Στις ΗΠΑ είμαστε σε λάθος δρόμο όσον αφορά την κοινωνική συνοχή

Ακόμα και όταν έφτασε στο απόγειο της καριέρας του με την τριλογία του «Αρχοντα των δαχτυλιδιών» (2001-2003), ο Αμερικανός ηθοποιός κράτησε χαμηλό προφίλ με αποτέλεσμα να αποπνέει πάντα μια ευρωπαϊκή αύρα.

Τα δανέζικα χαρακτηριστικά (ο πατέρας του είναι δανέζικης καταγωγής), τα βιώματά του στην Αργεντινή και στη Δανία όπου πέρασε τα παιδικά του χρόνια και που έχουν καταγραφεί στους ήπιους τρόπους του, αλλά προπαντός η εσωστρέφεια και το βαθύ βλέμμα του μας παραπλανούν και μας ανακουφίζουν ταυτόχρονα με μια γλύκα που αντικρούει τη βάρβαρη αμερικανική μανία για δημοσιότητα.

Μ’ άλλα λόγια, δεν ξαφνιάζομαι καθόλου όταν μαθαίνω πως ο Βίγκο Μόρτενσεν δεν είναι μόνο ηθοποιός αλλά ζωγραφίζει και γράφει ποιήματα. Ωστόσο είναι ένας από τους καλύτερους που έχει το Χόλιγουντ να δείξει, με πραγματικό ταλέντο υποκριτικής και αφοσίωση στη δουλειά του, απ’ όπου διαφαίνεται μια προσωπικότητα τρυφερή και γενναιόδωρη.

Στην τελευταία του ταινία «Captain Fantastic», σε σενάριο και σκηνοθεσία Ματ Ρος, παίζει τον ρόλο ενός πατέρα που μεγαλώνει μόνος τα πέντε παιδιά του στη φύση, και είναι υποψήφιος για το Οσκαρ Α’ Ανδρικού Ρόλου, δεύτερη φορά μετά το 2008 με τις «Επικίνδυνες υποσχέσεις» («Eastern Promises», σε σκηνοθεσία Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ).

● Εχω την εντύπωση ότι θα μπορούσατε να είστε ο ήρωας της ιστορίας.

Ναι, υπήρχαν κάποια στοιχεία που μου ήταν οικεία. Κάποτε ζούσα στο Βόρειο Αϊνταχο σε ένα σπίτι στη μέση του δάσους. Αλλά σε σπίτι, όχι σε σκηνή, είχα ηλεκτρικό και τηλέφωνο… Οταν μου δίνουν σενάρια, κάθομαι συνήθως με χαρτί και μολύβι και σημειώνω για να έχω πράγματα να συζητήσω με τον σκηνοθέτη. Αλλά σ’ αυτή την περίπτωση δεν κράτησα σημειώσεις, απλά διάβαζα τη μια σελίδα μετά την άλλη, γελώντας καμιά φορά…

Μου φάνηκε ένα κάπως μεροληπτικό αλλά διασκεδαστικό σενάριο. Επειτα σκέφτηκα ότι ο πατέρας του σεναρίου ασκεί αυτό που απορρίπτει – την εξουσία.

Στο τέλος όμως κατάλαβα ότι δεν πρόκειται για μια ιδεολογική ταινία, δεν υπερασπίζεται ή απορρίπτει τους χαρακτήρες, αλλά εκφράζει την ανάγκη για ενδοσκόπηση, την ικανότητα να επικοινωνείς και να προσαρμόζεσαι. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει ο τέλειος πατέρας ή η τέλεια οικογενειακή κατάσταση, όπως δεν υπάρχει και μια παγιωμένη έννοια της δημοκρατίας.

● Επίκαιρο το θέμα δηλαδή.

Ναι, νομίζω, ότι είναι μια αμερικανική ταινία που σημαδεύει μια περίοδο της κοινωνίας μας. Δεν μιλάει για πολιτικές ιδεολογίες αλλά για ένα πραγματικό πρόβλημα – την έλλειψη επικοινωνίας.

Στις ΗΠΑ είμαστε σίγουρα σε λάθος δρόμο όσον αφορά την κοινωνική συνοχή και την αλληλεπίδραση. Υπάρχει τόση παράλογη πόλωση -ο καθένας στην ομάδα του- που νομίζω ότι θα ήταν καλύτερο αν βρίζονταν κατάμουτρα γιατί έτσι θα γινόταν τουλάχιστον διάλογος…

Υπάρχουν κάποιες ταινίες, σαν τον «Ξένοιαστο Καβαλάρη» για παράδειγμα, που μιλούν για προβλήματα και συγκρούσεις που συμβαίνουν κάτω από την επιφάνεια.

● Ποια ήταν η σχέση με τον πατέρα σας; Τι μάθατε από αυτόν στην παιδική σας ηλικία;

Ο πατέρας μου δούλευε όλη την ώρα, ερχόταν σπίτι αργά και δεν τον έβλεπα πολύ. Αλλά αν το σκεφτώ, βλέπω ότι μου έμαθε πολλά πράγματα. Για τα παιδιά έχουν σημασία οι πράξεις και οι τρόποι που κάνεις τα πράγματα, όχι αυτά που τους λες, γιατί σε παρατηρούν, ακούν και βλέπουν τα πάντα.

Νομίζω ότι το ωραίο δίδαγμα της ιστορίας του «Captain Fantastic», που με φέρνει πίσω στα χρόνια που μεγάλωνα τον γιο μου, αλλά και όταν ο πατέρας μου μεγάλωνε εμένα, είναι ότι ως γονιός πρέπει να παίρνεις ρίσκα. Πρέπει να αποφασίσεις ότι θα προσπαθήσεις να κάνεις ό,τι καλύτερο για τα παιδιά σου. Αλλά μες στην αφοσίωσή σου οπωσδήποτε θα κάνεις λάθη.

Είναι ευκολία το να μη συμμετέχεις, να αφήνεις τα παιδιά να κάνουν ό,τι θέλουν, να έρχονται και να φεύγουν από το σπίτι σαν να ήταν ξένοι… Οπως είπα, δεν πιστεύω ότι υπάρχει ο τέλειος γονιός, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να προσπαθήσεις να κάνεις το καλύτερο για τα παιδιά σου. Δεν υπάρχει τέλεια φιλία, γάμος ή δημοκρατία, αλλά πρέπει πάντα να προσπαθείς να φτάσεις την τελειότητα.

● Τι προσπάθειες θα έπρεπε να κάνουμε γα να τελειοποιήσουμε τη δημοκρατία;

Υπάρχουν φυσικά πολλές πλευρές του προβλήματος, αλλά αν είχα μια ευχή για τις ΗΠΑ, θα ήταν να γίνει η συμμετοχή στις εκλογές υποχρεωτική για όλους από 18 και πάνω. Τελεία και παύλα. Αυτό θα έλυνε πολλά προβλήματα και θα αποφεύγαμε τύποι σαν τον Τραμπ να ανεβαίνουν στην κορυφή.

● Σήμερα, τι σας απασχολεί περισσότερο στη ζωή σας;

Βλέπεις συγγενείς και φίλους να αρρωσταίνουν και να πεθαίνουν, που είναι κάτι φυσικό, αλλά κάποια στιγμή -για μένα τώρα- αρχίζεις να σκέφτεσαι αυτά τα πράγματα. Ισως επειδή παλιότερα δεν νοιαζόμουν καθόλου.

Δηλαδή πάντα έτρωγα κάπως υγιεινά αλλά δεν κοιμόμουν αρκετά και έκανα ριψοκίνδυνα πράγματα. Είναι φυσικό όμως τώρα να θέλω να φροντίσω τον εαυτό μου περισσότερο. Θα ήθελα να ζήσω πολλά χρόνια γιατί οι άνθρωποι, ο κόσμος και η φύση με γοητεύουν ατελείωτα.

Στην οικογένειά μου έχουμε πολλά κρούσματα γεροντικής άνοιας και Αλτσχάιμερ και ξέρω τι σημαίνει αυτό γιατί έχω φροντίσει ανθρώπους που έπασχαν από άνοια, τη θεία και τον θείο μου και προπαντός τη μητέρα μου, η οποία ήταν πάντα η «ιστορικός» της οικογένειας και ήξερε τα πάντα για τους συγγενείς τέσσερις γενιές πίσω. Ποτέ δεν ξέρεις. Μπορεί να συμβεί και σε σένα. Θυμάμαι τη στιγμή που, παιδί, συνειδητοποίησα για πρώτη φορά τον θάνατο όταν πέθανε η σαύρα μου.

Από τότε, ξυπνάω το πρωί καμιά φορά νιώθοντας όχι φόβο για τον θάνατο αλλά μια ενόχληση, που όμως με σπρώχνει να εξερευνώ και να μαθαίνω, να δοκιμάζω νέες εμπειρίες.

Οταν λοιπόν φωτογραφίζω, γράφω ή κάνω ταινία, θυμάμαι και έχω συνείδηση ότι όλα είναι πεπερασμένα. Νομίζω ότι γι’ αυτό κάνουμε πράγματα, διαβάζουμε ιστορίες, βλέπουμε ταινίες, μιλάμε με κόσμο. Είναι επιλογή μου, ειδικά όσο αισθάνομαι το τέλος να πλησιάζει, να βιώνω όσες εμπειρίες μπορώ χωρίς όμως να αγχώνομαι. Και αν κάποιος μου προτείνει κάτι, λέω πιο συχνά ναι.

● Περιγράψτε μας μια μέρα στην καθημερινότητά σας.

Ζω στη Μαδρίτη με δυο παιδιά στο σπίτι – το ένα έχει μεγαλώσει, αλλά το άλλο πάει ακόμα στο σχολείο. Ξέρω πολλά παιδιά, μερικά από αυτά ηθοποιοί που δουλέψαμε μαζί στην ταινία.

Ενα από αυτά με ονόμασε «μπαμπά του καλοκαιριού», που ήταν για μένα μεγάλη τιμή, όπως και το γεγονός ότι τα παιδιά και οι γονείς με εμπιστεύτηκαν. Τα παιδιά είναι σπουδαίοι δάσκαλοι γιατί δεν είναι άκαμπτοι όπως εμείς και παίζουν τους ρόλους γιατί απλά τους βρίσκουν διασκεδαστικούς, χωρίς να το πολυσκέφτονται. Υπήρξαν πολλές στιγμές που ξεχνούσαν ότι η κάμερα γύριζε.

Οσο για την καθημερινή μου ζωή, συνήθως ξυπνώ νωρίς, κοιτάζω τα φυτά μου, πάω βόλτα, διαβάζω λίγο, γράφω λίγο και μετά ακολουθούν όλα τ’ άλλα. Λύνω σταυρόλεξα, όπως η γιαγιά μου που πέρασε τα 90 και είχε ακόμα διαύγεια. Βλέπω νέα στον υπολογιστή για τη Δανία, την Αργεντινή, τις ΗΠΑ, διαβάζω βρετανικές και ισπανικές εφημερίδες.

Βάζω το ραδιόφωνο όταν φτιάχνω πρωινό και πίνω έναν καφέ λάτε – κι έπειτα ό,τι προκύψει. Συνήθως η μέρα γεμίζει με πολλά απρόβλεπτα που είναι αδύνατο να τα αντιμετωπίσεις ήρεμα. Το βράδυ ίσως παίξω λίγο πιάνο. Αυτή είναι μια ιδανική μέρα. Στο κυρίως κομμάτι της ημέρας είμαι πάρα πολύ απασχολημένος.

● Πώς καταφέρνετε να εξοικονομείτε χρόνο για τον εαυτό σας;

Εξαρτάται από τη μέρα και την πρωινή μου βόλτα. Να περπατήσεις μπορείς παντού, μια βόλτα στην πόλη μπορεί να ηρεμήσει το σώμα και το μυαλό όσο μια βόλτα στο δάσος. Βέβαια, προτιμώ να βρίσκομαι στο δάσος ή στην έρημο – στη φύση δεν νιώθω ποτέ ότι ξοδεύω άσκοπα τον χρόνο μου, νιώθω πως είμαι παρών.

Το περπάτημα λοιπόν με βοηθά στην αυτοσυγκέντρωση. Και η κηπουρική και τα δέντρα – η φύτευση και το κλάδεμα δέντρων, το ίδιο.

● Υπάρχει κάτι στη ζωή σας που σας προκαλεί μεγάλη δυσκολία;

Το να μιλώ με άλλους. Μου άρεσε πάντα η μοναχικότητα και χρειάστηκε να καταβάλω πολλή προσπάθεια για να νιώσω άνετα μιλώντας σε ανθρώπους που δεν γνωρίζω. Δουλεύοντας όμως στον χώρο του κινηματογράφου μαθαίνεις να συναναστρέφεσαι με αγνώστους και να βρίσκεις τρόπους να επικοινωνείς μαζί τους.

Θυμάμαι πόσο ντροπαλός ήμουν όταν 12 ή 13 χρόνων -ζούσα στην Αμερική τότε- ένας φίλος μού πρότεινε να πάω σε μια ακρόαση για το θεατρικό έργο του σχολείου. Είπα αμέσως όχι, δεν θα μπορούσα να σκεφτώ κάτι πιο τρομακτικό. Αλλά ο φίλος μου με έπεισε και πήγα.

Νομίζω ότι μου έδωσαν να διαβάσω την πρώτη παράγραφο του Ντέιβιντ Κόπερφιλντ. Μου φώναζαν συνέχεια «πιο δυνατά, πιο δυνατά!». Στο τέλος έκλεισα το βιβλίο και παραιτήθηκα. Ούτε που το ξανασκέφτηκα, στο Γυμνάσιο ή στο Πανεπιστήμιο. Μόνο στη Νέα Υόρκη, σε μια μεγάλη πόλη όπου δεν ήξερα κανέναν, προσπάθησα ξανά. Και από τότε αυτό κάνω.

● Η ταινία μιλά για την ανιδιοτελή και ολοκληρωτική αγάπη. Πώς έχετε βιώσει τέτοια αγάπη; Βλέπετε διαφορά τώρα από παλιότερα, ίσως επειδή έχετε μάθει να δίνεστε περισσότερο ή επειδή γνωρίζετε καλύτερα τον εαυτό σας;

Εχω αισθανθεί να δίνομαι σε κάτι ή σε κάποιον και αργότερα να ενοχλούμαι που δεν εκτιμήθηκαν οι πράξεις μου αρκετά. Αλλά νομίζω ότι κάνουμε λάθος πιστεύοντας ότι υπάρχει απόλυτη αγάπη ή αφοσίωση.

Αν νομίζεις ότι έχεις δώσει απόλυτη αγάπη και λυπάσαι που δεν υπήρξε ανταπόκριση, πρόκειται για πρόβλημα του εγώ σου και όχι του άλλου. Αν θέλεις να δοθείς πραγματικά, δεν θα έπρεπε να περιμένεις τίποτα. Πολύ δύσκολο όμως.