Η «άλλη» αντι-συστημικότητα

Οσο ανατρεπτικό και αν ακούγεται, το συστατικό της επιτυχίας των δύο νικητών του πρώτου γύρου των γαλλικών προεδρικών εκλογών, δηλαδή των δύο υποψηφίων που προκρίθηκαν στον δεύτερο γύρο των εκλογών, είναι το ίδιο: η αντι-συστημικότητα.

Και αν για την υποψηφιότητα της Μαρίν Λεπέν η ερμηνεία της επιτυχίας της στη βάση της διάχυτης αντι-ελιτιστικής διάθεσης της κοινής γνώμης είναι προφανής, η σύνδεση της νίκης του Εμανουέλ Μακρόν με τη δημιουργία μιας εναλλακτικής μη συστημικής πρότασης δεν έχει υπογραμμιστεί επαρκώς. Και όμως ο «υποψήφιος-έκπληξη» κέρδισε τον πρώτο γύρο των εκλογών ακριβώς γιατί ανέδειξε την αντίθεσή του με τις κομματικές ταυτότητες και τον συστημικό διπολισμό.

Οι επιθέσεις των δύο μεγάλων κομμάτων σε βάρος του Μακρόν ευνοούσαν την επιδίωξη του τελευταίου να εμφανιστεί ως «η εναλλακτική ρήξη με τον παλαιοκομματισμό», ενώ παράλληλα η ισχυρή παρουσία της Λεπέν και της αντι-δικομματικής ρητορικής της συνέβαλε στη δημιουργία βαθιών χαρακωμάτων μεταξύ των απογοητευμένων ψηφοφόρων και του κλασικού γαλλικού διπολισμού.

Οσοι από αυτούς ήθελαν να δείξουν την απέχθειά τους για το «παλαιό», αλλά χωρίς να αγκαλιάσουν το «ακραίο», είδαν στον Μακρόν τη φυσική τους επιλογή. Ηταν λοιπόν η «άλλη» αντι-συστημικότητα που έδωσε στον ανεξάρτητο υποψήφιο τη νίκη.

Είναι σε θέση να την επαναλάβει και στον δεύτερο γύρο; Προφανώς και ο δρόμος του Μακρόν προς την προεδρία είναι πλέον πλατύτερος, καθώς οι πολιτικοί του αντίπαλοι θα τον στηρίξουν προκειμένου να ηττηθεί ο εχθρός της δημοκρατίας, όπως επιτυχώς περιέγραψε στο μήνυμά του ο ηττηθείς υποψήφιος του Σοσιαλιστικού Κόμματος, Μπενουά Αμόν.

Ομως το αντι-συστημικό προφίλ του δεν θα μπορεί να υπηρετηθεί το ίδιο αποτελεσματικά από τη στιγμή που εκείνοι τους οποίους ο ίδιος στηλίτευε θα του προσφέρουν ανοιχτά τη στήριξή τους.

Το πλεονέκτημά του μετατρέπεται σε ένα μειονέκτημα στον επόμενο γύρο. Προφανώς μειονέκτημα όχι τόσο μεγάλο ώστε να τίθεται σε αμφιβολία η νίκη του, από τη στιγμή μάλιστα που ψηφίστηκε από πολλούς στρατηγικά στον πρώτο γύρο ως αυτός που θα μπορέσει να κερδίσει με μεγαλύτερη σιγουριά τη Λεπέν, σε σύγκριση με τον Φιγιόν ή τον Μελανσόν.

Μειονέκτημα σημαντικό ωστόσο μεσοπρόθεσμα, καθώς η εκλογή του με τις ψήφους του παλαιού κομματικού συστήματος, η υποχρεωτική συνεργασία του με τις κοινοβουλευτικές ομάδες που θα προκύψουν από τις βουλευτικές εκλογές του Ιουνίου και φυσικά η ίδια η κυβερνητική του διαχείριση θα τον μετατρέψουν σε κομμάτι του συστήματος.

Αν δεν αγαπηθεί ο ίδιος και αν δεν αποδείξει τη διαφορετικότητα της επικαλούμενης μεταρρυθμιστικής του ατζέντας, οι ψηφοφόροι θα του γυρίσουν την πλάτη. Βεβαίως, ο Μακρόν θα έχει κάθε ευκαιρία να σχεδιάσει τον βηματισμό του και αυτό μπορεί να το κάνει από μηδενική βάση. Οι προεκλογικές στρατηγικές είναι πάντα διαφορετικές από τις στρατηγικές διακυβέρνησης.

* επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας