Οφέλη για καταναλωτές, κράτος και επιχειρήσεις

Τους τελευταίους μήνες, οι ηλεκτρονικές πληρωμές κυριαρχούν στον δημόσιο διάλογο.

Οι συναλλαγές χωρίς μετρητά παρουσιάζονται κυρίως ως θέμα φορολογικού ενδιαφέροντος μέσω της πάταξης της φοροδιαφυγής και πιο δίκαιης κατανομής των φορολογικών βαρών.

Ιδίως μετά την ψήφιση του νόμου 4446/2016, ο οποίος συνδέει το αφορολόγητο όριο με την πραγματοποίηση συγκεκριμένου αριθμού πληρωμών με ηλεκτρονικά μέσα.

Ωστόσο, μία εξίσου σημαντική διάσταση των ηλεκτρονικών πληρωμών αφορά τα καθημερινά οφέλη για τους καταναλωτές, όταν μειώνεται το κόστος διακράτησης μετρητών.

Αυτό το κόστος αναλύεται σε προμήθειες που επιβάλλονται (π.χ. για την ανάληψη μετρητών από ΑΤΜ τρίτης τράπεζας), στον χρόνο που δαπανούν οι καταναλωτές για την ανάληψη και στον κίνδυνο κλοπής, ιδίως για ποσά που τα νοικοκυριά έχουν στις οικίες τους.

Διεθνείς μελέτες επιβεβαιώνουν τη σημασία αυτού του κόστους.

Το Πανεπιστήμιο Tufts υπολόγισε το 2012 ότι η διακράτηση μετρητών κοστίζει στα νοικοκυριά των ΗΠΑ 43 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Στη Σουηδία, το αντίστοιχο κόστος υπολογίστηκε από την Κεντρική Τράπεζα της χώρας το 2007 στα 81 εκατομμύρια ευρώ.

Εξυπακούεται ότι η απαλλαγή των πολιτών από αυτά τα κόστη εξαρτάται από ορισμένες βασικές προϋποθέσεις: διαφάνεια στις προμήθειες που συνοδεύουν τις ηλεκτρονικές πληρωμές και πρόσβαση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Αναφορικά με τη διαφάνεια, ο νόμος 4416/2016 θέτει τις βάσεις για τη δημιουργία ενός Παρατηρητηρίου Τραπεζικών Χρεώσεων, το οποίο θα επιτρέπει στους καταναλωτές να ενημερώνονται με εύληπτο τρόπο και να συγκρίνουν τις τιμές βασικών τραπεζικών προϊόντων και υπηρεσιών.

Ο ίδιος νόμος θέτει σαφείς υποχρεώσεις πληροφόρησης από τους εμπόρους προς τους καταναλωτές σχετικά με τα μέσα πληρωμών που αποδέχονται.

Με αυτόν τον τρόπο, ο κάθε καταναλωτής θα μπορεί να αποφασίσει αν θέλει να προχωρήσει σε μια συναλλαγή ακόμα και όταν δεν διατίθεται η επιλογή της ηλεκτρονικής πληρωμής.

Η πρόσβαση στο τραπεζικό σύστημα θα ενισχυθεί με την ενσωμάτωση στο εθνικό δίκαιο της Οδηγίας 2014/92 της Ε.Ε., η οποία διευκολύνει την παροχή τραπεζικών υπηρεσιών σε ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού με χαμηλές χρεώσεις.

Το σχετικό νομοσχέδιο θα κατατεθεί στη Βουλή σύντομα.

Εκτός από τους καταναλωτές, το κόστος διακράτησης μετρητών επηρεάζει και τις επιχειρήσεις.

Η διαχείριση των μετρητών για μια εταιρεία, από το ταμείο της μέχρι τον τραπεζικό λογαριασμό της, αποτελεί μια περίπλοκη διαδικασία. Η αυτοματοποίηση που διασφαλίζουν οι ηλεκτρονικές πληρωμές συμβάλλει αποφασιστικά στη μείωση των δαπανών που συνδέονται με τη διαχείριση τέτοιων διαδικασιών.

Επιπλέον, το κόστος που αντιμετωπίζουν οι έμποροι για την αποδοχή ηλεκτρονικών πληρωμών έχει μειωθεί σημαντικά.

Η έναρξη ισχύος του Κανονισμού 2015/751 της Ε.Ε. τον Απρίλιο του 2016 έχει επιβάλει ανώτατα όρια στις διατραπεζικές προμήθειες (0,2% επί της αξίας της συναλλαγής για πληρωμές με χρεωστικές κάρτες και 0,3% επί της αξίας της συναλλαγής για πληρωμές με πιστωτικές κάρτες).

Με δεδομένο ότι η διατραπεζική προμήθεια συνιστά σημαντικό ποσοστό της συνολικής επιβάρυνσης του εμπόρου για την είσπραξη ηλεκτρονικών πληρωμών, η μέση συνολική προμήθεια ακολουθεί επίσης πτωτική πορεία.

Σε αυτή την τάση συμβάλλει και η συνολική αύξηση της χρήσης καρτών από το 2015 και μετά, κυρίως στο λιανικό εμπόριο αγαθών, με τον κλάδο των υπηρεσιών (εκτός τουρισμού) να υπολείπεται ακόμα.

Ο πολλαπλασιασμός τέτοιων συναλλαγών συμβάλλει ώστε και οι τράπεζες να καλύπτουν ευκολότερα τα πάγια κόστη που συνδέονται με τις ηλεκτρονικές πληρωμές.

Πρόκειται για ακόμα μια εξέλιξη, η οποία, σε συνδυασμό με την εποπτεία από την Τράπεζα της Ελλάδος στα πιστωτικά ιδρύματα, λειτουργεί ευεργετικά για την ανάπτυξη της χρήσης πλαστικού χρήματος.

Τέλος, η συντονισμένη δράση και η συλλογική διαπραγμάτευση φορέων της αγοράς με τράπεζες για τη σύναψη κλαδικών συμφωνιών χορήγησης τερματικών αποδοχής καρτών (POS) αναδεικνύεται σημαντικός παράγοντας μείωσης του κόστους αποδοχής ηλεκτρονικών πληρωμών.

Συνολικά, οι ηλεκτρονικές πληρωμές δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μια επιβάρυνση για τον πολίτη ή τον επιχειρηματία.

Αντιθέτως, αποτελούν ένα σημείο τομής για τα συμφέροντα των καταναλωτών, της δημόσιας διοίκησης, αλλά και των επιχειρήσεων.

Στόχος της κυβέρνησης είναι να αναδείξει και να ενισχύσει, με μια σειρά θεσμικών παρεμβάσεων, τα οφέλη που απορρέουν από αυτό το είδος συναλλαγών.

*γενικός γραμματέας Εμπορίου & Προστασίας Καταναλωτή