Το «φάντασμα» του Βίζεγκραντ πάνω από τη Βιέννη

Μπορεί κατά την πρόσφατη, πρώτη επίσκεψή της στο εξωτερικό και συγκεκριμένα στη γειτονική Μπρατισλάβα, την περασμένη εβδομάδα, η εμφανιζόμενη ως ανεξάρτητη, αλλά προερχόμενη από το συγκυβερνών ακροδεξιό Κόμμα των Ελευθέρων νέα υπουργός Εξωτερικών της Αυστρίας, Κάριν Κνάισλ, να διατεινόταν πως δεν τίθεται θέμα ένταξης της χώρας της στην αποκαλούμενη Ομάδα του Βίζεγκραντ.

Ωστόσο δεν είναι λίγες οι ενδείξεις που συνηγορούν στην ύπαρξη ενός «φλερτ» του νέου δεξιού-ακροδεξιού κυβερνητικού συνασπισμού στη Βιέννη, με τα τέσσερα κεντροευρωπαϊκά κράτη-μέλη της Ομάδας: την Ουγγαρία, την Πολωνία, τη Σλοβακία και την Τσεχία.

Ηδη, παραμονές των πρόωρων αυστριακών βουλευτικών εκλογών της 15ης Οκτωβρίου, ο Χάιντς-Κρίστιαν Στράχε, αρχηγός του Κόμματος των Ελευθέρων και πλέον αντικαγκελάριος στη συγκυβέρνηση με το δεξιό Λαϊκό Κόμμα του καγκελάριου Σεμπάστιαν Κουρτς, υποστήριζε πως μία κυβέρνηση στην οποία θα συμμετέχει το κόμμα του θα ενισχύσει τις επαφές της Αυστρίας με τις χώρες της Ομάδας του Βίζεγκραντ, ενώ καλό θα ήταν να γίνει και μέλος της.

Η πρότασή του αυτή για προσχώρηση στην ομάδα εξηγείται από το γεγονός πως ο Στράχε δεν αφήνει αμφιβολία ότι συμμερίζεται την επιφυλακτικότητά τους σε πολλά ζητήματα απέναντι στην Ε.Ε., έχοντας ο ίδιος χαιρετίσει και επαινέσει ιδιαίτερα τη στάση των τεσσάρων χωρών της, ειδικά στην προσφυγική κρίση, την οποία ο ίδιος και το κόμμα του εκμεταλλεύτηκαν στο έπακρο στις προεκλογικές εκστρατείες τους.

Το «ενδιαφέρον» του για τη στάση της ομάδας στο προσφυγικό δεν κρύβει ο νέος καγκελάριος, ειδικότερα δε για τη στάση της Ουγγαρίας και του πρωθυπουργού της, Βίκτορ Ορμπαν, με τον οποίο ο Κουρτς διατηρεί στενές σχέσεις από την μέχρι πρότινος θητεία του ως Αυστριακού ΥΠΕΞ.

Προεκλογική εκστρατεία

Ο μόλις 31χρονος, ιδιαίτερα δημοφιλής, αλλά και επικρινόμενος από τους αντιπάλους του για άκρατο λαϊκισμό Σεμπάστιαν Κουρτς (ο νεότερος αρχηγός κυβέρνησης στον κόσμο), φέρεται να οφείλει μέρος της πρόσφατης εκλογικής νίκης του στην υιοθέτηση από μέρους του τόσο της φρασεολογίας του Στράχε στο προσφυγικό, όσο και -κατ’ επέκταση- στον προσανατολισμό του στην προσφυγική πολιτική του Ορμπαν.

Προσφιλές θέμα της προεκλογικής εκστρατείας του, αλλά και του «βίου και πολιτείας» του στην κυβέρνηση τα προηγούμενα χρόνια, ήταν για τον Κουρτς η πάταξη της παράνομης μετανάστευσης, της κατάχρησης των κοινωνικών παροχών και βέβαια η προστασία των συνόρων με τα κατάλληλα μέσα, κάτι για το οποίο ο ίδιος έγινε ευρύτατα γνωστός στην Ελλάδα με τις επανειλημμένες κριτικές και κατηγορίες του εναντίον της Αθήνας για «ανικανότητά» στη διαχείριση του προσφυγικού.

Δεν είναι τυχαίο πως στις προεκλογικές τηλεοπτικές αναμετρήσεις ο ίδιος βρισκόταν σε αντιπαράθεση με τον αντίπαλό του και πλέον κυβερνητικό εταίρο του, Χάιντς-Κρίστιαν Στράχε, για το εάν αντέγραψε ή όχι τις σκληρές θέσεις του δεύτερου για το προσφυγικό ή εάν ήταν ο Κουρτς ή ο Ορμπαν εκείνος στον οποίο οφείλεται το κλείσιμο της αποκαλούμενης «Διαδρομής των Βαλκανίων» για τους πρόσφυγες.

Οπως βέβαια δεν ήταν τυχαίο το ότι Ούγγρος πρωθυπουργός ήταν ο πρώτος ξένος ηγέτης που έσπευσε να συγχαρεί ένθερμα τον Κουρτς, αμέσως μετά την εκλογή του σε αρχηγό του δεξιού Λαϊκού Κόμματος, τον περασμένο Μάιο.

Κατά τη συνάντησή τους στο Παρίσι, την περασμένη Παρασκευή, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν επαίνεσε τον συνομιλητή του, Σεμπάστιαν Κουρτς (ο οποίος φέρεται να αρέσκεται να εμφανίζεται ως «ο Μακρόν της Αυστρίας»), για «την ευρωπαϊκή φιλοδοξία του και το πρόγραμμά του που ανταποκρίνεται πλήρως στις ευρωπαϊκές αξίες, κάτι που είναι καθοριστικό σε μία στιγμή που μερικές ευρωπαϊκές χώρες συμπεριφέρονται με δισταγμό», προσπαθώντας έτσι προφανώς να αποτρέψει τον Αυστριακό καγκελάριο από τη συνέχιση ενός «φλερτ» της Βιέννης με τις -κάθε άλλο παρά φιλοευρωπαϊκές- κυβερνήσεις σε Ουγγαρία και Πολωνία.

Αιχμή βέβαια για τον Κουρτς ήταν και η παρατήρηση Μακρόν ότι «στη χώρα μου αγωνίζομαι εναντίον ακροδεξιών κινημάτων, τα καταπολεμώ παντού στην Ευρώπη», εννοώντας προφανώς πως κανείς δεν προχωρά και σε συνασπισμό μαζί τους.

Η ουδετερότητα

Αυστριακοί βετεράνοι διπλωμάτες, παραθέτοντας μία σειρά επιχειρημάτων, επισημαίνουν εδώ και καιρό πως η Αυστρία δεν έχει θέσει και δεν θα πρέπει να θέτει καν θέμα προσέγγισής της -πόσο δε μάλλον ένταξής της- στην Ομάδα του Βίζεγκραντ.

Βασικό επιχείρημα είναι εκείνο της συμμετοχής των τεσσάρων της ομάδας στο ΝΑΤΟ, με το οποίο η συνεργασία της Αυστρίας -λόγω του καθεστώτος της διαρκούς ουδετερότητας της- περιορίζεται απλά και μόνον στην αποκαλούμενη «Σύμπραξη για την ειρήνη».

Επιπλέον, οι τέσσερις του Βίζεγκραντ βρίσκονται σε μόνιμη πλέον αντιπαράθεση με τις Βρυξέλλες (όχι μόνον εξαιτίας του θέματος της ανακατανομής προσφύγων, αλλά και λόγω των ευρωσκεπτιστικών ηγεσιών τους και της έντονης αντιευρωπαϊκής κριτικής τους).

Κάτι που σίγουρα δεν θα το ήθελε ένας «φιλοευρωπαίος», όπως ο Κουρτς. Οπως μάλλον δεν θα ήθελε, για λόγους κύρους και υστεροφημίας, να βρίσκεται στην ίδια ομάδα με τις επικρινόμενες για αυταρχισμό και αντιδημοκρατική στάση σε πολλά ζητήματα εθνικιστικο-λαϊκίστικες κυβερνήσεις σε Πολωνία και Ουγγαρία.

Οι ίδιοι διπλωμάτες επισημαίνουν και το γεγονός πως οι χώρες του Βίζεγκραντ είναι ταγμένες στη χρησιμοποίηση της πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς, που η Αυστρία έχει απορρίψει με δημοψήφισμα το 1978 με συντριπτική πλειοψηφία και την οποία αντιπαλεύει έως σήμερα, έχοντας έλθει σε αντιπαραθέσεις για παράδειγμα τόσο με την Πράγα όσο και με την Μπρατισλάβα.

Οι «4» και το προσφυγικό

Η Ομάδα του Βίζεγκραντ ιδρύθηκε τον Φεβρουάριο του 1991 στην ομώνυμη ουγγρική πόλη του Δούναβη, μερικές δεκάδες χιλιόμετρα βόρεια της Βουδαπέστης, από τρεις κεντροευρωπαϊκές χώρες, πρώην μέλη του Συμφώνου της Βαρσοβίας: την Ουγγαρία, την Πολωνία και την τότε ενιαία ακόμη Τσεχοσλοβακία.

Στόχος των τριών χωρών -που έγιναν τέσσερις μετά τη διάσπαση την 1/1/1993 της Τσεχοσλοβακίας σε Τσεχία και Σλοβακία- ήταν η στενότερη μεταξύ τους συνεργασία στην αντιμετώπιση κοινών προβλημάτων, η ένταξή τους στην Ε.Ε. και στο ΝΑΤΟ, και ένας μεταξύ τους συντονισμός στους τομείς της οικονομίας, του πολιτισμού και των θεμάτων των μεταναστών.

Μετά την ένταξη στο ΝΑΤΟ της Ουγγαρίας, της Πολωνίας και της Τσεχίας τον Μάρτιο του 1999 και της Σλοβακίας τον Μάρτιο του 2004 και κατόπιν η ένταξη και των τεσσάρων στην Ε.Ε. την 1η Μαΐου του 2004, η Ομάδα του Βίζεγκραντ φέρεται να ατόνησε και να περιήλθε, σύμφωνα με παρατηρητές στη Βιέννη, σε ένα είδος «χειμερίας νάρκης», από την οποία αφυπνίστηκε κάπου το καλοκαίρι του 2015 με την προσφυγική κρίση.

Η καθημερινή ροή χιλιάδων προσφύγων από τα τέλη Αυγούστου-αρχές Σεπτεμβρίου εκείνης της χρονιάς προς την Κεντρική Ευρώπη συνένωσε ξαφνικά, σε μία κοινή αντίδραση, τις τέσσερις χώρες του Βίζεγκραντ, αρχικά παρέχοντας στήριξη στον Ούγγρο πρωθυπουργό Ορμπαν στην ύψωση φρακτών στα σύνορα της χώρας του.

Ακολούθησε η αποστολή από μέρους των τεσσάρων στρατιωτών τους στην ΠΓΔΜ για το κλείσιμο των συνόρων προς την Ελλάδα και κατόπιν η δημιουργία κοινού σθεναρού μετώπου τους ενάντια στην Ε.Ε. στο θέμα ανακατανομής προσφύγων, όπως επίσης και η αποτυχημένη πρόσφατη προσφυγή για το θέμα αυτό της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Ογκώδης πορεία

«Αντίσταση», «Μην αφήσετε τους ναζί να κυβερνήσουν» ήταν μερικά από τα κεντρικά συνθήματα στην ογκώδη διαδήλωση που έγινε το Σάββατο στο κέντρο της Βιέννης κατά της πολιτικής του νέου κυβερνητικού συνασπισμού Δεξιάς και Ακροδεξιάς, που ανέλαβε προ μηνός τα ηνία στην Αυστρία.

Ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα οργανώσεων της Αριστεράς και του αντιρατσιστικού κινήματος, χιλιάδες διαδηλωτές κατήγγειλαν τη σκληροπυρηνική στάση Κουρτς-Στράχε στο μεταναστευτικό και στην κοινωνική πολιτική. Σύμφωνα με τους διοργανωτές, η συμμετοχή έφθασε τα 60.000 άτομα. Η αστυνομία κάνει λόγο για 20.000.