Συρία: Ρεαλπολιτίκ και κρυφές διπλωματικές κινήσεις

Για κρυφές συμφωνίες και για ανομολόγητους στόχους πίσω από τις κινήσεις της Ρωσίας, της Τουρκίας και του Ιράν μιλά το πρακτορείο Reuters σε ανάλυσή του για την κατάσταση στη Συρία και με αφορμή την προσπάθεια για κατάπαυση πυρός στη χώρα.

Το πρακτορείο, που επικαλείται ρωσικές πηγές, αναφέρει ότι η Συρία θα μοιραστεί σε ζώνες ανεπίσημης περιφερειακής επιρροής και ο Μπασάρ αλ-Άσαντ θα παραμείνει πρόεδρος για μερικά χρόνια, τουλάχιστον βάσει του περιγράμματος μιας συμφωνίας ανάμεσα στη Ρωσία, την Τουρκία και το Ιράν.

Όπως εξηγούν, μια τέτοια συμφωνία, η οποία θα επιτρέπει περιφερειακή αυτονομία μέσα σε μια ομοσπονδιακή δομή που θα ελέγχεται από τους Αλεβίτες του Άσαντ, είναι σε πρώιμο στάδιο, υπόκειται σε αλλαγές και θα απαιτήσει να πειστούν ο Άσαντ και οι αντάρτες, αλλά και οι χώρες του Κόλπου και οι ΗΠΑ.

«Έχει σημειωθεί μια κίνηση προς έναν συμβιβασμό», δήλωσε ο Αντρέι Κορτούνοφ, γενικός διευθυντής του Ρωσικού Συμβουλίου Διεθνών Υποθέσεων, ινστιτούτου μελετών το οποίο πρόσκειται στο ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών.

«Μια τελική συμφωνία θα είναι σκληρή, όμως οι θέσεις έχουν μεταβληθεί».

Σύμφωνα με τις πληροφορίες του πρακτορείου, με βάση τη συμφωνία των τριών χωρών, οι εξουσίες του Άσαντ θα περικοπούν και Ρωσία και Τουρκία θα του επιτρέψουν να μείνει στην εξουσία έως τις επόμενες προεδρικές εκλογές.

Τότε ο Άσαντ θα παραιτηθεί υπέρ ενός λιγότερο πολωτικού αλεβίτη υποψηφίου.

Το Reuters υποστηρίζε ότι για να πετύχει το σχέδιο, θα πρέπει να πεισθεί το Ιράν, πράγμα μάλλον πιθανό, αφού ο Άσαντ θα αποχωρήσει στο τέλος, κατά τρόπο που θα διασώζει την υπόληψή του, με εγγυήσεις για την ασφάλεια του ιδίου και της οικογένειάς του.

Σύμφωνα με τον Αντρέι Κορτούνοφ, ήδη έχουν αναφερθεί ονόματα πιθανων διαδόχων του Άσαντ.

Δύσκολη η μετάβαση

Πάντως, όπως σημειώνεται, κανείς δεν πιστεύει ότι μια ευρύτερη ειρηνευτική συμφωνία στη Συρία θα είναι εύκολη, γρήγορη ή ότι η εφαρμογή της έχει βέβαιη την επιτυχία, δεδομένης της αποτυχίας άλλων σχεδίων.

Όμως ο Βλαντίμιρ Πούτιν θέλει να έχει ηγετικό ρόλο στην προσπάθεια να επιτύχει μια διευθέτηση για τη Συρία, πράγμα που θα ενίσχυε την προσπάθειά του να πείσει ότι φτιάχνει μια Ρωσία που ανακτά τα σκήπτρα της παγκόσμιας δύναμης κι αποτελεί σοβαρό παίκτη στη Μέση Ανατολή.

Με τη θέση αυτή φαίνεται να συμφωνεί ο σερ Τόνι Μπρέντον, πρώην πρεσβευτής της Βρετανίας στη Μόσχα:

«Θα είναι ένα πολύ μεγάλο βραβείο για αυτούς αν μπορούν να δείξουν ότι βρίσκονται εκεί έξω, στην πρώτη γραμμή, (ότι) αλλάζουν τον κόσμο», δήλωσε στο Reuters.

Και εξήγησε: «Είχαμε όλοι συνηθίσει να βλέπουμε τις ΗΠΑ να το κάνουν αυτό και είχαμε ξεχάσει μάλλον ότι η Ρωσία έπαιζε κάποτε στο ίδιο επίπεδο».

Αν η Ρωσία τα καταφέρει, τότε είναι πιθανό οι νέες ειρηνευτικές συνομιλίες ανάμεσα στη συριακή κυβέρνηση και στην αντιπολίτευση να ξεκινήσουν στα μέσα Ιανουαρίου στην Αστάνα, πρωτεύουσα του Καζακστάν, στενού συμμάχου της Ρωσίας.

Μάλιστα, οι συνομιλίες δεν θα περιλαμβάνουν αρχικά τις Ηνωμένες Πολιτείες, πράγμα που έχει εξοργίσει την Ουάσινγκτον.

Αμερικανός αξιωματούχος, που μίλησε σε καθεστώς ανωνυμίας, δήλωσε:

«Αυτή η χώρα, που βασικά έχει μια οικονομία του μεγέθους της Ισπανίας, η Ρωσία, περπατά περήφανα και δρα σαν να ξέρει τι κάνει».

«Δεν νομίζω ότι οι Τούρκοι και οι Ρώσοι μπορούν να το κάνουν αυτό (τις πολιτικές διαπραγματεύσεις) χωρίς εμάς».

Σύμφωνα με ρωσικές πηγές, στη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών και Άμυνας της Ρωσίας, της Τουρκίας και του Ιράν στη Μόσχα στις 20 Δεκεμβρίου, ορίστηκαν οι αρχές στις οποίες πρέπει να στηρίζεται οποιαδήποτε συμφωνία για τη Συρία.

Πρώτο βήμα, η εφαρμογή μιας εκεχειρίας σε όλη τη Συρία και στη συνέχεια η διεξαγωγή συνομιλιών.

Στη συνέχεια θα πρέπει να επιδιωχθεί η εμπλοκή των χωρών του Κόλπου, στη συνέχεια των ΗΠΑ, και σε μεταγενέστερο στάδιο θα πρέπει να ερωτηθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, ίσως μαζί με τις χώρες του Κόλπου, για να παραλάβει τον λογαριασμό της ανοικοδόμησης.

Το επιτευγμα της Ρωσίας σε αυτό το σχέδιο είναι ότι την ίδια στιγμή που έπεισε την Τουρκία να υποχωρήσει στο αίτημα για αποχώρησ του Άσαντ, πέτυχε να κερδίσει την υποστήριξη του Ιράν στο σχέδιό της.

Ο Ρώσος πρόεδρος, αναφέρεται, έχει κάνει μια σειρά παρασκηνιακές συνεννοήσεις με τον Ταγίπ Ερντογάν προκειμένου να ανοίξει τον δρόμο για ενδεχόμενη συμφωνία, προσφέροντας στο τραπέζι και τους Κούρδους.

Σύμφωνα με ρωσικές πηγές, «προτεραιότητά μας δεν είναι να δούμε τον Άσαντ να φεύγει, αλλά την τρομοκρατία να ηττάται».

Και τόνισε: «Δεν σημαίνει ότι εγκρίνουμε τον Άσαντ. Αλλά πρέπει να έχουμε μια συνεννόηση. Όταν εξολοθρευτεί το Ισλαμικό Κράτος, η Ρωσία μπορεί να υποστηρίξει την Τουρκία στη Συρία αποτελειώνοντας το PKK».

Δημοσίως, η θέση της Τουρκίας παραμένει η σφοδρή αντίθεση στον Άσαντ και ο υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου δήλωσε σήμερα πως μια πολιτική μετάβαση με τον Άσαντ είναι αδύνατη.

Όμως, σύμφωνα με τον σερ Τόνι Μπρέντον «το πραγματικό επίδικο στο παιγνίδι που έχουν οι Τούρκοι, και ο φόβος τους, είναι να αναδυθεί ένα αυτόνομο Κουρδιστάν μέσα στη Συρία που θα έχει άμεσες συνέπειες για αυτούς».

Ρεαλπολιτίκ και σφαίρες επιρροής

Η αλλαγή θέσεων της Μόσχας και της Άγκυρας οφείλονται στη ρεαλπολιτίκ, με τη Ρωσία να μη θέλει να βαλτώσει σε έναν μακρόχρονο πόλεμο και μα θέλει να κρατήσει ενωμένη τη Συρία και να τη διατηρήσει ως σύμμαχο.

Η Τουρκία θέλει ανεπίσημα να ελέγξει μια λωρίδα της βόρειας Συρίας δημιουργώντας μια ζώνη ασφαλείας για τη στέγαση προσφύγων, μια βάση για την αντιπολίτευση κατά του Άσαντ και έναν κυματοθραύστη κατά της κουρδικής επιρροής.

Τα συμφέροντα του Ιράν είναι πιο δυσδιάκριτα, όμως ο Αλί Ακμπάρ Βελαγιατί, ο ανώτατος σύμβουλος του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, δήλωσε πως η πτώση του Χαλεπίου μπορεί να αλλάξει πολλά στην περιοχή.

Βοηθώντας τον Άσαντ να ανακαταλάβει το Χαλέπι, η Τεχεράνη έχει εξασφαλίσει έναν χερσαίο διάδρομο που ενώνει την Τεχεράνη με τη Βηρυτό, επιτρέποντάς της να στέλνει όπλα στη Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Ρωσικές και δυτικές διπλωματικές πηγές λένε πως το Ιράν θα επιμείνει στη διατήρηση αυτού του διαδρόμου και στην παραμονή του Άσαντ στην εξουσία για τώρα. Αν αποχωρούσε, η Τεχεράνη θα ήθελε να αντικατασταθεί από έναν άλλον αλεβίτη, τους οποίους (αλεβίτες) θεωρεί ως ό,τι πιο κοντινό στο σιιτικό ισλάμ.

Το Ιράν μπορεί να είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο σε μια ευρύτερη συμφωνία, καθώς ο ιρανός υπουργός Άμυνας Χοσεΐν Ντεγάν έχει πει πως η Σαουδική Αραβία δεν πρέπει να λάβει μέρος στις συνομιλίες διότι το Ριάντ θέλει την αποχώρηση του Σύρου ηγέτη.

Πάντως υπάρχει άφθονος σκεπτικισμός για τις προοπτικές μιας ευρύτερης συμφωνίας.

Σύμφωνα με τον Ντένις Ρος, σύμβουλο Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικανικών κυβερνήσεων, που εργάζεται τώρα στο Ινστιτούτο της Ουάσινγκτον για την Πολιτική στην Εγγύς Ανατολή, είπε πως δεν πιστεύει ότι μια συμφωνία θα φέρει την ειρήνη εξιατίας του Άσαντ.

«Αμφιβάλλω αν αυτό θα τελειώσει τον πόλεμο στη Συρία, ακόμη και μετά το Χαλέπι», δήλωσε στο Reuters. «Η παρουσία του Άσαντ θα παραμείνει αιτία σύγκρουσης με την αντιπολίτευση».