«Φαντασιακές εστίες» με θέα τον Θερμαϊκό

Ενθουσιασμός! Αυτό το συναίσθημα διακατέχει όσους εργάζονται μέρα-νύχτα για την 6η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης. Από τους εθελοντές, νεαρά κορίτσια και αγόρια που ενημερώνουν τους επισκέπτες και εξυπηρετούν τους καλλιτέχνες, μέχρι τη διευθύντρια της διοργάνωσης, Συραγώ Τσιάρα, η οποία μας ξενάγησε χθες στα έργα του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, στην Αποθήκη Β1 του λιμανιού.

Πρόκειται για το πιο πολιτικό κομμάτι της κεντρικής έκθεσης της Μπιενάλε, που φέτος έχει θέμα «Φαντασιακές εστίες» και με αφετηρία την έξαρση του μεταναστευτικού προβλήματος επικεντρώνεται στη ρευστότητα και τον συνεχή επαναπροσδιορισμό του σπιτιού.

«Παρά το γεγονός ότι οι “Φαντασιακές εστίες” εδράζονται στη μεταναστευτική κρίση που διανύουμε, δεν αντανακλούν απλώς την περιρρέουσα συνθήκη, αλλά δίνουν χώρο να εκφραστεί το νέο που γεννιέται», τονίζει η ίδια. «Νέοι τρόποι κοινωνικής συναναστροφής, αυτο-οργάνωσης, αλληλεγγύης, συλλογικής λειτουργίας, αλλά και της αίσθησης αποκλεισμού και περιθωριοποίησης».

Με τόλμη και ευαισθησία, με αιχμή, ένταση αλλά και με πικρό χιούμορ, οι καλλιτέχνες που εκθέτουν στην Αποθήκη Β1 του λιμανιού κεντρίζουν με τα έργα τους όχι μόνο το βλέμμα, αλλά όλες τις αισθήσεις. Ανάμεσά τους, ο Στέφανος Τσιβόπουλος αφηγείται στο βίντεό του την ιστορία του 25χρονου Αφροαμερικανού Ρακίμ, που γεννήθηκε στη Γεωργία και μεγάλωσε σε ορφανοτροφεία της Αλάσκας. Η Ινδή Arushee καρφώνει στον τοίχο πορσελάνινα γλυπτά με μυρωδιές και ήχους από την πατρίδα της και την παιδική ηλικία.

Ο Younes Baba-Ali προτείνει τρόπους επιβίωσης των μεταναστών με… κρατικά επιδόματα. Οι Leif Elggren και Carl Michael von Hausswolff δέχονται αιτήσεις έκδοσης διαβατηρίων για το δικό τους, ανοιχτό σε όλους, βασίλειο. Η Νατάσα Μπιζά φωτογραφίζει τρία κτίρια ιδιοκτησίας Ιβάν Σαββίδη στη Θεσσαλονίκη, το Κόκκινο Σπίτι, το κτίριο του Ερυθρού Σταυρού, τη Βίλα Ζαρντινίδη, με έμφαση στην ιστορία και την αρχιτεκτονική τους. Ο Διονύσης Χριστοφιλογιάννης, πάλι, στα φωτογραφικά κολάζ του, βομβαρδίζει τοπόσημα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης καθώς «κράτος φόβου εγκαθιδρύεται και εντείνεται από νέες αναδυόμενες μορφές βίας».

Η Μπιενάλε Θεσσαλονίκης, που και φέτος φέρει τη σφραγίδα του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, φιλοξενεί 96 καλλιτέχνες και ομάδες που προέρχονται από 37 χώρες και τέσσερις ηπείρους. Γιορτάζει 10 χρόνια παρουσίας «και έχει καταφέρει όχι μόνο να καθιερωθεί στο ελληνικό εικαστικό γίγνεσθαι, αλλά και να προσελκύσει το διεθνές ενδιαφέρον», σύμφωνα με τον Ανδρέα Τάκη, πρόεδρο του ΚΜΣΤ.

Από αύριο και μέχρι τις 14 Ιανουαρίου, μας προσκαλεί να ανακαλύψουμε την κεντρική έκθεσή της σε τέσσερις χώρους: στη Μονή Λαζαριστών -έδρα του ΚΜΣΤ-, στην Αποθήκη Β1 του λιμανιού, στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και στην Αγιορείτικη Εστία, σε συνδυασμό με το φεστιβάλ περφόρμανς, τις εκθέσεις της Κίνησης των 5 Μουσείων Θεσσαλονίκης και με πλούσιο παράλληλο πρόγραμμα.

Αυτή τη φορά στηρίζεται σε δικό της ομαδικό επιμελητικό σχήμα «που αποτελείται από τους ιστορικούς τέχνης του ΚΜΣΤ, κεφαλαιοποιώντας έτσι τη γνώση και την εμπειρία που έχουν συσσωρευθεί από προηγούμενες διοργανώσεις», όπως τόνισε η Μαρία Τσαντσάνογλου, διευθύντρια του ΚΜΣΤ.

Καινοτομεί, υιοθετώντας την πρακτική της ανοιχτής πρόσκλησης για τη συμμετοχή των καλλιτεχνών. «Δεχτήκαμε 1.352 προτάσεις καλλιτεχνών από την Ελλάδα και το εξωτερικό και είχαμε το δύσκολο έργο να επιλέξουμε 35 έργα», συνέχισε η ίδια.

Πρώτη φορά οργανώνει πρόγραμμα διαμονής οκτώ καλλιτεχνών οι οποίοι παράγουν έργα για την κεντρική έκθεση. Και επιπλέον φιλοξενεί έργα από την Μπιενάλε του Τσανάκαλε, η οποία ακυρώθηκε πέρυσι με παρέμβαση της τουρκικής κυβέρνησης. Το θέμα της, συγγενικό: «Σπίτι».

«Η εστία που χάνουμε, το σπίτι που διατηρούμε ως μνήμη σε συνθήκες μετακίνησης, εκείνο που ονειρευόμαστε και προσδοκούμε, αλλά και ό,τι αλλάζει γύρω και μέσα μας στο μεταξύ συνθέτουν τον κεντρικό κορμό των “Φαντασιακών εστιών”», λέει η Σ. Τσιάρα και τονίζει πως δεν πρόκειται για μια μνημειακού τύπου έκθεση. «Πρόθεση είναι να ανοίξουμε την όρεξη στον επισκέπτη να την ανακαλύψει μέσα από έναν περίπατο και μαζί να ανακαλύψει τη σύγχρονη πραγματικότητα και την ιστορία της πόλης».

Η Μπιενάλε Θεσσαλονίκης συνεχίζει ακάθεκτη, παρότι φέτος είχε μόλις το 20% της χρηματοδότησης που αντιστοιχούσε στην προηγούμενη διοργάνωση του ενός εκατομμυρίου ευρώ. Ωστόσο, η επόμενη, η 7η Μπιενάλε, έχει εξασφαλισμένους τους πόρους, όπως μας είπαν, και τη δύναμη της συνένωσης των μουσείων της πόλης – το περίφημο MOMus, Μητροπολιτικός Οργανισµός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης.