Το κοινό μας βίωμα

Πρόσφατα έτυχε να παρακολουθήσω στην ΕΡΤ1 μια συνέντευξη της κ. Λίνας Νικολακοπούλου με επίκεντρο μία από τις πολλές δραστηριότητες της: τις βραδιές Λόγου και Μουσικής που παρουσιάζει μαζί με την κ. Αλεξάνδρα Χριστακάκη στη μουσική σκηνή «Σφίγγα» με καλεσμένους επώνυμους και λιγότερο επώνυμους ανθρώπους από τους χώρους της τέχνης, της επιστήμης ή της κοινωνίας των πολιτών (πρόσφατα έτυχε να παρακολουθήσω μια συζήτηση με δύο πρωτοπόρους συμπολίτες μας για την κοινωνική αλληλεγγύη). Τον λόγο που εκφέρεται συμπληρώνουν οι μουσικές διαδρομές του «Κουαρτέτου» και τριών τραγουδιστών (Α. Καπαρού, Θ. Βουτσικάκης, Παλαμίδας).

Πάντα όταν τυχαίνει να διαβάσω συνεντεύξεις της κ. Λίνας Νικολακοπούλου στέκομαι, ίσως λόγω της επαγγελματικής μου ιδιότητας, σε εκείνες τις φράσεις που αναδεικνύουν τη συνάντηση μιας ξεχωριστής δημιουργού με την ελληνική πραγματικότητα. Αναλογίζομαι πως οι σπουδές της κ. Νικολακοπούλου (κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες σε ιδιαίτερες για τη χώρα ιστορικές εποχές) μάλλον σημάδεψαν, αν όχι αυτή καθεαυτή τη δημιουργική της έμπνευση, την πορεία μιας ζωής που δεν απεμπόλησε, παρά την επιτυχημένη της καριέρα, ούτε την έννοια της ατομικής και κοινωνικής σύγκρουσης ούτε τα ποικίλα τραύματα, τις πληγές αυτού του τόπου. Τελικά η λυτρωτική «σωτηρία της ψυχής», φαίνεται πως αντιπροσωπεύει, από τα νεανικά της χρόνια μέχρι σήμερα, αυτό που είπε στη συνέντευξη: βάλσαμο ψυχής που γεννιέται μέσα από τον πόνο, τον πόνο του έρωτα ή της ζωής γενικότερα.

Η κ. Λίνα Νικολακοπούλου, τόσο μέσα από το πολυεπίπεδο έργο της όσο και μέσα από το λόγο της, μας προτείνει δύο σημαίνουσες «συνταγές» για την αντιμετώπιση των ατομικών και κοινωνικών τραυμάτων εν μέσω μιας κρίσης που μοιάζει να μην έχει τέλος. Η πρώτη στάση ζωής (προτιμώ αυτό τον όρο από τη «συνταγή») είναι η ενδυνάμωση των κοινωνικών δεσμών είτε μέσω της τέχνης είτε μέσω της καθημερινής ζωής. Ποιος αμφισβητεί ότι τόσο η τέχνη όσο και η τέχνη της καθημερινής ζωής εκτυλίσσονται «επί σκηνής», φανερής ή αφανούς; Η δεύτερη στάση ζωής είναι να κατανοήσουμε πως η «σωτηρία της ψυχής» δεν είναι απλώς μια προσωπική υπόθεση αλλά προκύπτει από το κοινό μας βίωμα. Αυτό το «κοινό βίωμα», όπως τόνισε η ίδια, είναι ο καθρέφτης της ψυχής μας αλλά και της Ιστορίας μας.

Η κ. Νικολακοπούλου θα μπορούσε να είναι άριστη κοινωνική επιστήμονας. Διότι δεν εμπνέεται καθισμένη σε ένα γραφείο αλλά περπατώντας στους δρόμους και παρατηρώντας τους ανθρώπους. Χαίρομαι κάθε φορά που δηλώνει με καμάρι πως υπήρξε «Παντειακή φοιτήτρια» κοινωνικών και πολιτικών επιστημών σε εποχές δύσκολες αλλά και εμπνευσμένες. Φαίνεται πως οι σπουδαίοι δάσκαλοι εκείνης της εποχής τής έμαθαν τη μέθοδο: για να αγγίξει κάποιος την αλήθεια πρέπει να οργώσει «με τα πόδια» όχι μόνο τους δρόμους αλλά και τη γλώσσα. Αυτή είναι, κατά τη γνώμη μου, η μεγάλη προσφορά της κ. Νικολακοπούλου. Η δεκτικότητα της πραγματικότητας και η μεταφορά της στην καλλιτεχνική σφαίρα. Είναι τότε που περίεργες, τυχαίες, ασήμαντες ή άγνωστες πλευρές του πραγματικού αγκυροβολούν σε ένα στιχάκι, μια μελωδία, ένα ποίημα. Κι αν ο ακροατής ή ο θεατής νιώσει αγαλλίαση το παιχνίδι κερδήθηκε. Κοινό στοιχείο του επιστημονικού-αναλυτικού (και όχι ξύλινου) λόγου με τον ποιητικό λόγο είναι ότι και οι δύο είναι λόγοι αποκαλυπτικοί. Αποκαλυπτικοί του τεθλασμένου ταξιδιού σε περιοχές που διαφεύγουν της συνείδησης, όταν στο άκουσμα ενός τραγουδιού ή μιας ανάλυσης ανασύρονται από την ψυχή κομμάτια του εαυτού και του άλλου που παρέμεναν κρυμμένα στη σιωπή.

Με μια καθαρή ματιά η κ. Νικολακοπούλου έκλεισε τη συνέντευξή της αναφερόμενη στους συνεργάτες της και στη «νέα γενιά» καλλιτεχνών. Τους αποκάλεσε «ανατροφοδότες» του έργου της. Πράγματι, όποιος ζει και εργάζεται καθημερινά με τους νέους ανθρώπους νιώθει την ανάγκη της ανατροφοδότησης, όχι για να εξασφαλίσει κληρονόμους και υστεροφημία αλλά για να διακηρύξει ευθαρσώς πως, χωρίς τη συνεύρεση και τη συναίνεση των μεγαλυτέρων με τους νέους, ο δρόμος θα βουβαθεί. Κι εμείς θέλουμε ο δρόμος να συνεχίσει να μιλάει. Γιατί όσο υπάρχει λόγος, υπάρχει ελπίδα. 

*Καθηγήτρια Κοινωνιολογίας 

Κοσμήτορας της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών Πάντειο Πανεπιστήμιο