Ο ρηξικέλευθος Σπυρόπουλος στο ιστορικό μουσείο Κρήτης

Συνεχίζοντας τις υψηλού επιπέδου πολιτιστικές εκδηλώσεις στην πόλη του Ηρακλείου, το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, εγκαινιάζει το Σάββατο 18 Μαρτίου και ώρα 19,30 έκθεση του Γιάννη Σπυρόπουλου του κορυφαίου Έλληνα ζωγράφου της εικαστικής Αφαίρεσης, του ρηξικέλευθου καλλιτέχνη της ελπίδας, του οικουμενικού οραματισμού και από τους σπουδαιότερους του 20ου αιώνα συνολικότερα και θα διαρκέσει  μέχρι τα τέλη Ιανουαρίου του 2018.

Η έκθεση με τίτλο: «Διάλογος με το Αόρατο» πραγματοποιείται με έργα της Συλλογής του γνωστού Ηρακλειώτη συλλέκτη Ζαχαρία Πορταλάκη, ο οποίος είχε με αγάπη  προς την πόλη παρουσιάσει έργα αντιπροσωπευτικά  των εξαιρετικών καλλιτεχνών, Παρθένη, Τσαρούχη, Στάμου και Καπράλου, το προηγούμενο διάστημα στο χώρο του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης.

Ταυτόχρονα στον ίδιο χώρο σε μόνιμη έκθεση εκτίθεται οι 65 εξαιρετικές φορητές εικόνες της περιόδου από τον 15ο αιώνα έως τις αρχές του 20ου, που δώρησε ο Ζαχαρίας Πορταλάκης στην Εταιρεία  Κρητικών και Ιστορικών Μελετών.

Τα 13 επιλεγμένα έργα του διεθνώς αναγνωρισμένου καλλιτέχνη Γιάννη Σπυρόπουλου ( 1912-1990 ) που   θα εκτεθούν στο Ιστορικό Μουσείο, 12 από τη Συλλογή Πορταλάκη και το μνημειακό Τρίπτυχο Α  από το Ίδρυμα Γιάννη και Ζωής Σπυροπούλου , είναι «Δευτέρα Πρωί», «Ερύμανθος», «Ίδη», «Χθες στο Σούνιο», «Αλφειός», «Σκύρος», «Δωρικό», «Άλκαρ Νο. 1», «Στάσιμο Νο. 7», «Στροφή Νο. 13, 1890».

Αυτά τα έργα έχουν δημιουργηθεί κυρίως τη δεκαετία του 1960 που ο καλλιτέχνης αναζητεί και συγκροτεί το αφηρημένο λεξιλόγιό του.

Αποφασιστικής σημασίας για τον καλλιτέχνη υπήρξε η αναγνώριση που έλαβε με το βραβείο της Ουνέσκο για τη συμμετοχή του στην Μπιενάλε της Βενετίας το 1960, στοιχείο που τον καθιέρωσε διεθνώς.

Κριτικοί για το έργο του

Ο αείμνηστος Μανόλης Ανδρόνικος έγραφε το  1960 για τον Σπυρόπουλος, «Η ενδοσκόπηση του δημιουργού γίνεται πολύ πιο στοχαστική με τα έργα της Θεσσαλονίκης. Βλέπουμε σε αυτά έναν κόσμο που δεν αφήνεται μόνο σε λυρικές αναπολήσεις και οράματα, αλλά βυθίζεται σε μια δραματική ενατένιση της ζωής.

»Υπάρχει πολύς φόβος – και η απειλή που συνέχει όλους μας είναι αποτυπωμένη με αφάνταστη ένταση στους πίνακες (…) Μια δυναμική διαγώνια, μια σπειροειδής ή μια φυγόκεντρη δύναμη δονεί τα πάντα. Όμως η δύναμη αυτή δεν είναι καταστροφική, δεν εκτινάσσεται έξω από τα όρια του έργου ώστε να το διαλύσει. Τιθασεύεται από αντίπαλες δυνάμεις για να υποταχθεί στον καλλιτεχνικό λόγο».

Ο Frank Elgar το 1964  αποτιμούσε την ταυτότητα του καλλιτεχνικού έργου του Σπυρόπουλου ως εξής: «Φαντασθείτε μια ζωγραφική τυλιγμένη μέσα στη νύχτα, ένα σκοτάδι διάφανο, που διαπερνιέται από αμυδρές υπόλευκες λάμψεις, ώχρες σβησμένες από υπόκωφες αστραπές. Εάν ήταν Ισπανός, θα μπορούσε κανείς να μιλήσει, στην περίπτωση του Σπυρόπουλου, γι’ αυτή τη “σκοτεινή νύχτα” όπου ο Άγιος Ιωάννης του Σταυρού ήθελε να εξαγνίσει τις ψυχές και να τις κάνει να προβάλλουν τη ζωντανή φλόγα της αγάπης.

»Όμως ο Σπυρόπουλος είναι Έλληνας (…) θα  έλεγα λοιπόν πως το έργο του είναι σαν τραγούδι βαρύ, που αναβλύζει από τη γη που γεννήθηκε και ανυψώνεται, ευρύνεται και απλώνεται σε προσευχή, ηχώ της μεγάλης φωνής του υποχθόνιου κόσμου, όπου ο Άδης κυβερνάει τις σκιές».

Για τη διαχρονική αξία του έργου του Σπυρόπολου ήδη από το 1961 ο J. P. Hodin,  σημείωνε: «Τα αέργα του Σπυρόπουλου μας υποβάλλουν μια ρωμαλέα φωτισμένη αρχιτεκτονική (παληούς τοίχους ) ή σχηματισμούς βράχων με βαθιές σκιες, όλα σαν να έχουν ιδωθεί από πολύ ψηλά.

»Το χρώμα που ήτανε έντονο κατά τη μέση περίοδο της εξέλιξής του, γίνεται ξανά χαμηλόφωνο, πιο βυζαντινό, και ακόμα περισσότερο διυλισμένο στη χρησιμοποίησή του, έτσι  που οι πίνακες σου δίνουν την εντύπωση ότι είναι δουλεμένοι πάνω σε  περγαμηνή ή με την πανάρχαια μέθοδο της εγκαυστικής . Κάτι πολύτιμο κατορθώνεται εδώ, κάτι που φαίνεται να ζωντανεύει  τη σκουριά, την πατίνα, των χρόνων που πέρασα».

Ο κριτικός Τέχνης Άγγελος Προκοπίου αποφαινόταν το 1964 για το έργο του Σπυρόπουλου. «Σήμερα σκεπάζει τους πίνακες ένα πυκνό σκοτάδι, με ζεστές διαφάνειες σιένας, απ’ όπου ξετυλίγονται ζώνες γκρίζες και προβάλλουν μικρά σήματα φωτός, άσπρα και κόκκινα (…) . “Ανακαλύοτοντας”, το παρελθόν  το αποσπούμε από τα χέρια της λήθης και του θανάτου.

»Πλουτίζουμε το παρόν, όταν ενσωματώνουμε στην ύπαρξή μας την ιστορική εμπειρία, Κάθε ζωντανός καλλιτέχνης ή στοχαστής μοιάζει με τον Οδυσσέα , που για να ολοκληρωθεί ως άνθρωπος, έπρεπε να κατέβει στον άδη και να μιλήσει με τις σκιες των νεκρών. Η θητεία του Άδη ήταν η είσοδός του στην ωριμότητα και την πληρότητα».

Ένα φως με ένταση φαίνεται να ξεπηδά μέσα από το τελάρο ως να βγαίνει από μυστικές κρήνες του σκοταδιού προς μια εκφραστική οικουμενικότητα , ελπίδας , χαράς, πνευματικής και ψυχικής ανάτασης μπροστά στον ζόφο που μας περικυκλώνει.

Ο Σπυρόπουλος αποτιμά την πορεία του

Ο ίδιος ο Σπυρόπουλος σημειώνει σχετικά για το έργο του, τη συνειδητά επιλεγμένη  πορεία του, το όραμά του για την τέχνη και την ζωή στον πολυτάραχο και ασφυκτικό εικοστό αιώνα. (26 Ιανουαρίου 1975, «Οι Έλληνες Ζωγράφοι», τόμος δεύτερος 20ος αιώνας, Εκδοτικός Οίκος «Μέλισσα»).

…Σύντομα συνηδειτοποίησα πως το συγκεκριμένο σχήμα περιόριζε την ακτίνα της δράσης μου. Στράφηκα τότε προς άλλες σφαίρες που θα μου δίνανε τη χαρά της δημιουργίας.

Όμως στάθηκα συνεπής στη συνέχιση της δικιάς μου γραμμής και δεν παρασύρθηκα από τα διάφορα ρεύματα που κάθε τόσο με την εμφάνισή τους εντυπωσίαζαν το κοινό. Πιστός στην ατομική μου πορεία, προσπάθησα να κατακτήσω μια υφή, μια ποιότητα και μια προσωπική φωνή που από το 1960 θα εύρισκε μια γενικότερη ανταπόκριση ώστε να μου δώσει μια θέση στο διεθνή στίβο της τέχνης.

Μια εσωτερική ανάγκη με έσπρωξε προς τη λύτρωσή μου από τον απτό κόσμο του αντικειμένου για να βαδίσω κλιμακωτά  προς τα σύνορα μιας άλλης σκέψης και μιας διαφορετικής διάταξης του ζωγραφικού μου χώρου μέσα στο χρόνο.

Βιώματα, εμπειρίες, διεργασίες του νου και της καρδιάς γίνανε τα υφάδια και τα στημόνια για να συνθέτω με γνώση και ευαισθησία, με κίνηση και με ρυθμό τις διαθέσεις, τα γεγονότα και τις βαθύτερες προεκτάσεις των εσωτερικών δονήσεων και ενοράσεων.

Το χρώμα ελεύθερο, όχι όμως αχαλίνωτο, σκορπίστηκε πάνω σε πλατιές επιφάνειες όπου άλλοτε χάραξα σύμβολα, γράμματα από άγνωστα αλφαβητάρια, άπλωσα το σκοτάδι για να βρω μέσα από αυτό το φως.

Η σημερινή φάση της τέχνης μου καθρεφτίζει την εποχή μας, γιατί ακριβώς κι εγώ, όπως κάθε σύγχρονος άνθρωπος, παλεύω να βρω μέσα από αυτό φως.

Η σημερινή φάση της τέχνης μου καθρεφτίζει την εποχή μας, γιατί ακριβώς κι εγώ, όπως κάθε σύγχρονος άνθρωπος, παλεύω να βρω το δρόμο της αλήθειας, μέσα από τις οδυνηρές περιπέτειες του μαύρου λαβυρίνθου για να φτάσω  στον οικουμενικό προορισμό της τέχνης.

Να βρω, μέσα από το σκοτάδι , μια σχισμή προς το φως της ελπίδας,  μέσα από τον πόνο μια φευγαλέα λάμψη χαράς, μέσα από τη σκληρή κραυγή της νύχτας τη γαλήνη της χαραυγής και μέσα από το βαθύτερο νόημα της τέχνης να φέρω ένα μήνυμα για μια καλύτερη μέρα του αύριο, πάνω από ένα κόσμο που συνθλίβεται από το βάρος του εικοστού αιώνα.

Για την έκθεση κυκλοφορεί δίγλωσσος αναλυτικός κατάλογος στα ελληνικά και στα αγγλικά ενώ συντελεστές της έκθεσης  είναι η επιμελήτρια Αγγελική Μπαλτατζή και ο Καθηγητής Αλέξης Καλοκαιρινός, διευθυντής του Μουσείου που έχει τον συντονισμό.  Θα γίνουν σημαντικές εκδηλώσεις στη διάρκεια τους ενός χρόνου της έκθεσης.