Μακριά από τις προσδοκίες της κυβέρνησης για δοκιμαστική «έξοδο» στις αγορές στους πρώτους μήνες του 2017 βρίσκονται ακόμη οι αποδόσεις των ελληνικών δεκαετών ομολόγων.
Το επιτόκιο δανεισμού διαμορφώνεται σταθερά πάνω από το 8,4% και είναι καταφανώς αποτρεπτικό για τα σχέδια απευθείας δανεισμού από τους επενδυτές μέσω των οποίων η χώρα θα πρέπει αναγκαστικά πλέον να αντλεί το σύνολο του δανεισμού της από το μέσον του 2018 οπότε ολοκληρώνεται το τρίτο μνημόνιο.
Το ανησυχητικό είναι πως ενώ το ζητούμενο είναι οι αποδόσεις να υποχωρήσουν προς τα επίπεδα του 3,5 – 4%, τα επιτόκια δανεισμού δεν παρουσιάζουν κανένα σημάδι αποκλιμάκωσης.
Αντίθετα η απόδοση έχει ανεβεί 1% από τον περασμένο Μάιο, παρά το γεγονός ότι διανύουμε πλέον το τελευταίο τρίμηνο του έτους.
Το διάστημα αυτό είναι καθοριστικό όχι μόνο επειδή πρέπει να κλείσει η δεύτερη αξιολόγηση, αλλά γιατί αναμένεται να ληφθούν κρίσιμες αποφάσεις για τη μελλοντική διευθέτηση του χρέους και την πιθανή ένταξη των ελληνικών ομολόγων στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ από τις αρχές του 2017.
Ο κίνδυνος να κλοτσήσουν οι δανειστές ακόμη πιο μακριά το ντενεκεδάκι του ελληνικού χρέους και να μεταθέσουν για μετά τις γερμανικές εκλογές την εξειδίκευση των παρεμβάσεων που αφορούν το μεσοπρόθεσμο σκέλος της περιόδου 2018-2028 αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο στην προσπάθεια αποκλιμάκωσης του κόστους δανεισμού.
Μια τέτοια πολύμηνη καθυστέρηση θα μπορούσε να επιφέρει καταστροφικά αποτελέσματα στην προσπάθεια ανάκτησης της «εμπιστοσύνης» των αγορών και, αντί για προϋποθέσεις σταδιακής επιστροφής στις αγορές, να δημιουργήσει προϋποθέσεις για την εκ νέου προσφυγή της χώρας στην ανάγκη δανεισμού από την Ευρώπη μέσα από ένα τέταρτο πρόγραμμα χρηματοδότησης.
Χωρίς μια συμφωνία μεταξύ ευρωζώνης και ΔΝΤ για το ποιες θα είναι οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας που θα καταστήσουν το ελληνικό χρέος εξυπηρετούμενο, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο δεν πρόκειται να εκδώσει «πιστοποιητικό βιωσιμότητας» στην έκθεσή του τον προσεχή Δεκέμβριο, με αποτέλεσμα όλο το βάρος να πέσει αποκλειστικά στις πλάτες της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Με βάση τα σενάρια που βρίσκονται στο τραπέζι η ΕΚΤ θα χρησιμοποιηθεί ως «τελευταίο καταφύγιο» στην περίπτωση που δεν υπάρξει συμβιβασμός για το χρέος καθώς αναμένεται ότι θα αξιοποιήσει τη δική της ανάλυση βιωσιμότητας με βάση τις εισηγήσεις του ESM ώστε να ξεκλειδώσει την πόρτα του προγράμματος ποσοτικής χαλάρωσης για την Ελλάδα.
Αυτό θα γίνει με την επιπλέον προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξουν καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση της δεύτερης αξιολόγησης και ότι θα έχει διαπιστωθεί «πρόοδος» από τα κλιμάκια των δανειστών.
Τυχόν αποδοχή των κρατικών ελληνικών ομολόγων στο πρόγραμμα αγοράς χρέους από την ΕΚΤ (80 δισ. ευρώ μηνιαίως) στις αρχές του 2017 δεν αναμένεται να έχει δραστικά αποτελέσματα σε ό,τι αφορά το χρέος αυτό καθεαυτό, αλλά αναμένεται ότι θα λειτουργήσει ως «σήμα εμπιστοσύνης» προς τους επενδυτές και συνεπώς θα συμβάλει στη μείωση των αποδόσεων των ελληνικών ομολόγων στις αγορές.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις οικονομικών αναλυτών, η συνολική ονομαστική αξία ελληνικών τίτλων που θα μπορούσε να συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης υπολογίζεται, κατ’ ανώτατο όριο, στα 4,2 δισ. ευρώ. Το ποσό αυτό, σύμφωνα με ανάλυση της Eurobank, θα μπορούσε να αυξηθεί σε τουλάχιστον 5 δισ. ευρώ εάν το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ επεκταθεί και πέραν του Μαρτίου 2017, οπότε έχει προγραμματιστεί να ολοκληρωθεί.
Δυνατότητα φτηνότερου δανεισμού
Δεδομένου ότι το ποσό αυτό είναι μεγαλύτερο από τον ετήσιο όγκο συναλλαγών που γίνεται σήμερα στη δευτερογενή αγορά ομολόγων, εκτιμάται πως οι αγορές από την ΕΚΤ θα προκαλέσουν αισθητή αποκλιμάκωση του κόστους δανεισμού, όχι μόνο για το Δημόσιο, αλλά πρωτίστως για τη δυνατότητα πρόσβασης των ελληνικών επιχειρήσεων σε φτηνότερο δανεισμό από τις διεθνείς αγορές.
Ηδη, όπως κατέδειξε η επιτυχής προσπάθεια των ΕΛΠΕ που την περασμένη εβδομάδα άντλησαν από τις αγορές 375 εκατ. ευρώ μέσω έκδοσης εταιρικού ομολόγου με επιτόκιο 4,875% έναντι 8% που ήταν το επιτόκιο δανεισμού υφιστάμενου ομολόγου, οι συνθήκες έχουν βελτιωθεί αισθητά για πολλές επιχειρήσεις.
Είχαν προηγηθεί άλλες εκδόσεις στο εξωτερικό όπως της Intralot που άντλησε τον Σεπτέμβριο 250 εκατ. ευρώ με 6,75%, αλλά και στο εσωτερικό στην περίπτωση της House Market (IKEA) με επιτόκιο 5%.
Τα επιτόκια αυτά είναι χαμηλότερα μεν από το κόστος απευθείας τραπεζικού δανεισμού στην Ελλάδα, αλλά παραμένουν συγκριτικά πολύ ακριβότερα σε σχέση με το κόστος δανεισμού των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Προσπάθειες για δοκιμαστική έξοδο στις αγορές το 2017
Σε κάθε περίπτωση τόσο η κυβέρνηση όσο και η Τράπεζα της Ελλάδος θεωρούν εφικτό το εγχείρημα μιας δοκιμαστικής εξόδου στις αγορές μέσα στο 2017, αν και οι εκτιμήσεις διαφέρουν ως προς τον χρόνο.
Ο διοικητής της ΤτΕ Γιάννης Στουρνάρας θεωρεί όπως δήλωσε ότι «η επιστροφή της Ελλάδας στις αγορές ομολόγων είναι ακόμη ένα μακρινό ενδεχόμενο», ενώ ο υποδιοικητής της ΤτΕ Γιάννης Μουρμούρας είπε την Παρασκευή από τη Νέα Υόρκη ότι «η συμμετοχή της Ελλάδας στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ θα ήταν καταλύτης για την επιστροφή της στις διεθνείς χρηματαγορές κάποια στιγμή εντός του πρώτου τριμήνου του 2017».
Δεν υπάρχει ακόμη κάποιος γνωστός προγραμματισμός για την έκδοση ομολόγων από τον Οργανισμό Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους, ωστόσο εκτιμάται ότι οι προσπάθειες επικεντρώνονται στη διενέργεια μιας ή δύο μικρών «δοκιμαστικών» εκδόσεων ύψους 1 δισ. ευρώ μέχρι το ερχόμενο καλοκαίρι.
Ο στόχος, όμως, δεν είναι το Δημόσιο να αρχίσει να αντλεί συστηματικά χρήματα για να αποπληρώνει τα χρέη του από την επόμενη χρονιά, καθώς όλοι αντιλαμβάνονται ότι αυτό δεν μπορεί να γίνει σε ανεκτό κόστος, αν δεν έρθουν τα κάτω-πάνω στην ελληνική οικονομία.
Στόχος της συγκεκριμένης έκδοσης, όποτε και αν γίνει, θα είναι να λειτουργήσει σαν «τροχιοδεικτική βολή» στις αγορές για να μάθουμε πόσο μας τιμολογούν τότε και αν τα επιτόκια που θα μας προσφέρουν είναι βιώσιμα για να εξυπηρετείται το χρέος.
Ακόμη και αν τα επιτόκια δανεισμού υποχωρήσουν στο 3,5-4%, το κόστος θα είναι σημαντικά ακριβότερο συγκριτικά με το 1,5% που πληρώνουμε σήμερα για τα δάνεια του ΕSM. Στην ουσία οι πρώτες δοκιμαστικές εκδόσεις εντός του 2017 δεν θα εξυπηρετήσουν τόσο τις ανάγκες για άντληση κεφαλαίων όσο τη δημιουργία της περιβόητης «καμπύλης επιτοκίων».
Σκοπός είναι επίσης να δημιουργηθεί ένα επιτόκιο αναφοράς με βάση το οποίο οι ελληνικές επιχειρήσεις και οι τράπεζες θα προσπαθήσουν να εκδώσουν οι ίδιες εταιρικά ομόλογα στο εξωτερικό για να χρηματοδοτήσουν τις υποχρεώσεις τους με χαμηλότερο κόστος χρήματος.
