«Στον Βυσσινόκηπο» με φλάουτο και πιάνο

Αυτό που ήθελε πάντοτε ο ίδιος Μιχάλης Κακογιάννης ήταν να συνδυάζει τα Χριστούγεννα με την κλασική μουσική. Γι’ αυτό και απόψε το «Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης» αποτίει φόρο τιμής στον σκηνοθέτη, πέντε χρόνια μετά τον θάνατό του, με μια παράσταση κλασικής μουσικής.

«Στον Βυσσινόκηπο», μια μουσική πρόταση πάνω στην τελευταία ταινία του, τη βασισμένη στο ομώνυμο θεατρικό του Αντον Τσέχοφ, με έργα Ρώσων συνθετών για φλάουτο και πιάνο – Τσαϊκόφσκι, Προκόφιεφ και Σοστακόβιτς.

Στην παράσταση χαρακτηριστικά αποσπάσματα της ταινίας εναλλάσσονται με τη μουσική. Η σύλληψη της ιδέας ανήκει στη Ναταλία Γεράκη που θα παίξει και φλάουτο. Μαζί της ο Απόστολος Παληός στο πιάνο.

Μοιάζει δε η Ναταλία ως η πλέον κατάλληλη για να υλοποιήσει το όραμα του Μιχάλη Κακογιάννη. «Το “Ορατόριο των Χριστουγέννων” του Μπαχ είναι το πιο αγαπητό και καθιερωμένο. Στις χώρες της κεντρικής Ευρώπης είναι must! Τραγούδησες το “Ορατόριο των Χριστουγέννων”; Ε, τότε κατάλαβες Χριστούγεννα…» μας λέει. «Στην Ελλάδα έχουμε συνδυάσει τα Χριστούγεννα με τη μουσική μπαλέτων του Τσαϊκόφσκι.

Στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών έφερε και ο Μιχάλης Κακογιάννης τον πιανίστα -και προσωπικό του φίλο- Βλαντίμιρ Ασκενάζι να ηχογραφήσει τις “Εποχές” του Τσαϊκόφσκι ειδικά για τον “Βυσσινόκηπό” του. Η μουσική του Τσαϊκόφσκι (συμ)πρωταγωνιστεί στην ταινία».

• Από τη Ρωσία μέχρι την Ελλάδα πόση απόσταση μουσικής μετράμε; Είμαστε κοντά ή μακριά;

«Μου φαίνεται τόσο διαφορετική η μουσική πορεία της κάθε χώρας… μοιάζουν μη συγκρίσιμες… Μετά από χρόνια μελέτης και θαυμασμού για τη μουσική (και όχι μόνο) κουλτούρα της Ρωσίας, συνειδητοποίησα το εξής: οι Ρώσοι εισήγαγαν ό,τι πιο φίνο υπήρχε στις αυλές της κεντρικής Ευρώπης και το «απογείωναν» με το υπερταλέντο, την πειθαρχία και τον ιδιαίτερο ψυχισμό τους.

»Η ιεραρχημένη και ανταγωνιστική ρωσική κοινωνία ευνοούσε την ανάπτυξη των τεχνών (αρχικά τις στήριξαν οι τσάροι, έπειτα το σοβιετικό καθεστώς)… Αλλά σκεφτείτε, τι πραγματικά έχουν «γεννήσει» οι Ρώσοι; Η αρχιτεκτονική τους ήταν ιταλική, η κλασική μουσική και οι μουσικοί τους εισήχθησαν από την Αυστρία και Γερμανία, από τη Γαλλία πήραν το μπαλέτο, τη γαστρονομία… 

»Στον δικό μας τον τόπο η μουσική ιστορία είναι μακραίωνη. Η μουσική ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνίας καθ’ όλη την ελληνική αρχαιότητα. Το μουσικό σύστημα των Ελλήνων ήταν πολυσύνθετο και με συνεχή εξέλιξη 1.000 χρόνων, προτού φτάσει στην πλήρη του ανάπτυξη τον 4ο αι. π.Χ. 

»Οι δομές και οι μουσικοί τρόποι της αρχαιότητας περάσαν στη βυζαντινή μουσική (εκκλησιαστική και κοσμική). Ένα κομμάτι (μόνο) του τεράστιου αυτού μουσικού πλούτου πήρε η Δύση και βασισμένη σε αυτό εξέλιξε τη δική της λόγια μουσική.

»Το θαυμαστό είναι πως η μουσική των Ελλήνων συνέχισε να εξελίσσεται και να εμπλουτίζεται και κατά την οθωμανική περίοδο, και η παραδοσιακή και η λόγια, και στον ελλαδικό χώρο και από τους Έλληνες τους εγκατεστημένους στην Ευρώπη… ξέρετε πόσα χαμένα και ξεχασμένα έργα κλασικής μουσικής Ελλήνων του 18-20ού αιώνα ανακαλύφθηκαν μόλις τις τελευταίες δεκαετίες (γιατί ξεχάστηκαν είναι ένα άλλο μεγάλο θέμα);… 

»Εκεί που δυστυχώς (τραγικά) υστερούμε σε σύγκριση με τη Ρωσία είναι στο μουσικό (και όχι μόνο) παιδαγωγικό σύστημά της -το οποίο επέζησε και στη μετασοβιετική εποχή. Και γενικότερα στο ΣΥΣΤΗΜΑ!»

Ο «Βυσσινόκηπος», το τελευταίο έργο του Τσέχοφ, γράφτηκε το 1903. Το θεατρικό είναι εμπνευσμένο από μια εποχή κατά την οποία ο ρωσικός λαός -αν και θεωρητικά ελεύθερος αφού το 1861 είχε καταργηθεί η δουλοπαροικία- ζούσε ακόμα στη φτώχεια και την αμάθεια. Το έργο υπήρξε προφητικό, αφού προεικόνιζε την επικείμενη Ρωσική Επανάσταση του 1905 και του 1917.

Ο «Βυσσινόκηπος» επίσης ήταν η τελευταία από τις 15 κινηματογραφικές ταινίες του Μιχάλη Κακογιάννη και γυρίστηκε το 1999. Ηταν η πρώτη φορά που το θεατρικό έργο «μεταφέρθηκε» στη μεγάλη οθόνη.

«Ηχος ή εικόνα;» η αναπόφευκτη ερώτηση προς τη Ναταλία Γεράκη.

«Εχετε ποτέ σκεφτεί να παρακολουθήσετε μια συναυλία με τα μάτια κλειστά; Ή στο σπίτι να ακούσετε με συγκέντρωση στο στερεοφωνικό ένα έργο, ένα τραγούδι, μια κινηματογραφική μουσική με κλειστά τα μάτια; Να το κάνετε.

Θα είναι ένα άλλο έργο και μια άλλη ερμηνεία σε σύγκριση με την ακρόαση μαζί με εικόνα. Αλλά και στα κινηματογραφικά έργα που έχουν λίγη ή και καθόλου μουσική -όπως οι παλιές γαλλικές ταινίες-, έχετε συνειδητοποιήσει πως απολαμβάνουμε διαφορετικά την εικόνα και παρατηρούμε τις σκηνοθετικές λεπτομέρειες;

Η μουσική υποβάλλει -και όχι πάντα με “τίμιο” τρόπο- τα συναισθήματα που επιθυμεί να προκαλέσει ο σκηνοθέτης με την εικόνα. Λένε πως η εικόνα είναι πιο δυνατή από τον ήχο. Αλλοι πάλι λένε πως η μουσική υπερτερεί των άλλων τεχνών. Εγώ σκέφτομαι πως η κάθε αίσθηση/τέχνη -ακουστική ή οπτική- έχει τη δική της δύναμη και μου αρέσει να τις γεύομαι “καθαρές”».

■ Η Ναταλία Γεράκη, φλαουτίστα με διεθνή παρουσία, έχει ως βάσεις της καλλιτεχνικής της δραστηριότητας τη Στουτγάρδη και την Αθήνα. Εμφανίζεται ως σολίστ μουσικός ορχήστρας και δωματίου, διδάσκει μεθoδολογία φλάουτου στο Κρατικό Πανεπιστήμιο (Ακαδημία) Μουσικής & Παραστατικών Τεχνών της Στουτγάρδης. Ο πιανίστας Απόστολος Παληός είναι απόφοιτος των Ανωτάτων Μουσικών Ακαδημιών Βερολίνου και Λιψίας, αριστούχος διδάκτορας του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του ΕKΠΑ.

  Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, Πειραιώς 206 (ύψος Χαμοστέρνας), Ταύρος.

  Απόψε 20.30. Διάρκεια παράστασης: 90 λεπτά. 12€ γενική είσοδος