Κυριολεκτικά σαν «μάννα εξ ουρανού» ήρθε στο άνυδρο –ή, τέλος πάντων, εμφανώς κακοπαθημένο– τοπίο της φθινοπωρινής αθηναϊκής μουσικής ζωής το θαυμάσιο τετραήμερο μουσικής δωματίου που πρόσφερε στα τέλη Σεπτεμβρίου (28/9-1/10) η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών.
Η διοργάνωση υπήρξε μέρος ευρύτερης προσφοράς του Ινστιτούτου Μουσικής «Κέρτις» (Curtis Institute of music) των ΗΠΑ. Υλοποιήθηκε με σύμπραξη του Γερμανοελληνικού Πολιτιστικού Κοινωφελούς Ιδρύματος «Σβαρτς» (Schwarz), γνωστού στην Ελλάδα από το Φεστιβάλ στο Πυθαγόρειο της Σάμου (2010-2016), και του θεσμού «Το Ινστιτούτο Κέρτις σε διεθνή περιοδεία», που λειτουργεί με πρωτοβουλία και χορηγία της πολυεκατομμυριούχου βαρόνης Νίνα φον Μάλτζαν.
Οι τρεις συνδιοργανωτές δίνουν έμφαση στoν διαπολιτισμικό διάλογο μέσω των τεχνών και της διεθνούς κινητικότητας καλλιτεχνών (αποφοίτων, υποτρόφων, επαγγελματιών), τους οποίους στηρίζουν έμπρακτα αφού τους επιλέξουν με αυστηρά αξιοκρατικά κριτήρια. Ο κύκλος των τεσσάρων συναυλιών προσφέρθηκε δωρεάν και φιλοξενήθηκε στην άριστης ακουστικής Αίθουσα Κότσεν (Cotsen Hall) της Γενναδείου, που γέμισε στο 100% όλες τις ημέρες.
Συμμετείχαν πέντε μουσικοί: ο βιολιστής Νάιτζελ Αρμστρονγκ, η τσελίστρια Τζιν Κιμ, ο βιολίστας και πρόεδρος του Ινστιτούτου «Κέρτις», Ρομπέρτο Ντίας, ο πιανίστας Λίον Μακόλι και ο κιθαριστής Τζέισον Βιο.
Ολες οι εκτελέσεις χαρακτηρίστηκαν από εξαντλητική επεξεργασία, βάθος λεπτομέρειας, πληρότητα άρθρωσης της μουσικής διαλεκτικής, υφολογική πιστότητα. Ακούστηκε μεγάλο εύρος ρεπερτορίου που απλώθηκε από το μπαρόκ (Μπαχ) μέχρι το παγκοσμιοποιημένο παρόν (Τιεν Τζόο).
Πρώτος ο Λίον Μακόλι έδωσε στις 28/9 ένα υποδειγματικά ισορροπημένο, απολαυστικό ρεσιτάλ με πιανιστικές συνθέσεις κλασικής και ρομαντικής περιόδου. Παρ’ ότι παίχτηκαν σε μεγάλο πιάνο, οι «Παραλλαγές, Hob.XVII:6» του Χάιδν ήχησαν νηφάλια, με μοτσάρτεια ελαφράδα και κομψότητα, με διαφάνεια, ακρίβεια και σταθερό ρυθμικό βηματισμό ταιριαστά στο πρώιμο κλασικό ύφος.
Ακολούθησε η εκτενής «Φαντασία του οδοιπόρου» του Σούμπερτ. Ο ακμαίος 43χρονος πιανίστας διέθετε άριστη σε βάθος αντίληψη της συνολικής μουσικής δραματουργίας του έργου. Η σφαιρικής πληρότητας ερμηνεία του χαρακτηρίστηκε από συναρπαστικό συνδυασμό μεγαλόπνοης ρομαντικής ρητορικής και δεξιοτεχνικών εξάρσεων σε εναλλαγή με μελωδικούς γλυκασμούς.
Κάτοχος άριστης τεχνικής, έπαιξε όπου και όσο γρήγορα χρειαζόταν δίχως εκπτώσεις σε διαφάνεια ήχου και καθαρότητα άρθρωσης, ενώ απέδωσε καίρια και πειστικά τις μεταπτώσεις διαθέσεων ανάμεσα σε παραγράφους ορμητικές και θυελλώδεις και σε άλλες, ηδονικά ρευστές και νοσταλγικά μελωδικές.
Το δεύτερο μέρος ξεκίνησε με φορτισμένες αναγνώσεις τραγουδιών του Σούμπερτ σε πληθωρικά ρομαντικές μεταγραφές του Λιστ και ολοκληρώθηκε με την «Μπαλάντα αρ.1» του Σοπέν.
Προσαρμόζοντας με ευαισθησία το παίξιμό του, εδώ ο Βρετανός πιανίστας υπηρέτησε ιδανικά τη μαλακιά φραστική, τον στοχαστικά λικνιστικό βηματισμό, τις ιδιοσυγκρασιακές αυξομειώσεις ταχυτήτων και τις ατμοσφαιρικές διαβαθμίσεις δυναμικής της γραφής του Πολωνού συνθέτη.
Στα συναρπαστικά, πυρετώδους έντασης καταληκτικά μέτρα του έργου συνδύασε ιλιγγιώδη επιτάχυνση, δύναμη και ακρίβεια.
Στις 29/9, ο κορυφαίος Αμερικανός κιθαριστής Τζέισον Βιο έδωσε ένα σόλο ρεσιτάλ με έργα Τζουλιάνι, Μπαχ, Αλμπένιθ, Χέντσε κ.ά. Στις 30/9, δεμένοι άριστα ως σύνολο, οι Μακόλι, Αρμστρονγκ, Κιμ και Ντίας συνέπραξαν σε έργα Μπραμς.
Αντιμέτωποι με μια αντιπροσωπευτικά γερμανική, ρομαντική γραφή που συνδυάζει σαφήνεια φραστικής, αυστηρά οργανωμένη δομή και ευγενές αρρενωπό πάθος, έπαιξαν με αψεγάδιαστη ακρίβεια, αθλητικό σφρίγος και μεστό συναίσθημα, που, όμως, ουδέποτε εξετράπη εκτός ελέγχου σε ακαλαίσθητες υπερβολές.
Στο «Τρίο αρ.3» απέδωσαν στιβαρά τις ανακύπτουσες, αυτοεπιβεβαιωτικές ριπές κοφτής φραστικής, διέπλασαν έξοχα τις μεταπτώσεις σε ηδονικά λικνιστικούς θύλακες συναισθηματικής ονειροπόλησης, ανέπτυξαν ωραίους διαλόγους βιολιού-τσέλου.
Της δυναμικής ερμηνείας του «Κουαρτέτου με πιάνο, αρ.1» ηγήθηκε αδιαπραγμάτευτα, με τέλεια ορθοτονία και το θεληματικό παίξιμο, ο κορυφαίος βιολίστας Ρομπέρτο Ντίας.
Κυριάρχησαν η ευγένεια έκφρασης και η αμεσότητα ανάδειξης του πλούτου της μελωδικής φραστικής, ο ρωμαλέος, γεμάτος αυτοπεποίθηση ωστικός ειρμός, η ακρίβεια της παραγραφοποίησης. Η θαυμάσια εκτέλεση ολοκληρώθηκε μεθυστικά με μια αναμενόμενα οργασμικής έντασης ανάγνωση του διάσημου «Τσιγγάνικου» ροντό.
Στις 1/10, οι Αρμστρονγκ, Κιμ, Ντίας και Βιο ερμήνευσαν τρία έργα με διακριτές γεύσεις εθνικού χαρακτήρα. Ξεκίνησαν με το επιτηδευμένα λαϊκότροπο «Ντούο για βιολί και τσέλο» του Κόνταλι, έργο στο οποίο η ουγγρική παραδοσιακή μουσική συναντιέται με τον εκκολαπτόμενο μεσοπολεμικό μοντερνισμό.
Οι συναισθηματικά χυμώδεις, πολλαπλά απαιτητικές σελίδες του έδωσαν στους δύο εξαιρετικούς σολίστες την ευκαιρία να ξεδιπλώσουν –με αψεγάδιαστη ορθοτονία!– το εκφραστικό δυναμικό τους και τη (δεξιο)τεχνική τους δεινότητα.
Ακολούθησε η σύνθεση «Κόκκινα δένδρα, Ρυτιδιασμένοι γκρεμοί» («Red Trees, Wrinkled Cliffs»), πρόσφατη παραγγελία στον Αμερικανοκινέζο Τιεν Τζόο (γεν. 1981), δείγμα του εκ των πραγμάτων ραγδαία παγκοσμιοποιούμενου πεδίου της σύγχρονης σοβαρής μουσικής.
Ηταν ένα κομμάτι που συνδύαζε τις μεταποιημένες μνήμες «κινέζικου» ήχου, την υποβλητική ατμοσφαιρική σαγήνη του εμπρεσιονισμού και την εικονογραφική ελαφράδα ενός soundtrack.
Η βραδιά ολοκληρώθηκε με το «Κουαρτέτο για βιόλα, βιολί, τσέλο και κιθάρα, αρ.15, M.S.42» του Νικολό Παγκανίνι, έργο εξωστρεφώς μελωδικό, άκρως δεξιοτεχνικό, γραμμένο για την ανενδοίαστη αυτοπροβολή του ίδιου του συνθέτη ως δεξιοτέχνη.
Δεινός σολίστας της βιόλας, ο Ντίας ηγήθηκε άνετα της εκτέλεσης, αποδίδοντας με συναρπαστική ζωντάνια και άνεση την κυρίαρχα μελωδική γραφή που περιλάμβανε… μονομαχία βιόλας-βιολιού και συνδύαζε τυπικά παγκανίνειες σελίδες οριακά «μπουκωμένης» γραφής με τη βιρτουοζιστική μελωδικότητα μονωδού σε ιταλική όπερα του πρώιμου ρομαντισμού (Ροσίνι, Μπελίνι, Ντονιτσέτι)!
