Η Λίνα Αλεξίου γράφει με αγάπη για τον άνθρωπο και τον χρόνο του, αναδεικνύει ταυτόχρονα τη μικρότητα και το μεγαλείο του, τη φρίκη και το θαύμα της συνύπαρξης.
Γνωρίζει σαν τον μακρινό πρόγονο από την Εφεσο ότι αιὼν παις εστί πεσσεύων· παιδὸς η βασιλίη. Ξέρει επίσης από τον δεύτερο μεγάλο τραγικό ποιητή μας ότι πολλά τα δεινά κουδέν ανθρώπου δεινότερον πέλει.
Συγκλονισμένη από αυτήν την τραγικότητα του ανθρώπου κι έχοντας βιώσει η ίδια το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, σημειώνει στον μικρό της πρόλογο: «Στο γύρισμα του αιώνα ο κόσμος μοιάζει καινούργιος, σαν ξανακερδισμένος. Οι Κασσάνδρες, βέβαια, προβλέπουν θύελλες, υπερτερεί όμως η ελπίδα.
»Υπάρχει διάχυτη αισιοδοξία, μια άδολη πίστη στο “μεγαλείο του ανθρώπου”. Αλλά ο 20ός αιώνας θα αποδειχτεί ο πυκνότερος κι αγριότερος των αιώνων. Σφαγές κι επαναστάσεις βυθίζουν έθνη στο αίμα και στη σκλαβιά. Δύο παγκόσμιοι πόλεμοι τελειοποιούν την ανθρώπινη θηριωδία. Αλήτες κι εγκληματίες κυβερνούν ολόκληρους λαούς».
Παρέθεσα το μικρό απόσπασμα διότι δίνει ανάγλυφα θαρρώ τη λιτή και καίρια-υπαρξιακή, πολιτική και φιλοσοφική της προσέγγιση και αποτίμηση της ώς τούδε πορείας του ανθρώπου.
Ο εικοστός αιώνας ξεκινάει εκρηξιγενώς· η τεχνολογία απογειώνεται όπως και η μουσική και η φιλοσοφία, η ψυχανάλυση, τα λογοτεχνικά ρεύματα, η μόδα, το θέατρο, η ζωγραφική, η αρχιτεκτονική, οι ανακαλύψεις θαυμαστών αρχαιολογικών χώρων.
Απαριθμώντας τα γεγονότα της κάθε χρονιάς δεν αρκείται σε μια τηλεγραφική τους υποτύπωση, αλλά τα εμπλουτίζει με οξυδερκείς παρατηρήσεις και εύστοχα βραχύλογα σχόλια, όπως π.χ., η πεποίθησή της ότι «τέχνη και επιστήμη υπερτερούν της πολιτικής» ή ότι «ο πολιτισμός χτίζει τη συνοχή των κοινωνιών και βοηθά στη συνέχειά τους» ή ακόμη ότι «η βία φαίνεται δομική».
Μερικές φορές αρκεί ένα ευτυχώς (περίπτωση Κάφκα) ή ένα δυστυχώς (το 3ο μνημόνιο που ψήφισε η πρώτη φορά Αριστερά). Δεν διστάζει επίσης να εκφράσει τη γνώμη της για την πολιτική σκηνή της χώρας, λέγοντας ότι -αλίμονο!- σε αυτήν κυριαρχούν -πάλι- τα θλιβερά δύο βήτα της ελληνικής μοίρας: βία και βλακεία.
Εμφανείς οι δημοκρατικές της πεποιθήσεις όπως και η αγάπη της για τον πολιτισμό και την τέχνη, όπως και η απέχθειά της προς τον φασισμό και τις κάθε είδους δικτατορίες. Πρώτη είδηση για το 1952 λ.χ. επιλέγει την αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β’ από τους Βέντρις και Τσάτγουικ και σχεδόν τελευταία τις διαπραγματεύσεις του Σοφοκλή Βενιζέλου για είσοδο της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ.
Δεν κρύβει τι την έχει σημαδέψει στη ζωή της. Η ρήση του Τζον Λένον λ.χ. ότι οι Beatles είναι πιο δημοφιλείς από τον Χριστό, η εικόνα του Τζίμι Χέντριξ να σπάει την κιθάρα του, ο Τζον Κένεντι να λέει ότι είμαστε όλοι Βερολινέζοι, ο Καραμανλής που αναρωτιέται ποιος κυβερνά αυτόν τον τόπο, η Μέριλιν Μονρόε και το φόρεμά της που το σηκώνει ο αεραγωγός, το Γούντστοκ, η αποκάλυψη το 1998 του υπέροχου αρχαίου θεάτρου στη Λάρισα, το Πολυτεχνείο, ο Μάης του ’68, ο Πιοτρ Κροπότκιν και η θεωρία του τής αλληλεγγύης.
Ενα μαγευτικό ταξίδι το βιβλίο στον αιώνα των πιο δραματικών αλλαγών, στον αιώνα που άλλαξε τα πάντα στη συνύπαρξη, που διέγραψε με μια μονοκοντυλιά ό,τι είχε προηγηθεί στην οικονομία και στην τεχνολογία, στις συγκοινωνίες και τη σεξουαλική απελευθέρωση, που έφερε τα πάνω κάτω στην επικοινωνία αλλά και στις κοινωνικές σχέσεις.
Μια ματιά διαφορετική, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε όλον τον πλανήτη. Γιατί διαφορετική; Διότι η ίδια έχει υπηρετήσει την παλιά καλή δημοσιογραφία -συναρπαστική όπως την αποκαλεί- και αυτή η δημοσιογραφία είχε μέτρο την ανιδιοτέλεια, την αποκάλυψη, την προσωπική έρευνα, ασκούσε κριτική στην εξουσία και όχι στην κοινωνία όπως ξεδιάντροπα συμβαίνει σήμερα.
* Απόσπασμα από τη χθεσινή παρουσίαση του βιβλίου της Λίνας Αλεξίου «Στιγμές του 20ού αιώνα» στις εκδόσεις Γαβριηλίδης
