1896-2016: Ιστορία, πολιτική και αθλητισμός σε 27 εκδοχές…

Η διαδρομή των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων, από την Αθήνα του 1896 μέχρι το Ρίο του 2016. Η ιστορία της διοργάνωσης ξεκίνησε με τη συμμετοχή 14 χωρών και 241 αθλητών σε μόλις 9 αθλήματα και 116 χρόνια μετά, στο Λονδίνο το 2012, μετείχαν 204 χώρες και περισσότεροι από 10.000 αθλητές που αγωνίστηκαν σε 26 αθλήματα.

► Aθήνα 1896

14 χώρες – 241 αθλητές – 9 αθλήματα 

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες αναβιώνουν στη χώρα που τους γέννησε, με εμπνευστή τον Γάλλο ιστορικό Πιερ ντε Κουμπερτέν.

Η Ελλάδα κατέκτησε 10 χρυσά μετάλλια, αλλά αυτό που πανηγυρίστηκε περισσότερο και μνημονεύεται εδώ και 120 χρόνια είναι αυτό του Σπύρου Λούη στον μαραθώνιο. 

► Παρίσι 1900

24 χώρες – 997 αθλητές – 19 αθλήματα 

Η πατρίδα του Ντε Κουμπερτέν φιλοξένησε τους πρώτους Αγώνες με γυναικεία συμμετοχή, με την ιστιοπλόο Ελέν ντε Πουρταλέ να κατακτά το πρώτο χρυσό μετάλλιο για λογαριασμό του «ωραίου φύλου».

Ο Αμερικανός Αλβιν Κρέντσλαϊν δημιούργησε ένα ακατάρριπτο έως σήμερα ρεκόρ, κατακτώντας 4 χρυσά μετάλλια σε ατομικά αγωνίσματα του στίβου. 

► Σεντ Λιούις 1904

12 χώρες – 651 αθλητές – 16 αθλήματα 

Ηταν οι πρώτοι Αγώνες εκτός Ευρώπης και στη μεγάλη απόσταση έως το Μισούρι οφείλεται η συμμετοχή λιγότερων χωρών. Μόλις σε 43 αγωνίσματα υπήρξε μη αμερικανική συμμετοχή και αυτό της άρσης βαρών με δύο χέρια είχε Ελληνα νικητή: τον Περικλή Κακούση. 

► Λονδίνο 1908

22 χώρες – 2.008 αθλητές – 22 αθλήματα 

Η διοργάνωση θα διεξαγόταν στη Ρώμη, αλλά η καταστροφική έκρηξη του Βεζούβιου το 1906 έφερε τους Αγώνες στο Λονδίνο.

Το πιο συζητημένο πρόσωπο της διοργάνωσης ήταν ο Ντοράντο Πιέτρι, ο Ιταλός μαραθωνοδρόμος που κατέρρευσε πολλές φορές και τον βοήθησαν άτομα της Ελλανοδίκου Επιτροπής για να κόψει το νήμα.

Εχασε το μετάλλιο λόγω ένστασης του δεύτερου, Τζόνι Χέιζ, αλλά του απονεμήθηκε ειδικό Κύπελλο την επόμενη ημέρα. 

► Στοκχόλμη 1912

28 χώρες – 2.407 αθλητές – 14 αθλήματα 

Στους Αγώνες της σουηδικής πρωτεύουσας έκανε ολυμπιακό ντεμπούτο η Ασία, με τη συμμετοχή της Ιαπωνίας.

Το πρόσωπο των Αγώνων ήταν ο Αμερικανός Τζιμ Θορπ, νικητής στο πένταθλο και το δέκαθλο.

Τα μετάλλια τού αφαιρέθηκαν για παραβίαση των κανόνων ερασιτεχνισμού, επειδή είχε παίξει μπέιζμπολ για δύο σεζόν ως ημιεπαγγελματίας.

Η αδικία αποκαταστάθηκε το 1982, όταν τα μετάλλια επιστράφηκαν στην οικογένειά του από τη ΔΟΕ.

► Αμβέρσα 1920

29 χώρες – 2.626 αθλητές –22 αθλήματα 

Με την απουσία των χωρών που κατηγορήθηκαν ότι ξεκίνησαν τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (Γερμανία, Αυστρία, Ουγγαρία, Βουλγαρία, Οθωμανική Αυτοκρατορία), στην Αμβέρσα ακούστηκε για πρώτη φορά ο ολυμπιακός όρκος και εμφανίστηκε η ολυμπιακή σημαία με τους 5 κύκλους.

Πρωταγωνιστής ήταν ο δρομέας Πάαβο Νούρμι, που βοήθησε τη Φινλανδία να σπάσει την παντοδυναμία των ΗΠΑ στον στίβο. 

► Παρίσι 1924

44 χώρες – 3.089 αθλητές – 17 αθλήματα 

Για πρώτη φορά χρησιμοποιείται το μότο των Ολυμπιακών Αγώνων «Citius, Altius, Fortius» καθώς και η πισίνα 50 μέτρων με διαδρόμους, που πλέον αποκαλείται «ολυμπιακών διαστάσεων».

Οι Βρετανοί αθλητές στίβου Χάρολντ Αμπρααμς και Ερικ Λίντελ κατέκτησαν τα χρυσά μετάλλια στα 100 μ. και 400 μ., αντίστοιχα, και η ιστορία τους αποτυπώθηκε στην ταινία «Δρόμοι της Φωτιάς» (Chariots of Fire). 

► Αμστερνταμ 1928

46 χώρες – 2.883 αθλητές – 14 αθλήματα 

Τρεις σημαντικές παραδόσεις ξεκίνησαν στην ολλανδική πόλη: το άναμμα του βωμού με την Ολυμπιακή Φλόγα, η είσοδος της ελληνικής ομάδας πρώτης κατά την παρέλαση των αθλητών στην τελετή έναρξης και η διεξαγωγή των Αγώνων μέσα σε 16 ημέρες.

Η Γερμανία επέστρεψε στη διοργάνωση για πρώτη φορά μετά το 1912 και τερμάτισε δεύτερη στον πίνακα των μεταλλίων, πίσω από τις ΗΠΑ. 

► Λος Αντζελες 1932

37 χώρες – 1.332 αθλητές – 14 αθλήματα 

Η απόσταση και η παγκόσμια οικονομική ύφεση του Μεσοπολέμου μείωσαν δραματικά τον αριθμό των συμμετεχόντων.

Για πρώτη φορά χτίζεται Ολυμπιακό Χωριό, ενώ κάνει ντεμπούτο και το ολυμπιακό βάθρο με τα σκαλιά.

Στα 100 μ. γυναικών επικράτησε η Πολωνή Στανισλάβα Βαλασίεβιτς, που μετά τον θάνατό της, το 1980, αποκαλύφθηκε ότι είχε και ανδρικά γεννητικά όργανα! 

► Βερολίνο 1936

49 χώρες – 3.963 αθλητές – 19 αθλήματα 

Οι πρώτοι Αγώνες που μεταδόθηκαν τηλεοπτικά ήταν η ευκαιρία του Αδόλφου Χίτλερ για προπαγάνδα υπέρ της υπεροχής της αρίας φυλής.

Τα σχέδιά του… χάλασε ο Αμερικανός Τζέσε Οουενς, ο πιο πετυχημένος αθλητής της διοργάνωσης, που κατέκτησε τέσσερα χρυσά μετάλλια στον στίβο. 

► Λονδίνο 1948

59 χώρες – 4.104 αθλητές – 17 αθλήματα 

Η πρώτη μεταπολεμική διοργάνωση έμεινε στην ιστορία ως οι «Αγώνες της Λιτότητας» -δεν χτίστηκαν νέα γήπεδα.

Για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκαν τα ολυμπιακά πικτογράμματα (τα σήματα για κάθε ξεχωριστό άθλημα).

Πρωταγωνίστρια των Αγώνων ήταν η Ολλανδέζα σπρίντερ Φάνι Μπλάνκερς-Κόεν, η «ιπτάμενη νοικοκυρά», με 4 χρυσά μετάλλια. 

► Ελσίνκι 1952

69 χώρες – 4.955 αθλητές – 17 αθλήματα 

Η βορειότερη πόλη όπου έχουν διεξαχθεί ποτέ Ολυμπιακοί Αγώνες. Εκεί έκαναν ολυμπιακό ντεμπούτο η Σοβιετική Ενωση, η Κίνα και το Ισραήλ.

Ιστορία έγραψε ο Τσεχοσλοβάκος Εμίλ Ζάτοπεκ, που κατέκτησε 3 χρυσά μετάλλια στα 5.000 μ., στα 10.000 μ. και στον πρώτο μαραθώνιο που έτρεξε ποτέ στην καριέρα του! 

► Μελβούρνη 1956

72 χώρες – 3.314 αθλητές – 17 αθλήματα 

Η πρώτη διοργάνωση που φιλοξενήθηκε στο νότιο ημισφαίριο.

Τους Αγώνες μποϊκόταραν οι Αίγυπτος, Ιράκ και Λίβανος (λόγω της κρίσης του Σουέζ) και οι Ολλανδία, Ισπανία και Ελβετία (λόγω της καταστολής της Ουγγρικής Επανάστασης από τη Σοβιετική Ενωση).

Ο βίαιος αγώνας υδατοσφαίρισης μεταξύ Σοβιετικών και Ούγγρων έχει μείνει στην Ιστορία ως «αίμα μέσα στο νερό». 

► Ρώμη 1960

83 χώρες – 5.338 αθλητές – 17 αθλήματα 

Στην ιταλική πρωτεύουσα έλαμψε ο Αιθίοπας Αμπέμπε Μπικίλα, που τρέχοντας ξυπόλητος κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στον μαραθώνιο.

Στο ψηλότερο σκαλί του βάθρου ανέβηκε και ο Μοχάμεντ Αλι (τότε ακόμα λεγόταν Κάσιους Κλέι).

Στους Αγώνες της Ρώμης έκανε την τελευταία της εμφάνιση η Νότιος Αφρική υπό το καθεστώς απαρτχάιντ, καθώς κατόπιν αποκλείστηκε από τη ΔΟΕ. 

► Τόκιο 1964

93 χώρες – 5.151 αθλητές – 19 αθλήματα 

Ο Ολυμπιακός Βωμός άναψε από τον 19χρονο Γιοσινόρι Σακάι, που γεννήθηκε στη Χιροσίμα στις 6 Αυγούστου 1945, την ημέρα της ρίψης της ατομικής βόμβας στην πόλη από τις ΗΠΑ.

Στους Αγώνες αυτούς η Σοβιετική γυμνάστρια Λαρίσα Λατίνινα κατέκτησε 5 μετάλλια φτάνοντας συνολικά τα 18 –απόλυτο ρεκόρ έως το 2012, όταν το κατέρριψε ο Αμερικανός κολυμβητής Μάικλ Φελπς. 

► Μέξικο Σίτι 1968

112 χώρες – 5.516 αθλητές – 18 αθλήματα 

Οι πρώτοι Αγώνες στη Λατινική Αμερική και οι πρώτοι με την ταυτόχρονη συμμετοχή της Δυτικής και της Ανατολικής Γερμανίας.

Κάνουν επίσης ντεμπούτο οι έλεγχοι ντόπινγκ, ενώ σημειώνονται μεγάλες επιδόσεις λόγω υψόμετρου.

Οι Αμερικανοί Τόμι Σμιθ (χρυσό μετάλλιο στα 200 μ.) και Τζον Κάρλος (χάλκινο) φόρεσαν μαύρα γάντια και ύψωσαν τις γροθιές τους στο βάθρο, σε ένδειξη αλληλεγγύης για το Κίνημα των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. 

► Μόναχο 1972

121 χώρες – 7.134 αθλητές – 21 αθλήματα 

Η διοργάνωση επισκιάστηκε από τη «Σφαγή του Μονάχου». Οκτώ μέλη της παλαιστινιακής τρομοκρατικής ομάδας «Μαύρος Σεπτέμβρης» εισέβαλαν στο Ολυμπιακό Χωριό και πήραν ομήρους έντεκα Ισραηλινούς αθλητές, προπονητές και συνοδούς.

Στην αποτυχημένη προσπάθεια της γερμανικής αστυνομίας να χειριστεί την κατάσταση, σκοτώθηκαν όλοι οι όμηροι, ένας αστυνομικός και πέντε από τους οκτώ τρομοκράτες. 

► Μόντρεαλ 1976

92 χώρες – 6.084 αθλητές – 21 αθλήματα 

Οι Αγώνες του Μόντρεαλ πέρασαν οικονομική «θηλιά» στην καναδέζικη μεγαλούπολη από την οποία δύσκολα απαλλάχθηκε 30 χρόνια αργότερα. Στη διοργάνωση έλαμψε το αστέρι της Νάντια Κομανέτσι, της πρώτης γυμνάστριας που βαθμολογήθηκε με 10.00. Μάλιστα ο πίνακας είχε χώρο μόνο για τρία ψηφία και αναγράφηκε «1.00»!

Στην ξιφασκία κατέκτησε χρυσό μετάλλιο ο Δυτικογερμανός Τόμας Μπαχ, νυν πρόεδρος της ΔΟΕ. 

► Μόσχα 1980

80 χώρες – 5.179 αθλητές – 21 αθλήματα 

Η σοβιετική εισβολή στο Αφγανιστάν το 1979 οδήγησε στο μποϊκοτάζ των Αγώνων από 65 χώρες, κατόπιν πρότασης του Αμερικανού προέδρου Τζίμι Κάρτερ.

Μερικοί αθλητές των χωρών αυτών πήραν μέρος στη διοργάνωση της Μόσχας υπό την ολυμπιακή σημαία, όπως οι Βρετανοί Σεμπάστιαν Κόε, Στιβ Οβετ, Αλαν Ουέλς και Ντάλεϊ Τόμπσον που κέρδισαν χρυσά μετάλλια στον στίβο. 

► Λος Αντζελες 1984

140 χώρες – 6.829 αθλητές – 21 αθλήματα 

Ως απάντηση στο 1980, 14 χώρες του ανατολικού μπλοκ (μεταξύ των οποίων οι Σοβιετική Ενωση, Ανατολική Γερμανία και Κούβα) μποϊκόταραν τη διοργάνωση του Λος Αντζελες.

Το μποϊκοτάζ επηρέασε κυρίως την άρση βαρών, με την απουσία 94 από τους 100 κορυφαίους αθλητές του κόσμου.

Πρόσωπο των Αγώνων ήταν ο Καρλ Λιούις που ισοφάρισε το ρεκόρ του Τζέσε Οουενς με 4 χρυσά μετάλλια στον στίβο. 

► Σεούλ 1988

159 χώρες – 8.391 αθλητές – 23 αθλήματα 

Οι τελευταίοι Αγώνες της ψυχροπολεμικής εποχής συνέπεσαν με την απαρχή των μεγάλων προβλημάτων του ολυμπιακού κινήματος με τη μάστιγα του ντόπινγκ.

Ο Καναδός Μπεν Τζόνσον συνέτριψε το παγκόσμιο ρεκόρ στα 100 μ., αλλά του αφαιρέθηκε το χρυσό μετάλλιο καθώς βρέθηκε θετικός σε στανοζολόλη.

Το τένις επιστρέφει στο πρόγραμμα ύστερα από 64 χρόνια και η Στέφι Γκραφ κερδίζει το χρυσό. 

► Βαρκελώνη 1992

169 χώρες – 9.356 αθλητές – 25 αθλήματα 

Η πρώτη διοργάνωση χωρίς μποϊκοτάζ μετά το 1972. Με τη Σοβιετική Ενωση να έχει διαλυθεί το 1991, κάνει την εμφάνισή της η Ενοποιημένη Ομάδα.

Οι ΗΠΑ στέλνουν στο τουρνουά μπάσκετ τους Μάικλ Τζόρνταν, Λάρι Μπερντ, Μάτζικ Τζόνσον και άλλους αστέρες του ΝΒΑ, δημιουργώντας την αυθεντική Dream Team, το highlight των Αγώνων.

Η Ελλάδα πανηγυρίζει τα χρυσά του Πύρρου Δήμα και της Βούλας Πατουλίδου. 

► Ατλάντα 1996

197 χώρες – 10.318 αθλητές – 26 αθλήματα 

Οι πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες, η πρώην Τσεχοσλοβακία και μια σειρά από ανεξάρτητα κράτη της Καραϊβικής και της Δυτικής Αφρικής κάνουν την πρώτη τους εμφάνιση, ενώ η Ρωσία παρελαύνει με το όνομα αυτό για πρώτη φορά από το 1912.

Οι Αγώνες της εκατονταετηρίδας επισκιάζονται από τη βόμβα στο Ολυμπιακό Πάρκο στις 27 Ιουλίου, με απολογισμό 2 νεκρούς και 111 τραυματίες. 

► Σίδνεϊ 2000

199 χώρες – 10.651 αθλητές – 28 αθλήματα 

Το Σίδνεϊ φιλοξενεί τους καλύτερους Αγώνες στην Ιστορία, χάρη στην άψογη οργάνωση, τη μαζική συμμετοχή εθελοντών, την περιβαλλοντική πρόνοια και την παρουσία του κοινού, αλλά και λόγω του έντονου αθλητικού συναγωνισμού και πολλών ρεκόρ που καταρρίπτονται.

Μεταξύ των πρωταγωνιστών, η Κάθι Φρίμαν, η πρώτη αθλήτρια που άναψε τον Ολυμπιακό Βωμό και κατόπιν κέρδισε χρυσό μετάλλιο. 

► Αθήνα 2004

201 χώρες – 10.625 αθλητές – 28 αθλήματα 

Ο «λογαριασμός» των Αγώνων αποδείχτηκε μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αβάσταχτος για τον ελληνικό λαό, αλλά η διοργάνωση κρίθηκε επιτυχημένη. Συμβολικά, το αγώνισμα της σφαιροβολίας διεξήχθη στην Αρχαία Ολυμπία, η τοξοβολία στο Παναθηναϊκό Στάδιο και ο Μαραθώνιος στην αυθεντική διαδρομή τού 1896. Η Αργεντινή εντυπωσίασε στα ομαδικά αθλήματα, κατακτώντας το χρυσό σε ποδόσφαιρο και μπάσκετ (έχοντας επικρατήσει των NBAers στον ημιτελικό). 

► Πεκίνο 2008

204 χώρες – 10.942 αθλητές – 28 αθλήματα 

Η διοργάνωση αυτή πέρασε στην Ιστορία για δύο τεράστιους αθλητές. Την πρώτη εβδομάδα των Αγώνων, ο Αμερικανός κολυμβητής Μάικλ Φελπς κατέκτησε 8 χρυσά μετάλλια σε μία διοργάνωση, καταρρίπτοντας το ρεκόρ των 7 του Μαρκ Σπιτς από το 1972.

Τη δεύτερη εβδομάδα, ήταν η σειρά του Τζαμαϊκανού Γιουσέιν Μπολτ, που πήρε 3 χρυσά μετάλλια στα σπριντ συντρίβοντας τα αντίστοιχα παγκόσμια ρεκόρ. 

► Λονδίνο 2012

204 χώρες – 10.768 αθλητές – 26 αθλήματα 

Ο Μάικλ Φελπς ανέβηκε έξι φορές στο βάθρο του Λονδίνου και έφτασε στον απλησίαστο αριθμό των 22 ολυμπιακών μεταλλίων (18 χρυσά, 2 αργυρά, 2 χάλκινα).

Το τένις διεξήχθη στο χορτάρι του θρυλικού Γουίμπλεντον, με τον «ντόπιο» Αντι Μάρεϊ να κερδίζει το χρυσό.

Αξέχαστη έμεινε και η τελετή λήξης, ένα εντυπωσιακό πάρτι-αφιέρωμα στη βρετανική μουσική σκηνή.