Μια στιγμή που με άλλαξε: όταν ο γιατρός μου είπε ότι ήμουν ψυχωτικός

Μετά τη διάγνωσή μου, αντιμετώπισα το στίγμα μιας κατάστασης που κακώς συνδέεται με μανιακούς δολοφόνους και κινηματογραφικούς «κακούς». Αλλά κατανοώντας το τι σημαίνει ψύχωση βοήθησε πολύ να το διαχειριστώ.

Βρισκόμουν στο καθιστικό μαζί με έναν κοινωνικό λειτουργό, έναν ψυχιατρικό νοσηλευτή και τους συγχυσμένους γονείς μου, τη μέρα που ο γιατρός μου είπε ότι ήμουν «ψυχωτικός». Το ένιωσα σαν ένα όνειρο. Μόλις μια βδομάδα πριν, υποφέροντας από άγχος και κατάθλιψη, είχα πάρει άδεια από το εκπαιδευτικό σεμινάριο που παρακολουθούσα. Ακολούθησε μια βδομάδα που ανακάτευα τα πάντα στο σπίτι.

Όπως πολλοί άνθρωποι, ήμουν αποφασισμένος να «αποδράσω» από τη δυστυχία μου με κάθε δυνατό τρόπο, αλλά ευτυχώς δεν είχα την πεποίθηση και δέσμευση να κάνω κάτι γι’ αυτό. Σύντομα πείστηκα ότι είχα αμαρτήσει με κάποιον τρόπο που δε μπορούσα να πω με λέξεις: Προγράμματα στην τηλεόραση και τραγούδια ενίσχυαν την ιστορία στο μυαλό μου που ήταν αδύνατο να κάτσω να γράψω τώρα – απλά δεν έβγαζε νόημα.

Περιλάμβανε το Θεό, το διάβολο, το αφεντικό μου και τους συναδέλφους μου και όλοι ήταν μέρος μιας συνομωσίας που θύμιζε το The Truman Show. Αυτές οι παραληρητικές ιδέες ήταν κοινά σημάδια ψύχωσης, μια κατάσταση που μπορεί να προκύψει από βαθειά κατάθλιψη.

Κατά τη διάρκεια του ψυχωτικού επεισοδίου ήμουν, με ιατρικούς όρους, αποσυνδεδεμένος από την πραγματικότητα. Αλλά αυτό το απλό μήνυμα δεν ήταν ό,τι άκουγα σε αυτήν τη λέξη γεμάτη στίγμα: «ψυχωτικός». Μου προκαλούσε σκέψεις για κάτι πολύ διαφορετικό και πολύ ανησυχητικό:  μανιακούς δολοφόνους και κινηματογραφικούς κακούς. Όπως είναι αναμενόμενο, αυτό φόρτωνε επιπρόσθετο βάρος στην προσωπική μου αφήγηση που ήταν γεμάτη από παραλήρημα και μίσος για τον εαυτό μου.

Αυτή ήταν μια στιγμή αλλαγής ζωής για μένα. Δεν το συνειδητοποίησα τότε, αλλά βίωνα για πρώτη φορά την πραγματική επίδραση λέξεων που δε χρησιμοποιούνται σωστά. Σύμφωνα με τον NHS (Εθνικός Οργανισμός Υγείας, Ηνωμένο Βασίλειο), κάποιος που είναι ψυχωτικός θα «αντιληφθεί τα πράγματα διαφορετικά από ό,τι οι υπόλοιποι γύρω του, βιώνοντας ψευδαισθήσεις και παραλήρημα». Αλλά η λέξη «ψυχωτικός» πολύ συχνά χρησιμοποιείται για να περιγραφεί ο «ψυχοπαθητικός» που ορίζεται ως «μια χρόνια ψυχική διαταραχή με μη φυσιολογική ή βίαιη κοινωνική συμπεριφορά». 

Αυτά τα δύο (ψυχωτικός και ψυχοπαθητικός) δε συνδέονται και σίγουρα δεν είναι το ίδιο. Ωστόσο μια ματιά μέσα από κριτικές σε ταινίες, εφημερίδες ή περιοδικά, πολύ πιθανόν να υποδηλώνει κάτι διαφορετικό. Όπως ο οργανισμός ψυχικής υγείας Mind τονίζει στην ιστοσελίδα του «πολύ άνθρωποι κακώς πιστεύουν ότι η λέξη «ψυχωτικός» σημαίνει.

Καθώς βρισκόμουν στο καθιστικό και μου έλεγαν ότι ήμουν ψυχωτικός, ταυτίστηκε η λέξη με το «επικίνδυνος» και ένιωσα να βυθίζομαι ακόμα πιο βαθειά στην ενοχή. «Οπότε έχω κάνει κάτι λάθος… ίσως τελικά να είμαι κακός άνθρωπος», σκέφτηκα.

Ξόδεψα 10 ημέρες σε ένα ψυχιατρικό νοσοκομείο, ήσυχος και γεματός ντροπή. Κάθε ασθενής ήταν ένας χαρακτήρας στη δική μου «ιστορία» όπως και οι νοσοκόμοι. Είπα πολύ λίγα και έκανα ακόμα λιγότερα αλλά το μυαλό μου έτρεχε. Όπως πολλοί ασθενείς με ψύχωση, έτσι κι εγώ ένιωθα ότι οι νοσοκόμοι με καταδίωκαν και έπρεπε να τιμωρηθώ για κάτι.

Οι φαντασιώσεις μου ότι είχα κάνει μια τεράστια αμαρτία κλιμακώνονταν όσο με προκαλούσε ένας ασθενής που πίστευε πως είναι ο διάβολος ή όταν ένας άλλους που τραγουδούσε θρησκευτικά τραγούδια και κυκλοφορούσε με τα χέρια ανοιχτά προσφέροντας τη σωτηρία. Ο καθένας μας γυρνούσε γύρω γύρω από την πραγματικότητα με το δικό του τρόπο.

Μόλις άρχισα να παίρνω την κατάλληλη αγωγή και τα διάφορα χημικά στο μυαλό μου να ξαναφτάνουν σε μια ισορροπία, άρχισα να ακούω τους επαγγελματίες που ήταν εκεί για να με βοηθήσουν. Διάβασα για την ψύχωση και είχα αρκετές συνεδρίες με κοινοτικό ψυχιατρικό νοσοκόμο. Ακούγοντας τις σκέψεις μου για τις αρνητικές συνδέσεις της λέξεις «ψυχωτικός», μου εξήγησε πόσο συχνά οι πελάτες του το βίωναν αυτό. «Αυτό κάνουν τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης για σένα» μου είπε αναστατωμένος.

Έχει δίκιο. Παραδείγματα από κακή χρήση της λέξης «ψυχωτικός» από δημοσιογράφους είναι παντού. O Begbie στο Trainspotting περιγράφεται ως «ψυχωτικός» σχεδόν σε κάθε κριτική που έχω διαβάσει; Από κριτικές στο Guardian έως το Sun (σε αυτό μάλιστα περιγράφεται ως «ψυχοπαθητικός», χρησιμοποιώντας τις λέξεις ισοδύναμα).

Στο Huffington Post, μπορείς να βρεις μια λίστα με «Τους Πιο Ψυχωτικούς Κινηματογραφικούς Κακούς των Εποχών», που τους περιλαμβάνουν όλους από τον Freddy Krueger μέχρι το Norman Bates.

Μια άλλη ιστοσελίδα allthetests.com η οποία αναγορεύεται ως «μία συναρπαστική εξερεύνηση στην προσωπικότητά σου και το IQ» ισχυρίζεται ότι θα σε βοηθήσει να αποφασίσεις «εάν πρέπει ή όχι να κλειδωθείς μακριά για πάντα από το να τους σκοτώσεις όλους!».

Ακόμα κι αν μετά από όλα αυτά ψάξεις για ορισμό της λέξης στο διαδικτυακό λεξικό Merriam-Webster, το πλαίσιο στο οποίο ορίζεται είναι το εξής: «η ταυτότητα του ψυχωτικού δολοφόνου, γνωστού και ως Zodiac Killer παραμένει ένα αίνιγμα».

Εν τω μεταξύ η ιστοσελίδα Dictionary.com αναφέρει τον «ψυχοπαθητικό» ως συνώνυμο. Δεν έχω καμιά αμφιβολία ότι θα είχα βυθιστεί πολύ λιγότερο και θα είχε βιώσει πολύ λιγότερες παραληρητικές ιδέες για την ηθική μου και την ενοχή εάν δεν υπήρχε όλος αυτός ο τρόπος κακής χρήσης των όρων ψυχικής υγείας.

Η ζωή μου έχει αλλάξει πολύ από εκείνη την ημέρα. Έχω επιστρέψει στην εργασία μου και θεωρώ τον εαυτό μου από τους τυχερούς που αγαπούν τη δουλειά τους. Ωστόσο, η ζωή μου σήμερα έμοιαζε κάτι εντελώς άπιαστο δύο χρόνια πριν.

Όπως πολλοί άνθρωποι που βιώνουν κάποιο είδος βαθειάς κατάθλιψης, ένιωθα να αδειάζω από ελπίδα ενώ η κλονισμένη κατάσταση του μυαλού μου το έκανε ακόμα χειρότερο. Μεταφράζοντας εκ των υστέρων τις ψυχωτικές μου σκέψεις, είχα πειστεί ότι το μέλλον μου θα ήταν στη φυλακή, με κάποιου είδους συμφωνία με το διάβολο και μια αδιάκοπη διαδοχή σατανικών νοσοκόμων.

Εκτός κι αν μου επιφυλάσσεται κάποια μεγάλη έκπληξη, τίποτα από αυτά έχει γίνει ή θα γίνει πραγματικότητα. Το μυαλό μου έπαιξε ένα παιχνίδι σε εμένα, η αλήθεια ήταν ότι πέρασα ένα επεισόδιο και τα επεισόδια περνούν. Η ζωή και η ευτυχία ένιωθαν τόσο άπιαστα ενώ στην πραγματικότητα με περίμεναν έξω, από την άλλη πλευρά της νοσηλείας μου.

Είμαι τυχερός που δε μου έχουν συμβεί ψυχωτικά επεισόδια από το 2014. Για πολλούς ανθρώπους ωστόσο αυτά τα επεισόδια έρχονται και φεύγουν συχνά. Η κακή χρήση της λέξης είναι παντού και οι συνδέσεις με τις οποίες είναι φορτισμένη, βοηθά μόνο στην κλιμάκωση των συμπτωμάτων που βιώνουν οι άνθρωποι.

Οπότε παρακαλώ θυμηθείτε: ψυχωτικός δε σημαίνει ψυχοπαθητικός, βίαιος ή επικίνδυνος: σημαίνει να αντιλαμβάνεσαι τα πράγματα διαφορετικά από ό,τι οι άλλοι γύρω σου. Με τη βοήθεια των μέσων ενημέρωσης, και του γενικού κοινού θα μπορούσαμε όλοι να έχουμε μια θετική αλλαγή στην αντίληψη. 

► Διαβάστε πολλά για την ψύχωση στη ιστοσελίδα του Mind και του NHS. 

Πηγή: The Guardian, Δημοσίευση: 21/4/2017, Μετάφραση: Μιχάλης Λάβδας, Ψυχολόγος ΕΠΑΨΥ ([email protected])