Ο ασύλληπτου ταλέντου Ιταλός ήταν όλα: σκηνοθέτης, ηθοποιός, λογοτέχνης, δάσκαλος, ανατρεπτικός, σαρκαστικός, αμφισβητίας και κυρίως ο ιδανικός εκφραστής των «γκραμλό».
Αυτής της δύσκολης γλώσσας του κορμιού και των κινήσεων, με ρίζες σε μία από τις τεχνικές της Κομέντια ντελ’ Αρτε, τότε που οι ηθοποιοί και οι αρλεκίνοι έπρεπε να βρίσκουν χίλιους τρόπους για να επικοινωνούν με τους θεατές, έστω κι αν δεν μιλούσαν τη γλώσσα τους, έστω κι αν δεν υπήρχε κείμενο πάνω στο οποίο μπορούσαν να βασιστούν.
Πώς ενστερνίστηκε ο Φο τα γκραμλό; Παιδάκι έβγαινε στη γειτονιά του, στο Λεγκιούνο-Σαντζιάνο, να παίξει με τους φίλους του -όχι μόνο τα άλλα Ιταλάκια, αλλά και τα παιδιά των μεταναστών, που έρχονταν ο ένας μετά τον άλλο για δουλειά στις βιοτεχνίες γυαλιού.
Αυτά τα παιδάκια, των φυσητών (θέλει γερά πνευμόνια ώστε φυσώντας το γυαλί να του δίνεις σχήμα), μπορεί να μην ήξεραν λέξη ιταλικά αλλά αυτό δεν μπήκε ποτέ εμπόδιο στο παιχνίδι και στην αρμονική τους (μέσα κι οι καβγάδες) συνύπαρξη. Τη βασική δουλειά της συνεννόησης τις έκαναν κινήσεις του σώματος και των χεριών που συνοδεύονταν από ακαταλαβίστικες κραυγούλες (τα δικά μας αλαμπουρνέζικα).
Αυτές τις παιδικές μνήμες κράτησε ο Ντάριο και μελετώντας όσο κανείς άλλος το θέατρο του 16ου αιώνα πειραματίστηκε μοναδικά στα γκραμλό (grammelot), να επικοινωνεί δηλαδή, να λέει τα πάντα χωρίς να αρθρώνει σωστή, υπάρχουσα ή καταγεγραμμένη λέξη, και με μόνη βοήθεια τις κινήσεις του σώματος και των χεριών. Αλλά και ακόμη κάτι σημαντικό: στην εκφορά των ανύπαρκτων λέξεων διατηρεί τη χροιά της γλώσσας στην οποία υποτίθεται ότι επικοινωνεί.
Αξίζει να παρακολουθήσετε στο Διαδίκτυο το μάθημα σε γκραμλό που κάνει ο Φο στους μαθητές του. Κρατώντας τον τόνο και τη χροιά της ιταλικής γλώσσας (άλλοτε της αγγλικής κ.λπ.) σκαρώνει ολόκληρη ιστορία, με αρχή, μέση και τέλος.
