«Ανοιξη θρύψαλο μενεξεδί…»

«Ο Αδης άρπαξε την κόρη της Δήμητρας. Του την έδωσε ο Ζευς χωρίς να το ξέρει η μάνα της. Το κορίτσι έπαιζε με τις κόρες του Ωκεανού και μάζευε λουλούδια στ’ ανθόσπαρτο λιβάδι: τριαντάφυλλα και κρόκους, μενεξέδες, κρίνους και υάκινθους.

Παρά λίγο θα είχε κόψει τον νάρκισσο, ένα αστραφτερό θαύμα που η θεά Γαία έκαμε να φυτρώσει από πονηριά για χάρη του θεού του Κάτω Κόσμου, για να ξεπλανέψη το κορίτσι με το μπουμπουκένιο πρόσωπο.

Ολοι, θεοί και άνθρωποι, θαύμαζαν βλέποντας το λουλούδι. Από τη ρίζα ξεπετάγονταν εκατό άνθη, γλυκό άρωμα απλωνόταν και γελούσε ο ουρανός, η γη και τ’ αρμυρό κύμα της θάλασσας.

Κατάπληκτο το κορίτσι έπιανε με τα δυο του χέρια εκείνο το μοναδικό λουλούδι σαν να ‘ταν ένα παιχνίδι κι ένας θησαυρός. Η γη άνοιξε».

Με αυτά τα λόγια ξεκινά τη διήγηση για την αρπαγή της Περσεφόνης από τον Αδη ο Κ. Κερένιϊ, στο βιβλίο «Η μυθολογία των Ελλήνων», των εκδόσεων «Εστία».

Ενας μύθος που σηματοδοτεί -ανάμεσα σε πολλά- και τον κυκλικό τρόπο μέτρησης του χρόνου, της εναλλαγής δηλαδή των εποχών.

Οσο καιρό ζούσε στον Κάτω Κόσμο η Περσεφόνη, οι άνθρωποι διένυαν την εποχή του χειμώνα και μαζί τους όλη η φύση.

Είναι η εποχή που το κρύο και το χιόνι σκεπάζουν τη γη και η ζωή κι οι σπόροι συγκεντρώνουν τη δύναμή τους, ζώντας κάτω από το χώμα, στη μήτρα της γης.

Εκεί περιμένουν για να ξεπεταχτούν τις πρώτες ζεστές αχτίδες του ήλιου που θα τους δώσουν την ενέργεια να βλαστήσουν και να ανθίσουν.

Είναι η εποχή που η Περσεφόνη ανεβαίνει στον κόσμο των ζωντανών, για να ζήσει με τη μητέρα της τα επόμενα δύο τρίτα του χρόνου.

Τότε φυτρώνουν οι ζωοδότες σπόροι, από τη χαρά του σμιξίματος της μάνας με την κόρη. Τότε ξεκινά η άνοιξη.

Με την εκπλήρωση της υπόσχεσης της θεάς Δήμητρας στον Δία να κάμει να βλαστήσουν και πάλι τα χωράφια, να γεμίσει η παχιά γη με χόρτα κι ανθούς, γιατί της έφερε στην αγκαλιά της και πάλι την αγαπημένη κόρη.

Πότε ξεκινά η άνοιξη; Δεν χρειάζεται να κοιτάξουμε το ημερολόγιο και να παρακολουθούμε τις ημέρες.

Ολοι μας αναγνωρίζουμε τον επικείμενο ερχομό της από τις αλλαγές στην όψη της φύσης.

Από το φως του ήλιου που γίνεται πιο ζεστό, από τα γλυκόφωτα πορφυρά μαβιά δειλινά, από τα λευκά-ροζ άνθη της ξεμυαλισμένης αμυγδαλιάς που βιάζεται να στολίσει πρώτη την κόμη της.

Από τα χρώματα της καστανόχρωμης γης που αίφνης γίνεται καταπράσινη από τα χόρτα που την κατακλύζουν.

Κι ανάμεσά τους, οι πρώτες ανεμώνες που καθώς λέει η μυθολογία βάφτηκαν κόκκινες από το αίμα του Αδώνιδος, που δεν έδωσε σημασία στον χρησμό «να μην τολμήσει να πάει για κυνήγι» και πήγε και βρήκε τον θάνατο από έναν λαβωμένο -μα όχι θανατηφόρα- αγριόχοιρο.

Από τα πρώτα κίτρινα μικρά λουλούδια που φυτρώνουν ανάμεσα σε μολόχες στα άλση και τις πλατείες, από τις μοσχοβολούσες φρέζιες που κατακλύζουν τις προθήκες των ανθοπωλείων.

Από τις ανθοφορεμένες γιακαράντες που με το εκτυφλωτικό μοβ χρώμα τους μεταμορφώνουν τη μια είσοδο του Ζαππείου και κάνουν την οδό Αθηνάς, από την Ομόνοια μέχρι κάτω στο Μοναστηράκι, να μοιάζει σαν ένα μαβί ποτάμι που οδηγεί στην ηλιόλουστη Ακρόπολη.

Και όσο πλησιάζει το Πάσχα, που θα ακουστεί και πάλι το «ω, γλυκύ μου έαρ», γεμίζει ο τόπος από πασχαλιές με τα λευκά και μοβ ευωδιαστά άνθη τους, ξεπετάγονται οι παπαρούνες κατακόκκινες όπου υπάρχει ελεύθερη γη, γεμίζουν οι πλαγιές των βουνών με μανουσάκια.

Τι αγώνα κάναμε σαν παιδιά που είχαμε ρίζες σε χωριά να πάμε στο βουνό να «μάσουμε μανούσια», να τα πάμε δώρο στο μοναστήρι ή στην εκκλησιά, να στολιστεί με αυτά ο επιτάφιος.

Η εικόνα με τις γυναίκες που κάθονταν στον πρόναο και πέρναγαν ένα ένα τα μανουσάκια με το βελόνι στην κλωστή για να φτιάξουν γιορντάνια που θα τον στόλιζε είναι χαραγμένη στη μνήμη.

Και δίπλα τους, βιολέτες μοβ, ροζ και άσπρες περίμεναν τη σειρά τους, γιατί με αυτές στολιζόταν ο σταυρός.

Η φύση δίνει το στίγμα της ανάστασης, μέσω της αναβλάστησής της, που δεν συμβαίνει μονάχα μια φορά, αλλά κάθε χρόνο, κάθε που έρχεται η άνοιξη.

Τότε που ανθίζουν στα σπίτια και οι κήποι του Αδώνιδος, που δεν είναι τίποτα άλλο παρά πιάτα γεμισμένα με νερό που μέσα τους οι νοικοκυρές έχουν ρίξει σπόρους.

Σπόρους που σε λίγες μόνο ημέρες θα βλαστήσουν και θα πετάξουν φύτρα. Σιτάρι, κριθάρι, φακές.

Και με αυτά στο χέρι, θα υποδεχτούν τον επιτάφιο που θα περάσει μπροστά από το σπίτι τους κατά την περιφορά του, στους δρόμους του χωριού.

Η άνοιξη είναι καταγεγραμμένη στο μυαλό μας μέσα από πολλές και διαφορετικές εικόνες κι είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με λουλούδια, θάμνους και δέντρα που δίνουν χρώμα στην καθημερινότητά μας με τις ευωδιές και το χρώμα των ανθέων τους.

Ο κατηφές, η πασχαλιά, η κουτσουπιά, οι ζίννιες, οι νάρκισσοι, η γλυσίνα είναι μερικά από αυτά που χρόνια τώρα λειτουργούν σαν προάγγελοι, σαν μαντατοφόροι της άνοιξης.

Τι θα λέγατε με ξεναγό τη Μαρία Α. Μπαρμπούτση, τεχνολόγο γεωπόνο, να τα γνωρίσουμε λίγο καλύτερα;

Τις ανάγκες τους, τις ιδιαιτερότητές τους.

Βιολέτα (Matthiola incana)

Εξαιρετικά αρωματικό φυτό η βιολέτα, εποχικό, ποώδες, με κόκκινα, μπλε, λευκά και μοβ κυρίως άνθη.

Ανάλογα με την ποικιλία, μπορεί να φτάσει σε ύψος τα 30 έως 50 εκατοστά.

Πολλαπλασιάζεται με σπόρο κι η κατάλληλη εποχή σποράς είναι περί τα τέλη του χειμώνα.

Είναι ευαίσθητη στις χαμηλές θερμοκρασίες και στην υπερβολική υγρασία.

Προτιμά βαθιά, γόνιμα, υγρά εδάφη, με καλή όμως στράγγιση.

Προσβάλλεται από πιερίδα και μελίγκρες.

Ανεμώνη (Anemone coronaria)

Κόκκινα, λευκά, μοβ είναι τα άνθη της ανεμώνης, ένα φυτό κονδυλώδες που φτάνει σε ύψος τα 25 με 30 εκατοστά.

Περιέχει μια πτητική ουσία, την ανεμωνίνη, η οποία χρησιμοποιείται στη φαρμακοβιομηχανία.

Πολλαπλασιάζεται με σπόρο το φθινόπωρο αλλά και με διαίρεση κάθε 1 έως 3 χρόνια. Εχει ανάγκη από γόνιμα, ελαφριά εδάφη, με καλή όμως στράγγιση.

Το ίδιο αναγκαία για την ευζωία της είναι το τακτικό πότισμα -για να μη στεγνώνει το χώμα- και τα συχνά αλλά ελαφριά σκαλίσματα. Είναι ευαίσθητη σε προσβολές από μελίγκρες και σκωρίαση.

Ζίννια (Zinnia elegans)

Η ζίννια είναι ετήσιο ποώδες φυτό που φτάνει σε ύψος περίπου μέχρι ένα μέτρο, ανάλογα με την ποικιλία.

Αυτή είναι που ορίζει και το μέγεθος των ανθέων της που έχουν μεγάλη χρωματική γκάμα: κόκκινα, πορτοκαλί, κίτρινα, μοβ, κ.ά.

Ο πολλαπλασιασμός της επιτυγχάνεται με σπόρο που πρέπει να σπαρθεί κατά τα τέλη του χειμώνα.

Τα σπορόφυτα πρέπει κατόπιν να μεταφυτευθούν σε απόσταση μεταξύ τους τουλάχιστον 30 με 40 εκατοστά.

Προτιμά τα πλούσια σε στοιχεία εδάφη, ενώ πρέπει να ποτίζεται συχνά λόγω των μεγάλων φύλλων της.

Χρειάζεται ακόμη ελαφριά σκαλίσματα για να αερίζεται το έδαφος.

Δεν τα πάει καλά με τους ισχυρούς ανέμους και προσβάλλεται από ωίδιο και μελίγκρες.

Γλυσίνα (Wisteria sinensis)

Αναρριχώμενο, πολυετές φυλλοβόλο φυτό η γλυσίνα και αρωματικό, με άνθη σε κυανό και λευκό χρώμα.

Το ύψος της μπορεί να φτάσει τα 10 έως 15 μέτρα.

Πολλαπλασιάζεται με τρεις τρόπους: με σπόρο, μοσχεύματα και καταβολάδες.

Σπέρνουμε την άνοιξη και όταν τα σπορόφυτα είναι έτοιμα για μεταφύτευση φυτεύονται σε απόσταση 30 με 40 εκατοστά μεταξύ τους.

Της αρέσουν τα βαθιά, γόνιμα και υγρά εδάφη, με καλή όμως στράγγιση και έχει ανάγκη από ήλιο.

Είναι ευαίσθητη στους ισχυρούς ανέμους και προσβάλλεται από μελίγκρες.

Φρέζια (Freesia refracta)

Η φρέζια, γνωστή για τα εξαιρετικά αρωματικά άνθη της, που έχουν μεγάλη ποικιλία χρωμάτων -λευκά, κίτρινα, πορτοκαλί, κόκκινα, μοβ κ.ά.- είναι φυτό βολβώδες.

Χρωστάει το όνομά της στον γιατρό Friedrich Freese.

Για να μπορέσει να ευημερήσει όπου τη φυτέψουμε, πρέπει να γνωρίζουμε ότι θέλει ελαφριά εδάφη με καλή στράγγιση, ελαφριά σκαλίσματα και συχνό πότισμα προκειμένου να μη στεγνώνει το χώμα.

Ο συνηθέστερος τρόπος πολλαπλασιασμού της είναι με βολβούς, αλλά και με σπόρο πάλι γίνεται.

Οι βολβοί φυτεύονται το φθινόπωρο, σε αποστάσεις 10 με 15 εκατοστά μεταξύ τους και σε βάθος 3 έως 5 εκατοστά. Η σπορά γίνεται την άνοιξη.

Καλό είναι πριν σπείρουμε να βυθίσουμε τους σπόρους στο νερό για ένα εικοσιτετράωρο.

Οφείλουμε να προσέχουμε πολύ το πότισμα και τη στράγγιση γιατί προσβάλλεται από μύκητες.

Πασχαλιά (Syringa vulgaris)

Η μοσχοβολιστή πασχαλιά με τα λευκά, μοβ και κόκκινα άνθη της είναι φυλλοβόλος, πολυετής αρωματικός θάμνος ή μικρό δένδρο, που φτάνει σε ύψος έως και τα 6 μέτρα.

Θεωρείται ένα από τα φυτά που προαγγέλλουν με την ανθοφορία τους την άνοιξη.

Πολλαπλασιάζεται με σπόρο και με μοσχεύματα. Τα σπορόφυτα μεταφυτεύονται με μπάλα χώματος ή γυμνόριζα.

Η πασχαλιά προτιμά γόνιμα και υγρά εδάφη, θέλει ήλιο κι είναι ανθεκτική στις χαμηλές θερμοκρασίες, προσβάλλεται όμως από ωίδιο.

Κατηφές (Tagetes erecta)

Με πορτοκαλί, κίτρινα ή διπλού χρώματος άνθη, ο κατηφές στολίζει κήπους και μποστάνια.

Είναι ετήσιο, πολύ αρωματικό φυτό και φτάνει σε ύψος περίπου τα 50 εκατοστά.

Πολλαπλασιάζεται με σπόρο και η κατάλληλη εποχή σποράς είναι νωρίς την άνοιξη.

Τα ελαφρά εδάφη με καλή στράγγιση είναι τα κατάλληλα για να πάει καλά, θέλει ήλιο και είναι ανθεκτικό στην ξηρασία.

Ετσι καθώς είναι φτιαγμένος, υποφέρει από την υπερβολική υγρασία και το κρύο.

Προσβάλλεται από φαιά σήψη και σκληρωτινίαση.

Φλοξ (Phlox drummondii)

Το φλοξάκι ή φλόγα είναι ετήσιο ποώδες φυτό με κόκκινα, μοβ και λευκά άνθη. Φτάνει σε ύψος τα 20-40 εκατοστά και πολλαπλασιάζεται με σπόρο που σπέρνουμε το φθινόπωρο.

Αρέσκεται σε πλούσια και ελαφρά εδάφη, αποζητά τον ήλιο και χρειάζεται συχνά σκαλίσματα. Είναι ανθεκτικό στο κρύο αλλά προσβάλλεται από μελίγκρες.

Κουτσουπιά ή δέντρο του Ιούδα (Cercis siliquastrum)

Η διάμετρος της κόμης της κουτσουπιάς, που είναι φυλλοβόλο δένδρο, αργής ανάπτυξης, φτάνει τα 4 με 6 μέτρα.

Σε ύψος αγγίζει τα 10 μέτρα και εντυπωσιάζει με τα ρόδινα, ακόμα και πάνω στον κορμό -πριν βγουν τα φύλλα- άνθη της.

Ο πολλαπλασιασμός της γίνεται με σπόρο την άνοιξη και μεταφυτεύουμε το φθινόπωρο.

Ομως επειδή μέχρι να διαμορφωθεί σε δένδρο χρειάζονται χρόνια, είναι καλύτερα να το προμηθευτούμε από το φυτώριο, έτοιμο πια δενδρύλλιο.

Της αρέσουν τα αλκαλικά εδάφη με καλή στράγγιση, θέλει ήλιο, ενώ αντέχει και στην ξηρασία και στις χαμηλές θερμοκρασίες. Προσβάλλεται όμως από μελίγκρες.

Καλέντουλα (Calendula officinalis)

Αρωματικό φυτό, πολυετές ποώδες, η καλέντουλα, που φτάνει σε ύψος τα 60 εκατοστά, ξεχωρίζει με τα χαρακτηριστικά κίτρινα και πορτοκαλί άνθη της.

Πολλαπλασιάζεται με σπόρο που σπέρνουμε στα τέλη καλοκαιριού. Μεταφυτεύουμε τα σπορόφυτα κατά το τέλος του φθινοπώρου.

Τα πλούσια και υγρά εδάφη με καλή στράγγιση είναι αυτά που της δίνουν ζωή και αγαπά τα προσήλια μέρη.

Είναι ευαίσθητη στις χαμηλές θερμοκρασίες, προσβάλλεται από ωίδιο κι αποτελεί αγαπημένο έδεσμα για γυμνοσάλιαγκες και σαλιγκάρια.

 Για όλα τα ποώδη φυτά ανεξαιρέτως, προτείνεται τακτικό κόψιμο των ώριμων ανθέων έτσι ώστε να ενθαρρυνθεί η νέα ανθοφορία.

Οι μήνες ανθοφορίας εξαρτώνται από τις εδαφοκλιματικές συνθήκες, την περιοχή (νότια, βόρεια) όπου βρίσκεται ο κήπος, αλλά και την ποικιλία.