Η νεκρανάσταση των εικαστικών δράσεων στη Θεσσαλονίκη επετεύχθη κυριολεκτικά μέσα από τα… φέρετρα της Γιόκο Ονο, αφού το βράδυ του περασμένου Σαββάτου 1.500 με 2.000 άτομα πήραν μέρος στα εγκαίνια της πολυσυζητημένης έκθεσης στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.
Αν η Ονο ήταν η αφορμή, τότε το γεγονός ήταν η συμμετοχή του κοινού και η απρόσμενη μεν, καλοδεχούμενη δε κοσμοπλημμύρα για ένα καλλιτεχνικό γεγονός το θέμα του οποίου υποτίθεται ότι δεν θα ήταν και πολύ ελκυστικό.
Κι αν υπήρξαν αυτοί που δεν ήξεραν τι περίμεναν να δουν, αν κάποιοι νόμιζαν ότι θα πήγαιναν σε συναυλία, αν με μια δόση έπαρσης οι γνώστες θύμιζαν ότι αυτά είναι παλιά έργα της Ονο, αν στις αίθουσες δυσκολευόσουν και να μπεις, ακόμη κι όλα αυτά λειτούργησαν υπέρ της έκθεσης, αφού τούτη η συνάντηση των αντιθέτων και των συγκρούσεων -γιατί όχι- είναι η ζωοποιός δύναμη της τέχνης.
Ενα βίντεο επτάμισι λεπτών υποδεχόταν τους επισκέπτες, με την 83χρονη καλλιτέχνιδα να χαιρετίζει «γεια σας, είμαι η Γιόκο Ονο, αγαπώ την Ελλάδα όπως και οι γονείς και οι παππούδες μου…», να τους προσκαλεί «…θα ήθελα να συμμετάσχετε στα έργα μου» και να εξηγεί ταυτοχρόνως «η κατανόηση του μηνύματός μου προϋποθέτει τη συμμετοχή σας… το έργο μου “ΕΧ-ΙΤ” το πρωτοπαρουσίασα το 1997 με αφορμή μια φριχτή καταστροφή που είχε συμβεί στην Ισπανία και συμβολίζει το πνεύμα των νεκρών που συνεχίζουν να ζουν – σπάζουμε τα φέρετρα για να ακυρώσουμε τους θανάτους […] You must imagine peace every day and in your dreams»…
Στο ισόγειο τα «Δέντρα των ευχών» («Wish Trees» 1996/2016), στα οποία οι θεατές κρεμούν τις ευχές τους, μαζί κι ένα κάλεσμα στην αδιακρισία σχετικά με τι εύχονται οι άνθρωποι τέτοιες στιγμές, ποιες προτεραιότητες βάζουν, θέλουν το γενικό καλό ή υπερτερεί το ατομικό μαράζι; Δίπλα νεαροί έβαζαν την πινελιά τους σε ένα ομοίωμα βάρκας πρόσφυγα («Add Colour Painting/ Refugee Boat version», 1960/2016), ενώ στο σκοτάδι μιας άλλης αίθουσας εξελισσόταν το παιχνίδι των αγγιγμάτων μεταξύ αγνώστων («Touch Piece», 1963/2016).
Στον επάνω όροφο του μουσείου, ψηλές σκάλες, αυτές των ελαιοχρωματιστών, βαφτισμένες «Skyladders» (1968/2016) για την ατελέσφορη ανθρώπινη φθαρτότητα να φτάσει στον ουρανό, έμοιαζαν με αστείο, που το τόλμησαν όμως πολλοί. Συμπτωματικά, ψηλότερα ανέβηκε ο δήμαρχος Γιάννης Μπουτάρης, χαμηλότερα η αντιδήμαρχος πολιτισμού Ελλη Χρυσίδου· θα είχε ενδιαφέρον πώς θα εξηγούσε το προφανές -η εξουσία δίνει ή απαιτεί τόλμη;- η ίδια η Γ. Ονο.
Η μαζικότητα της προσέλευσης δεν βοήθησε και τόσο στη συμμετοχή της κοπιώδους επανένωσης κομματιών σπασμένων καθρεφτών («Mend Peace/ Mirrors», 1966/2016) κι ακόμη λιγότεροι μπήκαν στο θεατράκι, όπου έγινε τελικά και το πλέον φαντασμαγορικό κομμάτι όλων των δράσεων, η περφόρμανς «Sky Piece for Jesus Christ» (1965/2016), με τη συμμετοχή της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Δήμου, τα μέλη της οποίας τύλιγαν με γάζες νεαρές εθελόντριες, ώσπου όλοι τους «δέθηκαν» μέχρι τελικής «αφωνίας» των μουσικών οργάνων. (Αυτή η περφόρμανς έγινε πρώτη φορά το 1965 με τη Fluxorchestra.)
Στον πρώτο όροφο ήταν η εγκατάσταση με τα 100 φέρετρα ενηλίκων και παιδιών, μέσα από τα οποία αναδύονταν οι ελιές της ειρήνης.
Η συμμετοχή στην εγκατάσταση έδειξε ότι οι τολμηροί δεν περίσσευαν διότι, αναλογικά, λίγοι περιφέρονταν ανάμεσα στα φέρετρα, οι περισσότεροι κοίταγαν από μακριά -σε εφαρμογή τού «φύλαγε τα ρούχα σου»-, ο μόνος άνετος και εμφανώς ικανοποιημένος ήταν ο χορηγός ιδιοκτήτης γραφείου τελετών Φάνης Μπαμπούλας.
Η τελετή εγκαινίων ήταν λελογισμένης διάρκειας. Μίλησαν ο δήμαρχος, η αντιδήμαρχος, η πρόεδρος του ΜΜΣΤ, Ξανθίππη Χόιπελ, και η ιστορικός Τέχνης-γενική συντονίστρια του προγράμματος Θούλη Μισιρλόγλου.
Οι ουρές των ανθρώπων όλων των ηλικιών έξω από ΜΜΣΤ δικαίως έκαναν τους οργανωτές των Δημητρίων να χαμογελούν ικανοποιημένοι. «Ας μη μεμψιμοιρούμε», δηλώνει στην «Εφ.Συν» ο καθηγητής Ιστορίας της τέχνης Μιλτιάδης Παπανικολάου, «τέτοια εγκατάσταση καλλιτέχνη τέτοιου επιπέδου έχουμε να ζήσουμε είκοσι τουλάχιστον χρόνια, είναι επιτυχία των διοργανωτών».
«Είμαστε ενθουσιασμένοι και χαρούμενοι που δώσαμε αφορμή να έρθουν τόσοι άνθρωποι στα εγκαίνια μιας έκθεσης και είμαστε διπλά ικανοποιημένοι διότι από την πρώτη κιόλας μέρας των Δημητρίων τα εισιτήρια για όλες τις παραστάσεις του προγράμματος είναι sold out», τονίζει η κ. Χρυσίδου.
Η έκθεση «Imagine peace» της Γιόκο Ονο θα είναι ανοιχτή, Τετάρτη – Κυριακή, σε ολόκληρη τη διάρκεια των Δημητρίων (έως και τις 23 Οκτωβρίου).
Χθες παρουσιάστηκε στο ΜΜΣΤ η περφόρμανς «Cut Piece – performance “many people do it together”», με τη συμμετοχή 16 Ελλήνων περφόρμερ, ενώ τα «Δέντρα των Ευχών» θα περιμένουν το κοινό στις 8/10 στην πλατεία Αγ. Σοφίας (13.00-15.00) και στις 10/10 στο Δημαρχιακό Μέγαρο (15.00-17.00). Στη Δημοτική Πινακοθήκη (Casa Bianca) πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια της έκθεσης «Νικόλαος Γύζης – Τα σχέδια».
