζησαν υπό τον ζυγό του πατερναλιστικού φεουδαλισμού και του δεισιδαίμονος ρωμαιοκαθολικισμού για πάνω από δύο αιώνες. Οι «αντι-αποικιοκράτες» Αμερικανοί, προωθώντας «μεταρρυθμίσεις» ορμώμενες από τη δική τους επανάσταση, διαμορφώνουν, καθ’ όλο σχεδόν το γεωγραφικό πλάτος της ηπείρου, οικεία προς αυτούς θεσμικά πλαίσια προς τον σκοπό της εφαρμογής της «μακρά χειρί» μεθοδολογίας ανάπτυξης περιφερειακών διεθνών σχέσεων.

Η ιδιόρρυθμη διμερής σχέση ΗΠΑ – Μεξικού κοντεύει να συμπληρώσει διακόσια χρόνια από τον τελευταίο Μεξικανο-αμερικανικό Πόλεμο (1844), με τις δύο χώρες να συνεχίζουν την «παράδοση» των αναμεταξύ τους αναπτυξιακών ανισοτήτων.

Οπως τότε, οπότε άνεργοι vaceros (ελλ. γελαδάρηδες) διέσχιζαν τον ποταμό Ρίο Γκράντε στην προσπάθειά τους να βρουν απασχόληση στο ράντσο κάποιου νεο-εγκατεστημένου Anglo, ομοίως και σήμερα άνεργοι χωρικοί διασχίζουν τα σιδηρόφραχτα πλέον σύνορα για να βρουν απασχόληση στη γεωργοκτηνοτροφική βιομηχανία των πολιτειών του New South, εάν βεβαίως καταφέρουν να ξεφύγουν από το πεδίο επιτήρησης των διαβόητων Texas Rangers.

Κάποιοι πιο τυχεροί ή πιο δικτυωμένοι φθάνουν έως τον Καναδά για να απασχοληθούν με εξαμηνιαίες συμβάσεις στον εκεί εκτενέστερο αγροδιατροφικό τομέα. Οι άνθρωποι αυτοί, επί της ουσίας, θα παράξουν προϊόντα, τα οποία εν συνεχεία θα εξαχθούν στο Μεξικό.

Το Μεξικό, με τη σειρά του, θα εξάγει στις ΗΠΑ πρώτες ύλες βαριάς βιομηχανίας, όπως χάλυβα, και θα εισάγει αμερικανικά αυτοκίνητα, τα οποία μέσω της LAFTA (Latin American Free Trade Association) θα διοχετεύσει στις χώρες του νοτιο-αμερικανικού κώνου. Το Μεξικό είναι δηλαδή ο στρατηγικός διακομιστής.

Ας υποθέσουμε, λοιπόν, πως η κυβέρνηση των ΗΠΑ προβαίνει τελικά σε μονομερή de facto «τροποποίηση» της Συνθήκης NAFTA (North American Free Trade Association) διά δασμολόγησης λ.χ. πρώτων υλών, όπως βαρέα μέταλλα, πετρέλαιο, και το Μεξικό απαντά ομοίως με δασμούς για τα εισαγόμενα από τις ΗΠΑ αυτοκίνητα και αυτοκινούμενα γεωργικά μηχανήματα, ποιος θα είναι ο πιο ωφελημένος; Προδήλως το Μεξικό, διότι τα δικά του προϊόντα θα δυνηθεί να τα διοχετεύσει στα κράτη-μέλη της LAFTA άνευ δασμών, έχει εναλλακτική «κοινή αγορά».

Εάν πάλι το Μεξικό εμποδιστεί από τις ΗΠΑ, διά δασμολόγησης στα αγροδιατροφικά του προϊόντα, μοιραία θα απαντήσει με προστατευτισμό (αγγλ. dumping) της δικής του γεωργοκτηνοτροφικής βιομηχανίας, την οποία θα κληθεί εκ των περιστάσεων να αναδιοργανώσει με επιχειρησιακή συνέχεια, οπότε το πιθανότερο θα είναι η νομότυπη αποστολή Μεξικανών αγροτικών εργατών στις ΗΠΑ και στον Καναδά να περιοριστεί αισθητά. Σημειωτέον, και το Μεξικό διαθέτει εκτενέστερο πρωτογενή τομέα από τις ΗΠΑ.

Πέρα όμως από το οικονομικό σκέλος της διμερούς σχέσης, μία πολιτική απομονωτισμού από μέρους των ΗΠΑ ενδέχεται σφόδρα να συνασπίσει τα κράτη – μέλη της LAFTA και να τους δώσει κίνητρο ανάπτυξης πιο ολοκληρωμένων διεθνών σχέσεων.

Οι χώρες αυτές προέκυψαν από την ίδια επανάσταση, κατοικούνται από τον ίδιο ουσιαστικά λαό, βιώνουν ομοειδή κοινωνικά προβλήματα όπως είναι η διαφθορά, το οργανωμένο έγκλημα, η διακίνηση ναρκωτικών, τα χαώδη οικονομικά χάσματα, η ανεργία των νέων, η πορνεία των νεανίδων. Μία πιθανή απομόνωση των οικονομιών τους από τις ΗΠΑ, πόσο περισσότερο θα τις βλάψει;

Χρήζει να μην παραβλεφθεί η κουλτούρα συνέργειας που διαθέτουν οι λαοί αυτοί, ιδίως στις αγροτικές περιοχές. Ως συνηθισμένοι στις κακουχίες, είναι οι πρώτοι διδάξαντες συνεργατικής γεωργοκτηνοτροφίας και κινηματικής δράσης. Συν τοις άλλοις, στους διεθνείς οργανισμούς, με προεξάρχοντα τον ΟΗΕ, οι Λατινοαμερικανοί έχουν τη δική τους σεβάσμια παρουσία, δεκαετίες τώρα.

Ο δημόσιος διεθνής νομοθέτης, όταν μεταπολεμικά πρόκρινε τη σύσταση των διεθνών οικονομικών οργανισμών, σκοπό είχε την προαγωγή της κατά το δυνατόν αναπτυξιακής ομοιογένειας αναμεταξύ των κρατών – μελών τους ως κίνητρο αέναης επιδίωξης της αναμεταξύ τους ειρήνης. Ο a la carte περιφερειακός διεθνισμός δύναται κάλλιστα να προκαλέσει νέο μεξικανο-αμερικανικό πολεμικό κλίμα και σίγουρα τίθεται εκτός πλαισίου δόγματος Μονρόε.

* δικηγόρος, LLM Διεθνούς και Συγκριτικού Δικαίου Οικονομίας & Εμπορίου Μητροπολιτικού Πανεπιστημίου Λονδίνου