«Κριτικής Θεωρίας» έλεγχος

Βέβαιος είμαι ότι ο Μπαράκ Ομπάμα θα παραμείνει πολιτικά συμμέτοχος και μετά την 20ή Ιανουαρίου 2017. Εχει συνειδησιακή και ηθική υποχρέωση να στηρίξει με το κύρος του εκείνους που υπό τη νεοφασιστική διοίκηση θα υποστούν διώξεις και θα καταστούν και τυπικά πολίτες δεύτερης κατηγορίας.

Πρόσφυγες, μετανάστες, Αφροαμερικανοί, ομοφυλόφιλοι, «περιθωριακοί» του πολιτικού και κοινωνικού συστήματος θα νιώσουν στο πετσί τους για τα καλά την κοινωνική, ταξική και φυλετική εξουσιαστική επιβολή.

Σε πρόσφατο μάθημά μου, με αντικείμενο «Κοινωνιολογία του πολιτικού συστήματος και των θεσμών του ή, άλλως, θεσμικές αρχές της ελληνικής διακυβέρνησης», διένειμα στις φοιτήτριες και στους φοιτητές την ιστορική ομιλία του προέδρου των ΗΠΑ την Τετάρτη, 16η Νοεμβρίου 2016, στο Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

Πρότυπο χαρισματικής πολιτικής επικοινωνίας; Οπωσδήποτε.

Αλλά πρωτίστως έναυσμα ουσιαστικού προβληματισμού και πλούσιου διαλόγου.

Επί δύο ώρες εν μέσω συμφωνιών, διαφωνιών, ακόμη και κάποιων αντεγκλήσεων, το φοιτητικό κοινό του αμφιθεάτρου ανέλυσε παράγραφο προς παράγραφο την πολιτειακή και πολιτική παρακαταθήκη Ομπάμα.

Σχεδόν συμφωνήσαμε ότι τα πιο ενδιαφέροντα σημεία, ιδιαιτέρως προκλητικά στο περιεχόμενό τους και γι’ αυτό ενσωματώνοντα τη δύναμη της μετατροπής του όποιου από έδρας μονολόγου σε έντονο διάλογο, είναι συναφώς τα εξής δύο:

«Η δημοκρατία μπορεί να είναι ατελής, μπορεί να είναι αργή, δύσκολη στην υλοποίηση σε μια πολυφυλετική χώρα, όπως είναι οι ΗΠΑ, η δημοκρατία είναι πολύπλοκη, αλλά είναι η καλύτερη. Η δημοκρατία, όπως και όλοι οι ανθρώπινοι θεσμοί, είναι ατελής. Μπορεί να είναι ατελής και δύσκολη στην υλοποίηση».

Και αλλού: «Η δημοκρατία είναι καλύτερη γιατί επιτρέπει να δοκιμάζουμε καινούργιες ιδέες και να διορθώνουμε τα λάθη μας. Κατά τη διάρκεια της δικής μας ιστορίας έτσι καταφέραμε να είμαστε όλοι ίσοι απέναντι στον νόμο».

Η καθοριστική επίδραση των σκέψεων αυτών, αλλά και του εν συνόλω κειμένου, μας οδήγησε να συζητήσουμε στο επόμενο μάθημα, επίσης επί δύο ώρες, τις ατέλειες της ελληνικής «δημοκρατίας» (εκπαιδευτική νομοτέλεια).

Εδώ η συμπερασματική αποτύπωση υπήρξε σχεδόν ομόθυμη.

Εχω την τιμή να την παρουσιάζω στους αναγνώστες:

● Ολιγαρχία, ως συνισταμένη των συστημικών ΜΜΕ και των ισχυρών στην οικονομία και την κοινωνία, υπερακοντίζει τις συνταγματικές «εξουσίες» των θεσμικών οργάνων, προκαλεί πλήρη ανισορροπία στο πολιτικό σύστημα και αλλοιώνει το περιεχόμενο θεμελιωδών αρχών του, δηλαδή της λαϊκής κυριαρχίας, της δυναμικής του πολυκομματισμού και του κράτους δικαίου, εδώ με την επιχειρούμενη εξόντωση του πολίτη-ατόμου, ως υποκειμένου των ατομικών δικαιωμάτων.

Η παρούσα κυβέρνηση έδωσε προσφάτως τιτάνιο αγώνα απέναντι σ’ αυτό το συγκρότημα παραεξουσίας, αλλά ηττήθηκε σχετικώς όταν βρέθηκε μπροστά στο φράγμα που ύψωσαν δεκατέσσερις δικαστές του Συμβουλίου της Επικρατείας.

● Νομική ισότητα, η περιβόητη ισότητα όλων ενώπιον του νόμου, άκρως αμφιλεγόμενη επίσης στην ελληνική πολιτευματική και δικαιική πραγματικότητα, δεν σημαίνει προφανώς και κοινωνική ισότητα.

Το κοινωνικό κράτος ως εμβληματική αρχή ουσίας και τύπου, με πυρήνα την ανακατανομή του σκανδαλώδους πλούτου, έχει συνθλιβεί κυριολεκτικά έπειτα από πέντε χρόνια έξωθεν επιβληθείσης λιτότητας.

● Στον χώρο της αντιπροσώπευσης, η αμιγής σχέση ελεύθερης εντολής μεταξύ αντιπροσώπου και αντιπροσωπευόμενου επιφέρει πολλές φορές όχι μόνο την ανέλεγκτη «επιβολή» της εκάστοτε πλειοψηφίας επί της εκάστοτε μειοψηφίας, αλλά και την ανέλεγκτη «επιβολή» των εν σώματι αντιπροσώπων επί του συνόλου της κοινωνίας.

Επομένως, μικτό σύστημα με θεσμούς άμεσης δημοκρατίας, επιτακτικής εντολής και ανακλητότητας.

Ο πολίτης καθίσταται, κατά Ομπάμα, σημαντικότερο αξίωμα εκείνου του προέδρου ή του πρωθυπουργού, όταν μεταβάλλεται από κομπάρσος του συστήματος σε πρωταγωνιστή.

● Το γνωστό από τους χρόνους της ανεξαρτησίας κοινωνικοπολιτικό πρόβλημα της χώρας (διάκριση σε βάρος των ολίγων, των μειονοτικών και των διαφορετικών) θα μπορούσε να διευθετηθεί, της ελληνικής κοινωνίας καθιστάμενης πλήρως και ισοτίμως ενταξιακής και επομένως πολυφυλετικής.

Απέναντι σε μια τέτοια «επαναστατική» προοπτική τοποθετούνται όχι μόνο θεσμικά πολιτικά υποκείμενα (π.χ. πολιτικά κόμματα) αλλά κυρίως θεσμικές «εξωπολιτικές» εξουσίες «επιρροής», όπως η Εκκλησία και η Δικαιοσύνη.

Η μεν πρώτη αντλεί την «ισχύ» της επικαλούμενη τη μεταφυσική αλήθεια, χωρίς όμως να αρνείται τη συναίρεσή της με το «κοσμικό» κράτος, η δε δεύτερη, επικαλούμενη τον διάτρητο συνταγματικό μανδύα της ανεξαρτησίας της.

Ας δοκιμάσουμε λοιπόν, κατά Ομπάμα, καινούργιες ιδέες και ας διορθώσουμε τα λάθη μας.

Για να είναι η δημοκρατία, στην πιο ευρεία έννοιά της, το σοφότερο πολίτευμα και εμείς οι σοφότεροι πολίτες σε πρωτεύοντα ρόλο και σε σημαντική δράση για την υποστήριξή της.

*καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας, πρώην αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου