Για να θυμόμαστε…

Ο Ανίκητος Χατζηχαραλάμπους γεννήθηκε στη Λεμεσό της Κύπρου το 1966. Σπούδασε marketing και τουριστικά. Είναι αυτοδίδακτος φωτογράφος και δουλεύει σε τηλεοπτικό κανάλι κινηματογραφιστής. Ως φωτογράφος εστιάζει περισσότερο στο documentary photography. Το 2000 πήγε στη Γάζα με την Οργάνωση- Γιατροί του Κόσμου, στη συνέχεια ταξίδεψε και σε άλλες αποστολές των Γιατρών του Κόσμου όπως στο Ιράκ, Ρουμανία, Σρι Λάνκα, την Ινδονησία και την Κένυα για να καλύψει φωτογραφικά τα γεγονότα που λάμβαναν χώρα. Το 2001 συμμετείχε στην ομαδική έκθεση «Gaza – Land Under Shadows». Το 2004 έκανε ατομική έκθεση με τίτλο «Επισκέπτες στη γη τους» και το 2008 έκδωσε το προσωπικό του φωτογραφικό λεύκωμα με τον ίδιο τίτλο «Επισκέπτες στη Γη τους». Από τον Ιούλιο του 2017 έγινε μέλος του BULB Collective (Bucharest Urban League of photographers for the Balkans).

• Πώς ξεκίνησες να ασχολείσαι με τη φωτογραφία;

Τη φωτογραφία την ξεκίνησα ύστερα από μια σειρά τυχαίων συμβάντων – ίσως και όχι, γιατί πιστεύω ότι η Θεία Φύση προδιαγράφει τις συγκυρίες στη ζωή μας. Εκείνη την περίοδο περνούσα μια μεγάλη κρίση στη ζωή μου.

Έψαχνα να ασχοληθώ με κάτι πιο ουσιαστικό, πιο δημιουργικό, ώστε να δίνει νόημα στην ύπαρξή μου. Ένα απόγευμα στο σπίτι ενός φίλου, για καφέ, μου δείχνει το καινούργιο του απόκτημα, μια φωτογραφική μηχανή, μια ρώσικη ZENIT. Αυτό ήτανε και το πρώτο σκίρτημα.

Μετά, σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, συναντώ μια φίλη, η οποία τότε σπούδαζε στην Αθήνα φωτογραφία και στην πορεία αυτής της φιλίας παίρνω κι ένα δωράκι που δεν ήτανε άλλο από μια ρώσικη ZENIT.

Η πρώτη μου φωτογραφική μηχανή ήταν πλέον γεγονός και την οποία έχω μέχρι σήμερα. Κάποια στιγμή πέφτει στα χέρια μου το φωτογραφικό λεύκωμα «Workers» του Salgado και θυμάμαι να εντυπωσιάστηκα πολύ.

Μετά από όλα αυτά, τα πράγματα άρχισαν να κινούνται από μόνα τους, ακολούθησαν επιμορφωτικά μαθήματα φωτογραφίας, παρακολούθηση σεμιναρίων του Πλάτωνα Ριβέλλη, μελέτη μεγάλων φωτογράφων (ειδικότερα αυτών που μου άρεσαν όπως ο Salgado, Bresson, Koudelka, Larry Towell, Raghu Rai, Raymond Depardon, Sergion Larrain, ο δικός μας Νίκος Οικονομόπουλος) και έξω στον δρόμο να κάνω σε πράξη όλα αυτά που μάθαινα και που έμελλαν να αλλάξουν τη ζωή μου γενικότερα.

• Τι σημαίνει για σένα η φωτογραφία;

Τη φωτογραφία ποτέ μου δεν την είδα ως μέσο για βιοποριστικούς λόγους και ποτέ μου δεν ξεκίνησα να φωτογραφίζω ηλιοβασιλέματα, γραφικά χωριουδάκια είτε όμορφα τοπία.

Ίσως επειδή ξεκίνησα την ενασχόληση μου μαζί της σε σχετικά ώριμη ηλικία, 30 ετών. Θυμάμαι τον εαυτό μου από μικρός να παρατηρώ τους ανθρώπους (κάτι που κάνω μέχρι σήμερα) και τον τρόπο που συμπεριφέρονται στη ρουτίνα της καθημερινότητάς τους. Προφανώς αυτό να έπαιξε τον ρόλο του και έτσι σχεδόν αποκλειστικά φωτογραφίζω ανθρώπους.

Προσεγγίζοντας, λοιπόν, τη φωτογραφία ως μια μορφή Τέχνης (κυκλοφορώ πάντα με τη μηχανή μου Leica Μ9), αισθάνθηκα το είδος της σχέσης που μπορεί κάποιος να αναπτύξει μαζί της. Μία σχέση που στην αρχή ξεκινά με παιχνιδιάρικο κι ενθουσιώδες φλερτ και στη συνέχεια καταλήγει σε μεγάλη αγάπη. Μπαίνοντας πιο βαθιά στα νερά της φωτογραφικής τέχνης, βλέπω έναν καινούργιο κόσμο να ξεδιπλώνεται μπροστά μου. Δεν είναι αυτός που έβλεπα πριν. Αντιλαμβάνεσαι ότι οι άνθρωποι, ο κόσμος δηλαδή, είναι ποιητικά φτιαγμένος και πιο ποιητικά ακόμη είναι ο τρόπος με τον οποίο κινείται στον χώρο του. Εδώ είναι που καλείται ο φωτογράφος και ειδικότερα ο documentary photographer να μεταμορφώσει αυτή την ποίηση σε εικόνα για τον απλό θεατή.

Στην ουσία η φωτογραφία είναι μια προσωπική πνευματική αναζήτηση, μια εξερεύνηση του πολύπλοκου εσωτερικού μας κόσμου. Δημιουργούμε έναν δικό μας κόσμο, τη δική μας μοναδική σχέση με αυτόν.

Εν κατακλείδι, μέσα από τη φωτογραφική τέχνη τον ίδιο σου τον εαυτό είναι που ανακαλύπτεις.

• Μίλησέ μας για την εμπειρία σου στην Παλαιστίνη;

Ως μέλος της μη κυβερνητικής οργάνωσης Γιατροί του Κόσμου-Κύπρος, βρέθηκα στη Λωρίδα της Γάζας τον Δεκέμβριο του 2000. Σκοπός μας ήτανε να ενισχύσουμε τους κατοίκους οι οποίοι ζούσαν σε πραγματικά άθλιες συνθήκες, με έλλειψη ειδών πρώτης ανάγκης, φαρμάκων και ιατρικής περίθαλψης.

Ήταν η πρώτη μου εθελοντική αποστολή με την Οργάνωση και ως φωτογράφος πρώτη φορά βρέθηκα σε χώρα με ανύπαρκτα στοιχεία συγκροτημένης πολιτείας και μια κοινωνία να ζει στην εξαθλίωση. Επηρεάστηκα τόσο πολύ από όλα αυτά που έχω δει στη Λωρίδα της Γάζας που παίξανε καταλυτικό ρόλο στη μετέπειτα προσωπική πορεία μου ως ανθρώπου αλλά και ως καλλιτέχνη.  

• Μίλησε μας για την Κύπρο

Λίγο πολύ τα γεγονότα με την Κύπρο είναι σε όλους μας γνωστά. Ημουν πολύ μικρός (8 χρόνων) όταν έγινε η εισβολή από την Τουρκία το 1974. Τις κατεχόμενες περιοχές τις θυμάμαι πολύ αμυδρά έως και καθόλου.

Πλούσιο νησί η Κύπρος και φιλοξενεί σχεδόν 3 εκατομμύρια τουρίστες κάθε χρόνο -και το ίδιο να αριθμεί μόνο 600.000 κατοίκους. Μια μικρή κοινωνία που παρότι πέρασε εισβολή και τη κατοχή να υπάρχει μέχρι σήμερα, συνεχίζει να αναπτύσσεται ραγδαία οικονομικά. Είναι γνωστό και το οικονομικό θαύμα της Κύπρου μετά το 1974.

Αυτές όμως οι συγκρουόμενες δυνάμεις -η ανασφάλεια και η αβεβαιότητα που απορρέουν από την κατοχή, η ευμάρεια αλλά και οι κοινωνικές επιδράσεις από τον τουρισμό- βοήθησαν ώστε να χάσει τον χαρακτήρα της η νέα γενιά αυτού του νησιού και να διακατέχεται από μια κρίση προσωπικότητας.

Φωτογραφικά οι Νεοκύπριοι δεν έχουν ενδιαφέρον. Είναι καλά ταμπουρωμένοι πίσω από τον μανδύα της εικόνας που θέλουν να παρουσιάσουν, να βγάλουν προς τα έξω. Θα μου πει κάποιος ότι εδώ είναι και η πρόκληση. Ίσως, αλλά με έχουν κυριολεκτικά κουράσει.

Η παλιά η γενιά, όμως, που έζησε και πριν από το 1974, διατηρεί τον χαρακτήρα και την προσωπικότητά της, και στις φωτογραφίες μου θα δείτε ότι περισσότερο απεικονίζονται άνθρωποι τρίτης ηλικίας.

• Πώς βιώνεις τα κατεχόμενα;

Μια από τις σημαντικότερες σελίδες της σύγχρονης Ιστορίας της Κύπρου είναι η άρση της απαγόρευσης των οδοφραγμάτων τον Απρίλη του 2003. Ήμουν εκεί από την πρώτη μέρα της διάνοιξης του πρώτου οδοφράγματος, του Λήδρα Πάλας. Χιλιάδες οι Ελληνοκύπριοι πρόσφυγες και μη, που περίμεναν στην ουρά ώρες ατελείωτες για να περάσουν απέναντι πρώτη φορά από το 1974.

Να σας πω χαρακτηριστικά ένα απόσπασμα από το φωτογραφικό μου λεύκωμα «Επισκέπτες στη Γη τους» το οποίο αναφέρεται στην περίοδο εκείνη του ανοίγματος των οδοφραγμάτων και την «επίσκεψή» μας στα κατεχόμενα εδάφη μας.

«…Σαστίζω. Για αρκετή ώρα προσπαθώ να καταλάβω τι ακριβώς γίνεται. Αρχίζει ο μονόλογος. Αυτό, σκέφτομαι, πρέπει να το καταγράψω. Πρέπει να το φωτογραφίσω. Δεν πρέπει να χαθεί. Πρέπει να μείνει. Θέλω να μείνει. Για να το θυμόμαστε εμείς και να το διδάσκονται οι μελλοντικές γενιές…»

Μεγάλος ο σπαραγμός όταν βρίσκεσαι απέναντι στη λεγόμενη ΤΔΒΚ. Τα μόνα ελληνικά στοιχεία που βλέπει κάποιος είναι τα διάφορα μνημεία και εκκλησίες τα υπόλοιπα σιγά σιγά άρχισαν να ξεθωριάζουν, να αλλάζουν όψη, παντού επιγραφές και μαγαζιά όλα γραμμένα στην τουρκική γλώσσα και διαμορφωμένα στον τούρκικο τρόπο ζωής. Εκεί καλείσαι σαν φωτογράφος να σφίξεις την καρδιά, να ξεπεράσεις τους φόβους σου και να καταγράψεις, να απαθανατίσεις τις συνέπειες ενός δράματος από μια εισβολή και κατοχή. Να φέρεις εις πέρας αυτό που υπηρετείς: την ενημέρωση του κόσμου· να τους δείξεις αυτό που δεν βλέπουν…

 Βρείτε τον στο instagram: @anikitosphotographer

 Η γκαλερί μας στο instagram: @efsyn_newspaper