Αλογα καλοκαίρια

Σε ένα διήγημα με τίτλο «Εμμα Σουνς», ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες χτίζει την ηρωίδα του με αυτό το όνομα, την εργάτρια Εμμα Σουνς, γύρω από ένα πρόσχημα που έχει να κάνει με τον θάνατο του πατέρα της. Η εργάτρια κρύβει μια αλήθεια κάτω από ένα ψέμα. Δολοφονεί το αφεντικό της, Ααρών Λέβενταλ, εκδικούμενη στο πρόσωπο του διευθυντή του εργοστασίου τον θάνατο του πατέρα της.

Προς το τέλος του διηγήματος η Εμμα δηλώνει: «Εγινε κάτι απίστευτο… ο κύριος Λέβενταλ με κάλεσε με το πρόσχημα της απεργίας… με βίασε, τον σκότωσα!»

«Η ιστορία ήταν απίστευτη πραγματικά», καταλήγει ο Μπόρχες, «αλλά την αποδέχτηκαν όλοι σαν αληθινή. Αληθινός ήταν ο τόνος της Εμμας Σουνς, αληθινή η αιδώς, το μίσος. Αληθινή ήταν κι η προσβολή που είχε υποστεί, μόνο οι περιστάσεις ήταν ψεύτικες».

Ο τόνος, λοιπόν, η αιδώς, το μίσος κι η προσβολή. Στην αληθινή τους διάσταση. Χωρίς κατασκευές Ο Κούντερα προτρέπει «να τα εγκαταλείπεις όλα αυτά και να είσαι σε επαφή με το ουσιώδες».

Σε άλλο διήγημα, το «Καλοκαίρι», ο Χούλιο Κορτάσαρ βάζει ένα ζευγάρι, τον Μαριάνο και τη Σούλμα, να ζουν σ’ ένα απομονωμένο, άγριο κομμάτι γης, στο εξοχικό τους, που ήταν περιτριγυρισμένο από τζαμαρίες. Το ζευγάρι ζει μια ζωή εικονική «μέσα στη φύση». «Ολα γίνονταν κυκλικά, κάθε πράγμα στην ώρα του και κάθε ώρα για κάθε πράγμα, που ήταν δυνατόν να προβλεφθούν σαν πρόβες, να προσέχεις τους χρόνους, να επιβάλλεις τελετουργίες και όρια… Καμμιά αλλαγή στις ιδέες».

Ενας μακρινός γείτονας, ο Φερνάντο, τους ζητάει να φιλοξενήσουν το κοριτσάκι του για μια βραδιά λόγω υποχρεώσεων και το ζευγάρι παρακολουθεί αρχικά με διασκεδαστικό τρόπο τις αντιδράσεις της μικρής, παραξενεμένο που είχαν περάσει κάποτε απ’ αυτή την ηλικία και το είχαν εντελώς ξεχάσει.

Ξαφνικά, στο μισοσκόταδο, ενώ η μικρή κοιμόταν, άκουσαν πέταλα στην αυλή, χλιμιντρίσματα, τους φάνηκε ότι είδαν τη σκιά ενός λευκού αλόγου, άκουγαν την προσπάθειά του να ανέβει στην εξωτερική σκάλα, ένιωθαν απειλητικό το νευρικό φυσομανητό και τις ζημιές που προκαλούσε στην κήπο.

«Θα μπει, θέλει να μπει» φώναζε η Σούλμα, «η μικρή θέλει να το βάλει μέσα, του άνοιξε την πόρτα».

Μέσα σ’ αυτή την παράλογη τρομάρα «θυμήθηκαν» βεβιασμένα και βίαια να κάνουν σεξ. Ο ξαφνικός πανικός έσπασε την «πετρωμένη απομάκρυνσή τους». Ομως την άλλη μέρα, τίποτα δεν μπορούσε να αποδείξει την απίστευτη αυτή ιστορία. Ολα ήσαν στη θέση τους. Ολα επιβεβαίωναν την κανονικότητα.

Η Εμμα Σουνς έζησε αληθινά αισθήματα και μπήκε στον χώρο του ουσιώδους. Ο Μαριάνο και η Σούλμα ζουν ακόμα κυκλικά, κάθε πράγμα στην ώρα του και κάθε ώρα σε κάθε πράγμα.

(Αποσπάσματα από το «Πεζογράφοι της Λατινικής Αμερικής», επιμέλεια-παρουσίαση Φίλιππος Δρακονταειδής, 1983)

* κριτικός λογοτεχνίας