Τα κόμματα και οι άνθρωποι

Οποιος, σαν εμένα, δεν πιστεύει σε αξίες που πραγματοποιούνται έξω από την επίγεια ζωή των συνασπισμένων ανθρώπων, δεν πρέπει ούτε να ζητά για τον εαυτό του ούτε να συμβουλεύει άλλους στην απόλυτη πολιτική αδιαφορία: πράγματι, δεν πρέπει να αδιαφορεί για τις συνθήκες και τις πολιτικές αλλαγές της κοινωνίας στην οποία ζει, ούτε να αφιερώνει το μεγαλύτερο μέρος των δραστηριοτήτων του σε στόχους που δεν έχουν καμιά σχέση με τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της κοινωνίας.

Η απόλυτη φυγή από την πολιτική είναι τόσο απατηλή όσο και η φυγή από τη φιλοσοφία: κάνει πολιτική ακόμη κι αυτός που την υποτιμά και θεωρεί ισχυρή τη θρησκευτική ή την ηθική ή την αισθητική απόλαυση, επειδή αποδέχεται μια συγκεκριμένη μορφή πολιτικής ή παίρνει μια απόφαση που συντρέχει στο να τον καθιστά αδιάφορο.

Στον αντίθετο πόλο, σε σχέση με τους διάφορους τρόπους δράσης, τοποθετείται και η αποκλειστική στράτευση σε ένα κόμμα. Η κοινωνική χρησιμότητα και η αξία μιας τέτοιας ασχολίας εξαρτώνται από τα πολιτικά ιδανικά για τα οποία παλεύει ο στρατευμένος∙ αλλά σε κάθε περίπτωση είναι επικίνδυνο να ανάγεις το κόμμα σε απόλυτη αξία και φετίχ.

Υπάρχουν τουλάχιστον δύο εμφανείς κίνδυνοι:

α) η ηγεσία που θα πρέπει να εκφράζει την πολιτική βούληση ολόκληρου του κόμματος ή, τουλάχιστον, της πλειοψηφίας του και

β) μια ομάδα ανθρώπων που η σχέση τους μπορεί να εκφυλιστεί σε μια σύμπραξη ειδικών συμφερόντων: αν ο στρατευμένος θεωρεί την υπακοή στο κόμμα μια αναμφισβήτητη υποχρέωση, αν χάνει την αναγκαία κριτική συνείδηση για να μετρήσει την καταλληλότητα της πολιτικής δράσης, αν καταλήγει τυφλό εργαλείο του κόμματος αντί να θεωρεί το κόμμα μια οργάνωση με σκοπό την πραγματοποίηση συγκεκριμένων ιδανικών, τότε μπορεί να καταλήξει μια μαριονέτα που κινείται από εκείνα τα ιδιαίτερα συμφέροντα, ένα ανεύθυνο εργαλείο μιας κλίκας ή συνεργός ενός εκφυλισμού.

Ακόμη όμως και χωρίς τον εκφυλισμό δεν είναι σπάνιο ένα κόμμα, ή για δικούς του λόγους συνοχής ή λόγω αδράνειας, να κλείνεται στο καβούκι του, να καταλήγει ανίκανο να αισθανθεί και να αποδεχτεί τις νέες ιδέες, τις επείγουσες ανάγκες της κοινωνίας, ειδικά όταν αυτή προσπαθεί να μπει σε γρήγορη τροχιά ανάπτυξης. Ο στρατευμένος που είναι ευαίσθητος σ’ αυτές τις νέες ιδέες, πρέπει να προσπαθήσει να ευαισθητοποιήσει και τον κομματικό οργανισμό∙ αλλά, αν η προσπάθειά του πέφτει στο κενό, αν ο κομματικός οργανισμός προσπαθεί να τον συνθλίψει, είναι πιο χρήσιμο στην κοινωνία να δράσει, όσο αυτό είναι δυνατόν, έξω από το κόμμα.

* ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ