Για την υπέρβαση

«Δεν μπορείς να λύσεις ένα πρόβλημα χρησιμοποιώντας το ίδιο σκεπτικό που το δημιούργησε». Τάδε έφη Αϊνστάιν. 

Παρακολουθώ καιρό τώρα πολλά από όσα γράφουν και λένε διάφοροι οικονομολόγοι, ακαδημαϊκοί, πολιτικοί, άνθρωποι του «πνεύματος» και ούτω καθεξής, αναζητώντας ενδείξεις προόδου. 

Φίλοι του στενού μου κύκλου μου λένε, «μα καλά, δεν βαριέσαι; Ποτέ δεν σε ενδιέφεραν αυτά τα πράγματα. Τι συνέβη ξαφνικά;».

Ίσως όπως πολλοί σήμερα, να επιχειρώ να ενημερώνομαι αλλά και να συμμετέχω στα τεκταινόμενα, με αυτόν τον κατεξοχήν παθητικό τρόπο. Ίσως απλώς να μεγαλώνω.

Η εναλλακτική όπως το βλέπω όμως, θα ήταν να πάω στην πλατεία Συντάγματος και να αρχίσω να κοπανάω μία κατσαρόλα με μία κουτάλα, όπως συνέβη στην Αργεντινή, ελπίζοντας πως άλλοι θα με ακολουθήσουν.

Αφενός όμως, ενδέχεται να είμαι απελπιστικά μόνος και να εκληφθώ ως ένας γραφικός-ανισόρροπος· αφετέρου, δεν μου αρέσει η ιδέα να κοπανάω μία κατσαρόλα με μία κουτάλα. Κύμβαλα και ντραμς ίσως, δεν ξέρω…

Η αλήθεια είναι ότι το τελευταίο διάστημα, έχω φτάσει στο σημείο να χασμουριέμαι ακατάπαυστα διαβάζοντας και ακούγοντας κάποια πράγματα.  Κανείς δεν λέει τίποτα καινούριο, ακόμα και οι πιο «αιρετικοί» και «χαρισματικοί».

Οι εξαιρέσεις παραείναι ελάχιστες. Όλοι σχεδόν, εγκλωβισμένοι στην ίδια γλώσσα, ανακυκλώνουν διαρκώς παραλλαγές της ίδιας ρητορικής, από διαφορετική αφετηρία αλλά με την ίδια πάντα, αναμενόμενη κατάληξη:

⇒ «Πρέπει να δώσουμε ώθηση στην ανάπτυξη»

⇒  «Να αυξηθεί η παραγωγικότητα».

⇒  «Να τονωθούν οι [πράσινες και μη] επενδύσεις».

(… ήδη χασμουριέμαι…)

⇒ «Να λειτουργήσει το κράτος ως ατμομηχανή της οικονομίας με μεγάλης κλίμακας δημόσια έργα.»

⇒ «Να γίνουμε ο ενεργειακός κόμβος της νοτιοανατολικής Μεσογείου.»

… και  διάφορα άλλα, πάνω-κάτω σε αυτό το ίδιο, μήκος κύματος.

Όλα αυτά δυστυχώς, πέρα από το ότι ακούγονται στεγνά και βαρετά, έχουν αναφορές στον περασμένο αιώνα που από όποια σκοπιά κι αν το δει κανείς, δεν ήταν και από τους καλύτερους.

Το χειρότερο όμως, είναι πως εγκλωβίζουν τη σκέψη ακροατών και αναγνωστών σε παρελθοντικούς χρόνους, όρους και πλαίσια.

Ξεκάθαρες απαντήσεις δεν υπάρχουν. Αν υπήρχαν, θα είχαν εφαρμοστεί κι όλα θα ήταν όμορφα και ωραία.  

Γιατί δεν μπορούμε να βγούμε όμως από τον νοητικό ζουρλομανδύα του οπισθοδρομικού αυτού σκεπτικού;  Να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε, έστω, λίγο αντισυμβατικά, λίγο «παράλογα»,  λίγο πιο υπερβατικά;

Να αναρωτηθούμε λόγου χάρη, αν η συνειδητή ελαχιστοποίηση του κέρδους μέσω της αναδιανομής, για μία περιβαλλοντική, υγειονομική και πολιτιστική αναβάθμιση, εκφράζει μία υγιέστερη τάξη πραγμάτων.

Αν ο συνειδητός στόχος μεγιστοποίησης του ποιοτικού ελεύθερου χρόνου, σε βάρος της «παραγωγής», θα μας βοηθήσει να πάμε τη σκέψη μας παραπέρα, δημιουργώντας τη βάση για μια πραγματικά προοδευτική, δημιουργική και ενδιαφέρουσα κοινωνία.

Σίγουρα προτιμότερο, από τη μία μέρα να διαδέχεται την άλλη, με τον ελεύθερο χρόνο μας να χαρακτηρίζεται από αδυναμία ουσιαστικής σκέψης. 

Χρόνος που στο τέλος αναλώνεται, σχεδόν αποκλειστικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στις εφαρμογές «έξυπνων» κινητών, στα διαδικτυακά παιχνίδια, στην τηλεόραση.  Στρουθοκαμηλισμός και αποχαύνωση…

Αυτά εξάλλου είναι πράγματα που δεν αφορούν μόνο την τρέχουσα συγκυρία, αλλά ίσχυαν εξίσου και για τις καλές εποχές, μια και το αφήγημα στο οποίο είμαστε εγκλωβισμένοι δεκαετίες τώρα, είναι εκείνο που μας έφτασε εδώ. 

Μήπως να αρχίσουμε να στρέφουμε την προσοχή μας περισσότερο στο αντισυμβατικό; Εκείνο που θα μας ξαφνιάσει και γιατί όχι, θα μας ξεμπλοκάρει, με έναν “απόκοσμο” – με τα σημερινά δεδομένα – τρόπο σκέψης, αντί να στρέφουμε την προσοχή μας σε όλους εκείνους που γνωρίζουμε από πριν τα όσα έχουν να πουν, και που πλέον, δεν πείθουν ούτε στο ελάχιστο.

Να ανακαλύψουμε εκ νέου το παιδί, τον έφηβο που βρίσκεται βαθιά κρυμμένος μέσα μας. Εκείνον που έχτιζε «κόσμους» μέσα από τη φαντασία του, χωρίς δεδομένα πλαίσια, χωρίς εκείνα που χρόνια αφομοιώνουμε από πάσα κατεύθυνση, ως «σωστά» και «σοβαρά» και που οδηγούν εντέλει, σε άρνηση ζωής.

Υποψιάζομαι ότι πνιγόμαστε σε συλλογικό επίπεδο, σε μια κουταλιά νερό.  Αυτό το «κλικ», μπορεί να γίνει;  Τι ακριβώς φοβόμαστε;