Η πιλοτική εφαρμογή της περιγραφικής αξιολόγησης

Ως αρνητικά στοιχεία του αξιολογικού συστήματος στη χώρα μας έχουν επισημανθεί: η κυριαρχία της τελικής αξιολόγησης και η έλλειψη διαδικασιών διαμορφωτικής αξιολόγησης, η έμφαση που δίνεται στην αξιολόγηση και τον έλεγχο των γνώσεων και όχι άλλων διαστάσεων της μάθησης και της ανάπτυξης, η αποκλειστική χρήση του βαθμού για την αποτύπωση αξιολογικών κρίσεων, χωρίς τη συνοδεία ποιοτικών περιγραφών που να απεικονίζουν την ατομική εξέλιξη του κάθε παιδιού σε όλους τους τομείς.

Με στόχο την άμβλυνσή τους και με βάση τις αρχές των σύγχρονων συστημάτων αξιολόγησης, διαμορφώθηκε από την επιστημονική ομάδα του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής μια πρόταση για την περιγραφική αξιολόγηση που εφαρμόζεται πιλοτικά, παράλληλα με το ισχύον σύστημα αξιολόγησης, από τη φετινή σχολική χρονιά σε 74 σχολικές μονάδες σε όλη την Ελλάδα (Νηπιαγωγεία, Δημοτικά, Γυμνάσια, Ειδικά Σχολεία).

Με το πιλοτικό πρόγραμμα επιδιώκεται:

α) η εφαρμογή και η αξιολόγηση της πρότασης, όπως αυτή αποτυπώνεται στους Οδηγούς των Εκπαιδευτικών για την περιγραφική αξιολόγηση και

β) η συνεργασία και η ενεργός εμπλοκή των εκπαιδευτικών στην τελική συνδιαμόρφωση συστήματος αξιολόγησης των μαθητών και των μαθητριών της υποχρεωτικής εκπαίδευσης που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες, τις ιδιαιτερότητες και τα χαρακτηριστικά του ελληνικού σχολείου.

Πώς γίνεται αντιληπτή η περιγραφική αξιολόγηση;

Η περιγραφική αξιολόγηση γίνεται αντιληπτή ως μια συνεχής και συστηματική διαδικασία συλλογής, ερμηνείας και αξιοποίησης πληροφοριών που προκύπτουν από την καθημερινή εμπειρία στην τάξη σχετικά με τη διαδικασία και τα αποτελέσματα της μάθησης.

Ειδικότερα, οι σκοποί της περιγραφικής αξιολόγησης είναι:

Να διαμορφώσει ο ίδιος ο μαθητής εικόνα τού τι μαθαίνει και πώς το μαθαίνει ώστε να μπορεί να επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στην ατομική του πρόοδο, να βελτιώνει τις επιδόσεις του αλλά και τη δράση του στην τάξη και στο σχολείο.

Να εκτιμήσουν οι εκπαιδευτικοί τον βαθμό επίτευξης των διδακτικών και παιδαγωγικών στόχων και να αντλήσουν πληροφορίες για την αποτίμηση της διαδικασίας της διδασκαλίας και της μάθησης στην προοπτική της αναμόρφωσής τους. Να ενημερωθούν οι γονείς/κηδεμόνες για την πρόοδο των παιδιών τους.

Τι ακριβώς αξιολογείται όσον αφορά τη μάθηση των μαθητών και μαθητριών;

Η περιγραφική αξιολόγηση δεν περιορίζεται αποκλειστικά στον έλεγχο των γνώσεων που απέκτησαν οι μαθητές και οι μαθήτριες, αλλά αφορά τη γενικότερη εικόνα τους στην τάξη και στο σχολείο, όπως για παράδειγμα τον βαθμό στον οποίο μπορούν τόσο να οικοδομούν τις γνώσεις όσο και να τις χρησιμοποιούν αποτελεσματικά, την ικανότητα για κριτική σκέψη, την ατομική δράση τους, τα ενδιαφέροντά τους, την ικανότητα συνεργασίας με άλλους/-ες, τον τρόπο που εργάζονται, λειτουργούν και εκφράζονται στην τάξη, αλλά και τη συμμετοχή τους σε συλλογικές διαδικασίες και δράσεις του σχολείου.

Πώς υλοποιείται η περιγραφική αξιολόγηση;

Η εφαρμογή της περιγραφικής αξιολόγησης στην πράξη προϋποθέτει την αξιοποίηση ποικίλων και εναλλακτικών μεθόδων αξιολόγησης.

Στο πλαίσιο αυτό αξιοποιούνται τόσο οι παραδοσιακές μέθοδοι αξιολόγησης, όπως είναι οι γραπτές δοκιμασίες και οι ερωτήσεις όσο και οι εναλλακτικές, όπως η παρατήρηση, ο φάκελος του μαθητή/-τριας, η αυτοαξιολόγηση και η ετεροαξιολόγηση και οι συζητήσεις.

Με τις μεθόδους αυτές ο/η εκπαιδευτικός συλλέγει πληροφορίες για να μπορεί να κατανοήσει καλύτερα τη μαθησιακή και την αναπτυξιακή πορεία του μαθητή και της μαθήτριας, να λαμβάνει αποφάσεις στο πλαίσιο της καθημερινής λειτουργίας της τάξης, στο τέλος μιας διδακτικής ενότητας ή στο τέλος του τριμήνου για τη βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Ετσι μπορεί να ανταποκριθεί καλύτερα στις ιδιαίτερες εκπαιδευτικές ανάγκες των μαθητών/-τριών και να συνθέτει με μεγαλύτερη αξιοπιστία και εγκυρότητα το προφίλ τους.

Στη διαδικασία αυτή ο μαθητής και η μαθήτρια έχουν ενεργό ρόλο και ενισχύεται η ικανότητά τους να αξιολογούν την πρόοδό τους μέσω της αυτοαξιολόγησης αλλά και της ανατροφοδότησης που του/της παρέχεται είτε από τους/τις εκπαιδευτικούς είτε από τους/τις συμμαθητές/-τριές του/της.

Τι είναι η έκθεση προόδου;

Το προφίλ του μαθητή και της μαθήτριας μπορεί να καταγραφεί σε μια έκθεση προόδου στο τέλος μιας χρονικής περιόδου περιγράφοντας με όσο γίνεται πληρέστερο τρόπο την εξέλιξη, τη μαθησιακή του/της πορεία και την ανάπτυξή του/της.

Ταυτόχρονα του/της υποδεικνύει τα επόμενα βήματα με στόχο τη βελτίωσή του/της.

Πρόκειται ουσιαστικά για τη σύνθεση της συνολικής εικόνας των μαθητών και μαθητριών σχετικά με την προσπάθεια, την πρόοδο αλλά και τη δράση τους στην τάξη και το σχολείο με ταυτόχρονη αναφορά στην προοπτική βελτίωσής τους.

Η δομή της έκθεσης προόδου διαφοροποιείται ανάλογα με τη βαθμίδα της εκπαίδευσης.

Στο Νηπιαγωγείο, η έκθεση προόδου εστιάζει σε τέσσερις μαθησιακούς και αναπτυξιακούς τομείς:

1) Ταυτότητα και αυτονομία,

2) Κοινωνική αλληλεπίδραση,

3) Επικοινωνία και

4) Σκέψη και εξερεύνηση.

Στο Δημοτικό, η έκθεση προόδου διαρθρώνεται σε τρεις ενότητες: 1) Αποτύπωση της αξιολόγησης του/της μαθητή/-ήτριας στην τάξη και στο σχολείο, 2) Αποτύπωση της αξιολόγησης του/της μαθητή/-ήτριας στα διάφορα μαθήματα και 3) Γενική μαθησιακή πορεία του/της μαθητή/-ήτριας και επόμενα βήματα.

Τέλος, στο Γυμνάσιο η έκθεση προόδου αποτελείται από δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος δίνονται πληροφορίες ανά μάθημα με βάση τα κριτήρια αξιολόγησης, που απορρέουν από: α) τους στόχους που ορίζει το Πρόγραμμα Σπουδών για κάθε μάθημα αλλά και τους τρόπους με τους οποίους αναπτύσσεται η εκπαιδευτική διαδικασία, β) την παρέμβαση και τη λειτουργία του μαθητή ή της μαθήτριας κατά την εξέλιξη της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Σε ένα δεύτερο μέρος στην έκθεση προόδου δίνονται πληροφορίες για: α) τους τρόπους εργασίας του μαθητή και της μαθήτριας, β) τους τρόπους επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης με τους/τις άλλους/ες και γ) τους τρόπους δράσης του/της μέσα στο σχολείο συνολικά.

*Λέκτορας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων  

**Αναπληρωτής καθηγητής, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών