Το νόημα σαν Αγιο Δισκοπότηρο

«Οταν το νόημα της ζωής προβάλλεται στο μέλλον, πώς θα ζήσουν οι άνθρωποι που δεν μπορούν να φανταστούν πια το μέλλον;». Με τον τρόπο αυτό περιγράφει στο βιβλίο του «Η σιωπή των ζώων» (εκδόσεις Οκτώ) ο Βρετανός φιλόσοφος Τζον Γκρέι το παράδοξο που βιώνουν όλο και περισσότεροι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο, βυθιζόμενοι στη φτώχεια, στον αποκλεισμό και στην περιθωριοποίηση.

Η εμπεδωμένη εν είδει θρησκευτικού δόγματος πίστη στην αέναη πρόοδο, η οποία με τη βοήθεια της επιστήμης οδηγεί, υποτίθεται, στις φωτεινές λεωφόρους του μέλλοντος, αποτελεί σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό πηγή κατάθλιψης και απελπισίας στον καιρό της κρίσης.

Πώς μπορούμε αλήθεια να φανταστούμε ένα μέλλον που γίνεται όλο και πιο σκοτεινό, όλο και πιο δυσοίωνο, όλο και πιο απόμακρο; Ενα μέλλον που μας αφορά όλο και λιγότερο; Ενα μέλλον το οποίο προεξοφλούν άλλοι για εμάς πριν από εμάς;

Η καταδίκη σ’ έναν αθέλητο «παροντισμό», ιδίως για τη νέα γενιά, η οποία ζει αποκομμένη από την ιστορική γνώση και περιπέτεια, οδηγεί σχεδόν μαθηματικά στον ωφελιμισμό, στον ατομικισμό και στην αντικοινωνική προσέγγιση της ζωής. Η καταστροφή της διαγενεακής αλληλεγγύης από τις σημερινές εξουσίες θα πληρωθεί με υψηλό τόκο στο μέλλον σε όσους θελήσαμε σήμερα να βάλουμε στη θέση του ακούσιου παρία.

«Η πνευματική ζωή δεν είναι μια αναζήτηση νοήματος, αλλά η απελευθέρωση απ’ αυτό» γράφει κάπου αλλού ο Γκρέι, θέλοντας να μας πει ότι πρέπει να συμβιβαστούμε με την ιδέα ότι εμείς οι ίδιοι κατασκευάζουμε τον κόσμο που ζούμε, με τα υλικά που εμείς διαλέγουμε και άρα να μην αναζητάμε ένα προκαθορισμένο σχέδιο για το μέλλον, φτιαγμένο από κάποιο «Δημιουργό».

Φυσικά για να φτάσουμε στο σημείο να απελευθερωθούμε από την εμμονή με την αναζήτηση νοήματος θα πρέπει να ακολουθήσουμε μια μακριά και δύσβατη πορεία ατομικής και συλλογικής αυτοσυνείδησης.

«Η ελευθερία συνίσταται στο να είσαι ενήμερος για το παράλογο της ζωής» αναφέρει σ’ ένα από τα βιβλία του ο σκεπτικιστής Γούντι Αλεν, θέλοντας ακριβώς να δείξει τα όρια του ελέγχου μας στα πράγματα και στις κοινωνικές υποθέσεις.

Αυτό βέβαια δεν οδηγεί στην απραξία και στην παθητικότητα, αλλά, αντίθετα, στην ανάληψη ευθύνης και δράσης, ώστε να διεκδικήσουμε το δικό μας κομμάτι στη δημιουργία του κοινωνικού κόσμου. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι τα λόγια αυτά ακούγονται από πραγματικούς δημιουργούς (σκέψης και τέχνης), όπως ο Γκρέι και ο Αλεν.

Η νεύρωση της αναζήτησης ενός (κρυμμένου) νοήματος αποτελεί κληρονομιά του Χριστιανισμού και αργότερα του Διαφωτισμού, οι οποίοι διαμόρφωσαν ο καθένας τη δική του εκδοχή του Μεσσιανικού.

Η κοιλάδα των δακρύων που οδηγεί στον Παράδεισο μέσω της Δευτέρας Παρουσίας για τον πρώτο και η άφιξη σ’ ένα κόσμο γνώσης, αέναης προόδου και αρμονίας ενάντια στο μεσαιωνικό σκότος για τον δεύτερο έπαιξαν το ρόλο του νοήματος για αιώνες.

Σήμερα είναι περισσότερο επίκαιρη από ποτέ η ουτοπία που συνόψισαν οι Doors στο τραγούδι τους When the music’ s over: «Cancel my subscription to the Resurrection /We want the world and we want it Now!» («Ακύρωσε την εγγραφή μου για την Ανάσταση/ Θέλουμε τον κόσμο και τον θέλουμε Τώρα!».