Οι αντοχές στο αδυνάτισμα

Μιας και ο Σεπτέμβρης τελειώνει και φαντάζομαι έχει επιτευχθεί η προσαρμογή στο πρόγραμμα της καθημερινότητας, πολλή δουλειά, έναρξη σχολικής χρονιάς, λογαριασμοί, ισορροπίες οργάνωσης, ίσως μπορώ να επιλέξω να μιλήσουμε σήμερα για ένα βαθύ θέμα -κομβικής σημασίας όμως- για την παχυσαρκία που δεν είναι άλλο από τη «ματαίωση».

Ο υπέρβαρος δεν έχει καθόλου αντοχές στη ματαίωση, και αυτή είναι μια πραγματικότητά του δύσκολη, επίπονη και έχει κατασκευαστεί επί πολλά χρόνια.

Για τον άνθρωπο με διαταραχή βάρους που προσπαθεί να αδυνατίσει, η ματαίωση είναι η διάψευση των προσδοκιών του για απώλεια βάρους, η ακύρωση των προγραμματισμένων δραστηριοτήτων του για την επίτευξη της δίαιτάς του, η ματαίωση των ελπίδων του για την αλλαγή στο σώμα του.

Η απογοήτευση που αισθάνεται όταν «κάτι δεν γίνεται» είναι το πιο γνώριμο συναίσθημα που βιώνει ο άνθρωπος στη (συνήθως) διαρκή προσπάθειά του να αδυνατίσει.

Η επιθυμία του να αδυνατίσει και η μη ικανοποίησή της, αυτή είναι η κούρασή του.

Ας προσεγγίσουμε το θέμα από την πλευρά της ψυχανάλυσης. Ενας από τους σηµαντικότερους εκπροσώπους της, ο Ουίλφρεντ Ρούπρεχτ Μπάιον, εμπνεόμενος από το άρθρο του Φρόιντ του 1911 «Διατυπώσεις για τις δύο αρχές λειτουργίας του ψυχισμού», παραθέτει τις ιδέες του σχετικά με την έννοια της αντοχής στη ματαίωση (στέρηση) ως βασικό στοιχείο για τη διαδικασία της σκέψης.

Γράφει λοιπόν: «Αν και είναι δύσκολο να διεισδύσει κανείς στο πνεύμα του ενήλικα κατά την ανάλυση είναι ακόμη πιο δύσκολο να προσπαθήσει να διεισδύσει στο πνεύμα του βρέφους.

Ηδη από την αρχή της ζωής του το βρέφος, έχοντας κάποια επαφή με την πραγματικότητα, αντιδρά και δρα, δίνοντας στη μητέρα του συναισθήματα που δεν τα θέλει ή που θέλει να τα βρει σε εκείνη. Εσωτερικεύει τις καλές επαναλαμβανόμενες εμπειρίες της σχέσης τους.

Η προβλητική ταύτιση είναι ο πρώτος τρόπος σχέσης και επικοινωνίας ανάμεσα στη μητέρα και στο μωρό της.

Εκείνο προβάλλει τις ακατέργαστες συγκινήσεις του εντός του μαστού που είναι η πρώτη αναπαράσταση που έχει για τη μητέρα του».

Επίσης σε άλλο σημείο συμπληρώνει: «Υπάρχει στην πραγματικότητα ένας ψυχοσωματικός μαστός και στο βρέφος, ο οποίος αντιστοιχεί σε αυτόν τον μαστό, ένας τροφικός ψυχοσωματικός δίαυλος. Ο μαστός αυτός είναι αντικείμενο, το οποίο χρειάζεται το βρέφος για να αποθηκεύσει το γάλα και τα καλά εσωτερικά αντικείμενα».

Ο Μπάιον θεωρεί την αντοχή στη ματαίωση έμφυτο παράγοντα στον άνθρωπο, στοιχείο σημαντικό στη διαδικασία της διαμόρφωσης και της ικανότητας του σκέπτεσθαι.

Η ικανότητα διαμόρφωσης σκέψεων εξαρτάται από την ικανότητα που έχει το παιδί να αντέχει τη ματαίωση. Σε αυτή την περίπτωση, ο κακός μαστός γίνεται σκέψη και δημιουργείται ως «συσκευή σκέψεως».

Αντίθετα, η μη αντοχή στη ματαίωση το οδηγεί στην αποφυγή της αντί να τη μετατρέψει. Αυτό που θα έπρεπε να μεταβληθεί σε σκέψη γίνεται κακό αντικείμενο, το οποίο δεν διακρίνεται από «αντικείμενο εντός», γι’ αυτό και το βρέφος προσπαθεί να το εξωθήσει.

Ποιο είναι το πεπρωμένο αυτού του υλικού; Στην καλύτερη περίπτωση, εξωθείται στον πραγματικό εξωτερικό μαστό, ο οποίος τροφοδοτεί.

Οταν η μητέρα του το θηλάζει -και αντιλαμβάνεται αυτή την ανάγκη του παιδιού της- λειτουργεί ως περιέχον αισθήσεων του βρέφους, μετατρέποντας την πείνα σε ευχαρίστηση, τη μοναξιά σε συντροφικότητα, τον φόβο θανάτου σε ασφάλεια.

Εάν η προβολή δεν γίνεται αποδεκτή από τη μητέρα, το παιδάκι έχει την εντύπωση ότι το αίσθημα θανάτου που έχει απογυμνώνεται από κάθε νόημα που θα μπορούσε να έχει.

Τότε ενδοβάλλει πάλι όχι τον φόβο του θανάτου, που γίνεται ανεκτός, αλλά έναν φόβο χωρίς όνομα. Την ικανότητα αυτή της μητέρας να δέχεται τις προβλητικές ανάγκες του βρέφους της ο Μπάιον την ονομάζει ικανότητα ονειροπόλησης.

Από αυτή την προσέγγιση μπορούμε να πάρουμε μία μικρή ιδέα για το πόσο σοβαρό και βαθύ είναι το πρόβλημα της παχυσαρκίας και πόσο δικαιολογημένα ο υπέρβαρος «αποτυγχάνει» στους στόχους του για αλλαγή του βάρους του.

Σε αυτή την ψυχοσωματική ασθένεια, για να αποκτήσει αντοχές στη ματαίωση ο υπέρβαρος χρειάζεται να αντιμετωπίσει τις απογοητεύσεις του.

Πώς; Ενας τρόπος είναι να επιστρέφει έπειτα από κάθε πολυφαγία στην υγιεινή διατροφή του, να ζυγίζεται κάθε μέρα και να αναπτύσσει έναν εσωτερικό διάλογο με τον εαυτό του.

Πολύ συχνά σημειώνω: «Το αδυνάτισμα είναι προπόνηση στην απογοήτευση».

*Σύμβουλος διατροφής