Βιβλία στο προσκέφαλο: Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές. Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους.
Αυτοπαρατήρηση, συλλογική μνήμη, σαρκασμός, διακειμενικότητα και πολυτροπία χαρακτηρίζουν, σε αδρές γραμμές, την ποίηση και την ποιητική του Χάρη Βλαβιανού. Εκτός από ποιητής όμως, ο σημερινός φιλοξενούμενος της στήλης μας είναι ακάματος και ακριβής μεταφραστής ποιητικών έργων, αλλά και εκδότης σημαντικών ποιητικών περιοδικών (Ποίηση/Ποιητική). Δεν θα μπορούσε λοιπόν και η αυτοβιβλιογράφησή του να μη βρίσκεται υπό τον αστερισμό της ποίησης.
Επιμέλεια: Μισέλ Φάις
Αφού το κείμενο αυτό πρέπει να είναι σύντομο, δεν θα μιλήσω για τη σχέση μου με την πεζογραφία και φυσικά τα κόμικς – γιατί η γενιά μου μεγάλωσε παρέα και με τον Ντόναλντ Ντακ, τους αδελφούς Ντάλτον, τον Οβελίξ, τον Τεν Τεν, τον Ιζνογκούντ και τον Μικρό Σερίφη.
Θα περιοριστώ στην ποίηση. Τη διάβαζα από μικρός.
Στην εφηβεία μου, σχεδόν κάθε μέρα, αφιερώνοντάς της άλλοτε λίγες ώρες, άλλοτε νύχτες ολόκληρες, προσπαθώντας να αποστηθίσω ένα απόσπασμα από τον «Πόρφυρα» του Σολωμού ή τον «Ερωτικό λόγο» του Σεφέρη, αργότερα (όταν άρχισαν οι πρώτοι έρωτες), αντιγράφοντας σ’ ένα μπλε τετράδιο σονέτα του Σέξπιρ ή του Σπένσερ, και σήμερα, καταφεύγοντας όπου η διάθεση επιτάσσει: πότε στο νεανικό σφρίγος ενός Σέλεϊ, πότε στις σπαραχτικές εξομολογήσεις μιας Σέξτον – για να περιοριστώ στο γράμμα «Σ».
Βέβαια, όλα αυτά τα χρόνια, η ποίηση δεν ήταν για μένα μόνο πηγή αισθητικής απόλαυσης, αλλά και κιβωτός γνώσης – που μου επέτρεψε, όπως θα έλεγε ο Κιτς, να γνωρίσω «τον τρόπο που λειτουργούν και κινούνται τα πράγματα και ο κόσμος».
Για έναν αγνωστικιστή όπως εγώ, η ποίηση, για να επαναλάβω τα λόγια αγαπημένου συγγραφέα, αποτέλεσε εξαρχής και τη μοναδική μου θρησκεία, αφού μόνο αυτή μπορούσε να επιβεβαιώσει -έστω και με μέσο τόσο επισφαλές όσο οι λέξεις- την ιερότητα της ζωής.
Στον ισχυρισμό μου ότι η ποίηση είναι και πηγή γνώσης ασφαλώς κάποιοι θα διαφωνήσουν· όμως θυμάμαι ότι η ποίηση ήταν αυτή που πρώτη με ώθησε όχι μόνο να εξετάσω το συγκεκριμένο σύμπαν ενός αγαπημένου ποιητή (και ως εκ τούτου και τις εκλεκτικές του συγγένειες με άλλους ζωντανούς ή νεκρούς συγγραφείς), αλλά και να εξερευνήσω κόσμους που βρίσκονταν πέρα και έξω από τη λογοτεχνία.
Μελέτησα την ιστορία του αμερικανικού και του ισπανικού εμφυλίου και για να μπορέσω να κατανοήσω το πλαίσιο μέσα στο οποίο δολοφονήθηκε ο Λόρκα και έγραψε ο Γουίτμαν το περίφημο ποίημα για τον Λίνκολν.
Η ανάμειξη του Μπάιρον στην Ελληνική Επανάσταση και ο θάνατός του στο Μεσολόγγι με ώθησαν να εξετάσω πιο συστηματικά τον ρόλο που έπαιξαν ο Μαυροκορδάτος και οι Αγγλοι στην υπόθεση της απελευθέρωσης.
Ο Πάουντ, κάνοντας μια στάση πρώτα στην αυτοκρατορική Ρώμη του Προπέρτιου και του Οβίδιου, με ξενάγησε στη Φλωρεντία του Δάντη, του Καβαλκάντι – αλλά και του Μακιαβέλι, στην Προβηγκία του Αρνό Ντανιέλ και των τροβαδούρων, στην Κίνα του Ριχάκου, αλλά και του Κομφούκιου· ο Γέιτς, ο Κάβανα, ο Χίνι, ο Λόνγκλεϊ μου έδωσαν τα κλειδιά για να λύσω τον αιματηρό γρίφο της Ιρλανδίας· η Αχμάτοβα, ο Μαντελστάμ, η Τσβετάγιεβα, ο Παστερνάκ, ο Χέρμπερτ, ο Μίλος, ο Χόλουμπ και άλλοι Ανατολικοευρωπαίοι ποιητές μού αποκάλυψαν, καλύτερα από πολλούς ιστορικούς, το πραγματικό, φρικαλέο πρόσωπο του ολοκληρωτισμού· ο Ελιοτ με μύησε στη φιλοσοφία του Μπράντλεϊ και ο Ζαμπές στο Ταλμούδ· ο Καρυωτάκης, η Πλαθ, ο Παβέζε, ο Μπέριμαν, ο Κρέιν έδωσαν ο καθένας τη δική τους οριστική και αμετάκλητη απάντηση στο υπαρξιακό ερώτημα που έθεσε ο Καμί· ο Πεσόα, εντρυφώντας στο ζήτημα της υστεροφημίας, μου αποκρυπτογράφησε το απονενοημένο διάβημα του Ηρόστρατου· ο Στίβενς, χωρίς να χρειαστεί να καταφύγει στα φιλοσοφικά κείμενα του Βιτγκενστάιν, μου μίλησε πιο δραστικά για την αυθαίρετη σχέση της γλώσσας με τα πράγματα.
Ο Ασμπερι με ξενάγησε στο εργαστήριο του αναγεννησιακού Παρμιτζανίνο, ενώ με τη βοήθεια του Μπλέικ γνώρισα τον απόκρυφο κόσμο του Παράκελσου και άλλων αλχημιστών.
Οσο για τον Καβάφη, οι πραγματικές (αλλά και οι φανταστικές) αναφορές του σε πρόσωπα, σπουδαία και μη, της αλεξανδρινής και της βυζαντινής εποχής με έφεραν σ’ επαφή με κόσμους που οι λεπτές αποχρώσεις τους ενδεχομένως να είχαν παραμείνει για χρόνια ανεξερεύνητες. Και ούτω καθ’ εξής.
Ο κατάλογος δεν έχει τέλος και φυσικά δεν εξαντλείται στους ποιητές που ανέφερα.
Ομολογώ ότι ποτέ δεν ενστερνίστηκα την άποψη κάποιων κριτικών που θέλει το ποίημα μεμονωμένο artifact, αποκομμένο από κάθε τι μη λογοτεχνικό ή κειμενικό.
Κρίνοντας με μέτρο πάντοτε τον εαυτό μου, η ποίηση ήταν από τα εφηβικά μου χρόνια και παραμένει και σήμερα αναπόσπαστο μέρος ενός περίπλοκου, αλλά θαυμαστού στην αντοχή του ιστού, που συνδέει και νοηματοδοτεί τα πάντα.
Αν η ποίηση, όπως και η ζωή, «είναι μια εκθαμβωτική πλάνη», τότε απ’ όλες τις πλάνες είναι η πιο αληθινή και η πιο αναγκαία.
Τελευταίο εκδοτικό ίχνος του Χ. Βλαβιανού είναι η μετάφραση, ο σχολιασμός και το προλόγισμα του ποιητικού βιβλίου «Τιμές στον μικρό θεό της ειρωνείας» (Πατάκης, 2017) του Ζbigniew Herbert.
-320x213.jpg)
