Συγκαταλέγεται ανάμεσα στα 100 κτίρια που σημάδεψαν την αρχιτεκτονική δημιουργία στην Ελλάδα κατά τον 20ό αιώνα και είναι το μόνο που κατασκευάστηκε από το φιλόδοξο πρόγραμμα του 1959 για το Πνευματικό Κέντρο της πρωτεύουσας, το οποίο ορίζεται από τη Β. Σοφίας, την οδό Ριζάρη, τη Β. Κωνσταντίνου και την οδό Ρηγίλλης.
Ο λόγος για το Ωδείο Αθηνών, το υποδειγματικά μοντέρνο κτίριο δίπλα στο άγαλμα Τρούμαν, που σχεδιάστηκε για να δώσει τη σύγχρονη ματιά στην πολιτιστική βιτρίνα της Αθήνας μαζί με το Βυζαντινό Μουσείο, τη Λέσχη Αξιωματικών και το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου. Αυτό τουλάχιστον προέβλεπε ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός στα τέλη της δεκαετίας του 1950, που έμεινε στο πρώτο βήμα και αυτό μισό…
Νικητής του διεθνούς διαγωνισμού ήταν ο Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος (1903-1992), αρχιτέκτονας, εικαστικός και σπουδαίος πανεπιστημιακός, που διώχθηκε δύο φορές από το Πολυτεχνείο για τα προοδευτικές του ιδέες, το 1943 και το 1967. Ηταν ο μόνος Ελληνας μαθητής του W. Gropius στη ριζοσπαστική αρχιτεκτονική σχολή της Βαϊμάρης, από όπου ξεκίνησε στον Μεσοπόλεμο το πρωτοποριακό κίνημα του Bauhaus.
Εμεινε σταθερός στον μοντερνισμό, αλλά στην περίπτωση του Ωδείου «πάντρεψε» με μαεστρία τις λιτές γραμμές με τις στοές και τα αίθρια που παραπέμπουν σε αρχαίο ναό. Εκανε και άλλη μια… τσαχπινιά και χωροθέτησε λοξά το κτιριακό συγκρότημα, για να δημιουργηθεί μια τριγωνική αυλή στη διασταύρωση της Β. Κωνσταντίνου με την οδό Ρηγίλλης. Η επιλογή αυτή δεν ήταν τυχαία αφού, σε συνδυασμό με το μικρό ύψος, πέτυχε να εντάξει υποδειγματικά στον περιβάλλοντα χώρο το μεγάλων διαστάσεων κτίριο που έχει μήκος 160 μέτρα και βάθος 32 μέτρα.
Με βάση το Αρχείο Κ. Δεσποτόπουλου, που βρίσκεται στο Μουσείο Μπενάκη, το κτίριο διαθέτει 35 χώρους διδασκαλίας, αίθουσες λυρικής, μουσικής και δραματικής τέχνης, καθώς και ένα συναυλιακό χώρο χωρητικότητας 820 ατόμων. Θα ήταν η πρώτη ιδιόκτητη στέγη του Ωδείου, που ιδρύθηκε το 1871 και στεγάστηκε… προσωρινά με ενοίκιο στην οικία Βλαχούτσικου, στην αρχή της οδού Πειραιώς.
Στην πρώτη και αρχαιότερη δραματική σχολή της χώρας σπούδασαν ή δίδαξαν διεθνούς εμβέλειας προσωπικότητες, ανάμεσά τους ο Σπύρος Σαμάρας, ο Δημήτρης Μητρόπουλος, ο Νίκος Σκαλκώτας, η Μαρία Κάλλας, η Τζίνα Μπαχάουερ, η Αλεξάνδρα Τριάντη, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Λουκάς Καρυτινός και ο Δημήτρης Σγούρος. Κατά καιρούς δίδαξαν θεατράνθωποι, όπως ο Αιμίλιος Βεάκης, ο Δημήτρης Ροντήρης, ο Κώστας Μουσούρης και ο Δημήτρης Μυράτ.
Τα σχέδια δεν υλοποιήθηκαν στο σύνολό τους. Σταμάτησαν το 1976 και με καθυστέρηση 40 χρόνων προβλέπεται να ξεκινήσουν άμεσα, χάρη στο κονδύλι των 4,79 εκατ. ευρώ που εξασφάλισε η Περιφέρεια Αττικής. «Αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα η πολύπλευρη υποστήριξη των οργανισμών πολιτισμού, που συμβάλλουν στην ποιότητα ζωής αλλά και στην οικονομική ανάπτυξη» επισήμανε στην «Εφ.Συν.» η αντιπεριφερειάρχης Αθηνών Ερμίνα Κυπριανίδου.
Από την πλευρά του ο πρόεδρος του Ωδείου Αθηνών, Νίκος Τσούχλος, προσθέτει πως «η ένταξη της χρηματοδότησης του έργου στα ΠΕΠ Αττικής αποτελεί μια γενναία πρωτοβουλία για την επίλυση ενός μεγάλου εκκρεμούς προβλήματος στην καρδιά της Αθήνας».
Τα σχέδια αποπεράτωσης, που εκπονήθηκαν από το γραφείο Παπαγιάννη, προβλέπουν την ολοκλήρωση του αμφιθέατρου, το οποίο θα διαθέτει 600 θέσεις και θα μπορεί να φιλοξενήσει παραστάσεις θεάτρου, χορού, μουσικής και κινηματογράφου, σύγχρονα καμαρίνια και βοηθητικούς χώρους. Ο χώρος των φουαγέ θα ανακαινιστεί για να υποδεχτεί εκθέσεις και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Το ισόγειο προς την οδό Ρηγίλλης θα μετατραπεί σε χώρο εστίασης και έχει προβλεφθεί μια γωνιά για την εξυπηρέτηση των επισκεπτών.
Η μεγάλη έκπληξη έρχεται από τους υπόγειους χώρους. Προβλέπεται να λειτουργήσει ένας πειραματικός πολυχώρος τύπου blackbox, που θα φιλοξενεί πρωτοποριακές εκδηλώσεις από όλες τις μορφές της τέχνης. Δίπλα στον βασικό χώρο θα διαμορφωθούν τέσσερις συνεχόμενες αίθουσες που θα μπορούν να συνενωθούν και να φιλοξενήσουν έως 200 άτομα.
Στο δεύτερο υπόγειο της βόρειας πλευράς ετοιμάζεται ένα κέντρο μουσικής τεχνολογίας και υποστήριξης της νεανικής πολιτισμικής επιχειρηματικότητας. Στον ίδιο χώρο θα λειτουργήσει το πρώτο κέντρο distancelearning στην Ελλάδα, που θα ειδικεύεται στη μουσική εκπαίδευση.
