Ο σκληρός Απρίλης του ’44

Η ρήση του ιστορικού Λε Γκοφ ότι «μία από τις ύψιστες φροντίδες των τάξεων, των ομάδων και των ατόμων που κυριάρχησαν και κυριαρχούν στις ιστορικές κοινωνίες είναι να γίνουν κύριοι της μνήμης και της λήθης» βρίσκει την εφαρμογή της στον τρόπο που η επίσημη ιστοριογραφία και η μετεμφυλιακή πολιτική ρητορική (όλων ουσιαστικά των πλευρών, αφού το ένστολο για κάποιους ιεροποιήθηκε, ενώ για τους αντιπάλους τους δαιμονοποιήθηκε) κατέγραψαν ή αποσιώπησαν τα γεγονότα που συνέβησαν τον σκληρό Απρίλη του 1944.

Καθώς η τρομερή Κατοχή τελείωνε και το ζήτημα της εξουσίας εγειρόταν, οι δυνάμεις του ΕΑΜ στη Μέση Ανατολή είχαν δημιουργήσει την ΑΣΟ, την Αντιφασιστική Στρατιωτική Οργάνωση, με κύριο όργανο την εφημερίδα «Αντιφασίστας» και κύρια ομάδα επιρροής τους χαμηλόβαθμους στρατιωτικούς και ναύτες.

Στις 3 Απριλίου του 1944, μπροστά στη δυσώδη καμαρίλα της εξουσίας των παλιών πολιτικών αθηναϊκών «τζακιών» (που κατήγγειλε σε σπαρακτικά αποσπάσματα ο Γιώργος Σεφέρης και παραδέχτηκε με εμφανή κυνισμό ο Ουίνστον Τσόρτσιλ στα απομνημονεύματά του), η ΑΣΟ εξεγέρθηκε, καταλαμβάνοντας στρατόπεδα και πλοία, με κύριο αίτημα την υποστήριξη στην ΠΕΕΑ (την Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης, ουσιαστικά δηλαδή την «κυβέρνηση του βουνού») και όραμα (πραγματοποιήσιμο ή όχι, δεν θα το μάθουμε ποτέ) τα αμεσοδημοκρατικά πρότυπα των εκτός τζακιών ορεινών πληθυσμών της ελεύθερης Ελλάδας και της συγκλονιστικής εποποιίας τους.

Οταν η εξέγερση (με τη συντριπτική συμβολή των Αγγλων) κατατροπώθηκε και λίγο καιρό αργότερα ακολούθησε το Συνέδριο του Λιβάνου, η παλιά αστική καμαρίλα συναντήθηκε με την φέρελπιν μικροαστική καμαρίλα ηγετικών κλιμακίων της Αριστεράς που υπολόγιζε σε λάθος συμμάχους (και θα το πλήρωνε κυρίως στο τραγικό πρόσωπο των απλών μελών της), μια και όλοι μαζί συμφώνησαν στο 1ο κεφάλαιο του αποκαλούμενου «Εθνικού Συμβολαίου» ότι «…η στάσις της Μέσης Ανατολής απετέλεσε έγκλημα εναντίον της Πατρίδος», παραδίδοντας ονειροπόλους στα στρατοδικεία και την πατρίδα στην Ακροδεξιά.

Είκοσι χρόνια αργότερα ο Μανώλης Αναγνωστάκης, με αφορμή την «Αριάγνη» του Στρατή Τσίρκα, θα είναι ο πρώτος που θα επισημάνει τη σημασία της άγραφης ιστορίας της Μέσης Ανατολής για να ψαύσουμε πραγματικά το πρόσωπο και την πορεία μας στο σύνολο του 20ού αιώνα ίσαμε (γιατί όχι;) τις τραγικές ημέρες μας.