Σε μια μάλλον ατυχή ανάρτησή του στο Twitter ο Σλοβάκος υπουργός Οικονομικών Πέτερ Καζιμίρ είχε σχολιάσει τον Ιούλιο του 2015 ότι οι επαχθείς όροι της συμφωνίας με τους δανειστές ήταν «η συνέπεια (δηλαδή, η δίκαιη τιμωρία) της Ελληνικής Ανοιξης».
Το γεγονός ότι ο ίδιος ο κ. Καζιμίρ προέρχεται από μια χώρα που ήταν τμήμα τής πάλαι ποτέ Τσεχοσλοβακίας, η οποία είχε κάποτε τη δική της Ανοιξη, με αποτέλεσμα την επέμβαση των σοβιετικών τανκς, δημιουργεί ενδιαφέροντες συνειρμούς και παραλληλισμούς, που όμως δεν είναι της παρούσης.
Καθώς συμπληρώνεται ένα έτος από τις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015, που σηματοδότησαν συμβολικά την τελική πράξη της Ελληνικής Ανοιξης -ενώ το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου ήταν η κορύφωσή της- μπορούμε να κωδικοποιήσουμε μερικά συμπεράσματα και να ανιχνεύσουμε κάποιες μελλοντικές προοπτικές.
Ενα πρώτο συμπέρασμα έχει να κάνει με τη φύση του αντιπάλου. Μια καλόπιστη -όχι αφελής, ούτε προϊόν αυταπάτης- παραδοχή της Ελληνικής Ανοιξης ήταν ότι απέναντί της είχε εταίρους, με διαφορετική μεν άποψη για τα πράγματα, ιδιοτελείς σκοπούς και συμφέροντα (τα οποία ήταν έτοιμοι να υπερασπιστούν σκληρά), αλλά τέλος πάντων ικανούς να συζητήσουν μια μετριοπαθή, φιλοευρωπαϊκή εναλλακτική πρόταση, να διαπραγματευτούν και να καταλήξουν σε έναν έντιμο συμβιβασμό, σεβόμενοι τη λαϊκή ετυμηγορία σε ένα κυρίαρχο ευρωπαϊκό κράτος.
Προέκυψε, πέραν πάσης αμφιβολίας, ότι η ίδια η δομή της ευρωζώνης, ιδίως με την υφιστάμενη ισορροπία δυνάμεων, δεν είναι δυνατόν να επιτρέψει κάτι τέτοιο. Το δόγμα ΤΙΝΑ (There Is No Alternative) επέβαλε τη συντριπτική τιμωρία και την πολιτική εξαφάνιση εκείνων που τολμούσαν να το αμφισβητήσουν.
Εστω κι αν αυτή η αμφισβήτηση παρείχε μια εξαιρετική -και τη μόνη- ευκαιρία για την Ευρωπαϊκή Ενωση να βγει από το τέλμα της παρακμής της, αναβαπτιζόμενη πολιτικά και κοινωνικά στις αξίες που η ίδια ονόμαζε ευρωπαϊκές.
Το δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι ο βασικός στόχος του αντιπάλου, δηλαδή να αφανιστεί η πολιτική εναλλακτική, είτε διά της λογικής της «αριστερής παρένθεσης», είτε διά της ιδεολογικής αφομοίωσης, απέτυχε.
Ενα χρόνο μετά, κανείς δεν μιλάει για το Grexit, όλοι όμως μιλούν για το Brexit και για τα διαλυτικά φαινόμενα που πληθαίνουν, καθώς οι φυγόκεντρες δυνάμεις, που το ίδιο δόγμα ΤΙΝΑ γέννησε, ενισχύονται.
Αίφνης, η ιδέα ότι η Ευρώπη χρειάζεται επειγόντως αλλαγή πορείας για να αποφύγει τη σύγκρουση με το επερχόμενο παγόβουνο, μία από τις βασικές θέσεις της Ελληνικής Ανοιξης, εκφράζεται από όλο και περισσότερες πλευρές, μάλιστα από ορισμένες που έως τώρα άκουγαν αμέριμνες την ορχήστρα.
Κι έτσι, φτάνουμε στο μέλλον: εφόσον πρόδηλα δεν υφίσταται, σ’ αυτήν την ιστορική φάση τουλάχιστον, μια ρεαλιστική προοπτική για τη συνταγματική επανίδρυση της Ευρωπαϊκής Ενωσης πάνω σε δημοκρατικές βάσεις και με φεντεραλιστικό πρόσημο, υπάρχουν δύο προτάσεις για την κατεύθυνση της τελευταίας στο αμέσως επόμενο διάστημα.
Η πρώτη μάς είναι ήδη γνωστή: είναι η Ευρώπη του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, του Μάνφρεντ Βέμπερ και του Γερούν Ντάισελμπλουμ, η Ευρώπη του ζουρλομανδύα της λιτότητας και του νεοφιλελεύθερου δογματισμού, η Ευρώπη των μυστικών κονκλάβιων του Eurogroup, των εσαεί τυπικών και άτυπων μνημονίων, της κοινωνικής αναλγησίας, των εκβιασμών και της περιφρόνησης κάθε έννοιας δημοκρατίας και λογοδοσίας απέναντι στους λαούς της Ευρώπης.
Αυτή η Ευρώπη οδεύει ολοταχώς και με μαθηματική ακρίβεια προς το διαλυτικό τέλος που της αξίζει.
Σημειωτέον ότι η Ευρώπη που προτάσσουν η ομάδα του Βίζεγκραντ και, ευρύτερα, τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης δεν διαφέρει ουσιαστικά σε τίποτε, αφού υιοθετεί το ίδιο πρότυπο, καρυκευμένο με πρόσθετες δόσεις ακροδεξιάς ξενοφοβίας και μισαλλοδοξίας.
Η δεύτερη πρόταση άρχισε να παίρνει μορφή στην πρόσφατη διάσκεψη των Αθηνών και περιγράφεται με αδρές γραμμές στην ομώνυμη Διακήρυξη των επτά ηγετών του ευρωπαϊκού Νότου.
Χωρίς να φιλοδοξεί να ανατρέψει άρδην την καθεστηκυία ευρωπαϊκή τάξη, αυτή η πρόταση επιχειρεί, εν τούτοις, να αλλάξει τον συσχετισμό δυνάμεων, δημιουργώντας ρωγμές στο μέχρι πρότινος αδιαπέραστο τείχος της τευτονικής ηγεμονίας πάνω σε συγκεκριμένα ζητήματα, όπως το χρέος, τα πλεονάσματα και η ανάπτυξη.
Και μ’ αυτόν τον τρόπο, να διασώσει ό,τι μπορεί να διασωθεί από την Ευρωπαϊκή Ιδέα -αν δεν είναι ήδη πολύ αργά.
Κρίνοντας από τις σπασμωδικές αντιδράσεις των ντόπιων και ξένων εκπροσώπων της εν λόγω ηγεμονίας, οι προοπτικές να το πετύχει είναι καλές. Σε κάθε περίπτωση, οι γραμμές ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα είναι ξεκάθαρα χαραγμένες στο πεδίο της μάχης.
Εξίσου ξεκάθαρο είναι και το ποια πλευρά επιλέγει να στηρίξει ο καθένας, στην υπόλοιπη Ευρώπη και στο εσωτερικό της χώρας. Ισως τελικά αποδειχτεί ότι ο κ. Καζιμίρ ήταν εύστοχος κάνοντας χρήση του όρου «Ελληνική Ανοιξη», αν και για τελείως διαφορετικούς λόγους.
* δικηγόρος, διδάκτορα Νομικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, κατόχου LL.M από το London School of Economics
