Το σοβιετικό πείραμα στην αρχιτεκτονική και την πολεοδομία σφράγισε τη δεκαετία του ’20 και τις αρχές του ’30, πριν την επικράτηση του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, είναι το θέμα της εκδήλωσης που οργανώνει η Αριστερή Κίνηση Εργαζόμενων Αρχιτεκτόνων την Κυριακή, με αφορμή τα 100 χρόνια της Οκτωβριανής Επανάστασης.
Εξετάζεται επίσης η μερική αναβίωση του μοντερνισμού στην ΕΣΣΔ μετά το 1955, η τύχη σημαντικών μνημείων της κονστρουκτιβιστικής αρχιτεκτονικής στη σημερινή Ρωσία. Στόχος δεν είναι μια εγκυκλοπαιδική καταγραφή των εξελίξεων, αλλά να εξεταστεί το κατά πόσον ένα πείραμα που ηττήθηκε μπορεί να ιδωθεί ως θετική κληρονομιά για το σήμερα.
Εισηγητές είναι οι αρχιτέκτονες Άλκηστη Πρέπη, Γιώργος Παπαγκίκας, Δημήτρης Πούλιος και Μαριάννα Τζιαντζή.
Θα ακολουθήσει συζήτηση και προβολή του ντοκιμαντέρ «Αway from All Suns» (2013) της Isa Willinger που αναφέρεται στη σημερινή κατάσταση εμβληματικών κτιρίων της σοβιετικής αβανγκάρντ του ’20.
Κυριακή 19 Νεομβρίου, 19:00, στο κτίριο του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων, Βρυσακίου 15 και Κλάδου (πλάι στην Αρχαία Αγορά, πίσω από σταθμό Ηλεκτρικού/Μετρό στο Μοναστηράκι).
Το κείμενο της σχετικής πρόσκλησης έχει ως εξής:
Με αφορμή τα 100 χρόνια από τον Οκτώβρη του 1917 ειπώθηκαν και θα ειπωθούν πολλά όχι μόνο για τα πολιτικά και ιστορικά συμπεράσματα, καθώς και τα ερωτήματα για την ίδια την Επανάσταση και τη διαδρομή της, αλλά και για την επίδρασή της στην τέχνη, την αρχιτεκτονική και την πολεοδομία. Υπό αυτό το πρίσμα, οι αναγνώσεις της αρχιτεκτονικής και της πολεοδομίας 100 χρόνια μετά την Επανάσταση του Οκτώβρη μπορούν να αποτελέσουν ακόμη και σήμερα ένα επίκαιρο θέμα συζήτησης και διερεύνησης, δεδομένων των πολλών ερωτημάτων που τέθηκαν και που αποτελούν ακόμη ανοικτά διακυβεύματα.
Η δημιουργική έκρηξη της δεκαετίας του 1920 συνοδεύτηκε από οξύτατες ιδεολογικές συγκρούσεις και διαφωνίες ως προς τον κοινωνικό ρόλο της αρχιτεκτονικής και της πολεοδομίας. Πέρα από την πάλη ανάμεσα στο «παλιό» και το «νέο», διεξαγόταν και μια διαμάχη ανάμεσα στις διαφορετικές εκδοχές του επαναστατικά νέου. Τα έργα αυτά, όπως και τα πάμπολλα αρχιτεκτονικά σχέδια «επί χάρτου» (ιδίως την περίοδο 1920-1925) τα οποία δεν υλοποιήθηκαν, αποτελούν απόπειρες για μια αρχιτεκτονική που θα ενθαρρύνει μια απελευθερωμένη και με έντονα κοινωνικό και συλλογικό χαρακτήρα καθημερινή ζωή. «Θα ενθαρρύνει αλλά δεν θα επιβάλλει», όπως είχε πει ένας από τους πρωτοπόρους αρχιτέκτονες εκείνης της περιόδου.
Παρά την επίσημη, όμως, υιοθέτηση του σοσιαλιστικού ρεαλισμού από τα μέσα της δεκαετίας του 1930, που στην αρχιτεκτονική χαρακτηρίζεται από την επάνοδο νεοκλασικών και νεογοτθικών μορφών, παρατηρείται από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 μια αναγέννηση του μοντερνισμού, ο οποίος εμπλουτίζεται με τις τοπικές ιδιαιτερότητες των Λαϊκών Δημοκρατιών, με αποτέλεσμα την εμφάνιση μικρών «κριτικών τοπικισμών».
Τελικά το σοβιετικό πείραμα στην αρχιτεκτονική ηττήθηκε; Ποια είναι η τύχη των κτιρίων αυτών στη σημερινή Ρωσία και τις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες; Πώς ο σοβιετικός μοντερνισμός επηρέασε όχι μόνο την σοβιετική αλλά και την παγκόσμια αρχιτεκτονική; Η κληρονομιά του δεν είναι απλώς αντικείμενο θεωρητικής μελέτης, αλλά μπορεί να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για την επανάσταση ως δυνατότητα και όχι σαν αναπόφευκτο μονόδρομο. Αυτό που συνέβη στη σοβιετική αρχιτεκτονική είναι ένα από τα πολλά σενάρια που μπορούσαν να υλοποιηθούν, που θα μπορούσαν να γεννήσουν και πάμπολλες άλλες κοινωνίες. Κοινωνίες που δεν ανήκουν στο χώρο της ουτοπίας, αλλά στο δυνητικά εφικτό.
Αυτές τις δυνητικές κοινωνίες μας βοηθούν να φανταστούμε οι εικόνες που θα προβάλλουμε στην εκδήλωσή μας της 19ης Νοεμβρίου.
