Έκκληση «στους Μουσουλμάνους και Αρμενίους αδελφούς»

Ο Mirza Alakbar Sabir (1862- 1911), ήταν δημόσιο πρόσωπο, φιλόσοφος, δάσκαλος και ποιητής καινοτόμος, αφού απέρριψε την πεπατημένη στην ποίηση. Ποτέ άλλοτε η φωνή των Αζέρων δεν βρήκε καλύτερο εκπρόσωπο, σε στυλ και περιεχόμενο, όσο τα γραπτά του.

Ο Sabir ανατράφηκε μέσα σε θρησκευτική ατμόσφαιρα, αλλά όταν ήταν δώδεκα χρονών, κατάφερε να εισέλθει στο σχολείο του ταλαντούχου ποιητή και δασκάλου Seyid Azim Shirvani. Η επαφή μαζί του τον επηρέασε και τον βοήθησε αρκετά ώστε να αναδειχτεί σε σημαντικό ποιητή. Με την ενθάρρυνση του δασκάλου του, άρχισε να μεταφράζει περσική ποίηση και να γράφει ποιήματα στην Αζερική γλώσσα. 

Η μεγαλύτερη κατάρα στη ζωή του Sabir, ήταν η φτώχεια, αφού ήταν υποχρεωμένος να φροντίζει για τη διαβίωση του εαυτού του και της οικογένειάς του, με τα πενιχρά του εισοδήματα. Δεν υπήρχε συνεπώς χρόνος κενός για λογοτεχνική δραστηριότητα, όσο το φάσμα της φτώχειας έπαιρνε όλο και πιο διακριτή μορφή.  Κάποια στιγμή  προσπάθησε να γίνει έμπορος, αλλά  δεν τα κατάφερε.

Αντ’ αυτού, ταξίδεψε πολύ στην Κεντρική Ασία και τη Μέση Ανατολή. Φαίνεται ότι τα ταξίδια του στη μουσουλμανική Ανατολή ενίσχυσαν την επιθυμία του να γράψει σατιρικά έργα, αφού είδε την δραματική κατάσταση που βίωναν πολλοί άνθρωποι, τη στερημένη τους ζωή και τη στασιμότητα σε όλη την μεγαλοπρέπεια. Η Ρωσική Επανάσταση του 1905 άσκησε ισχυρή επίδραση στο γράψιμο του Sabir, εγχέοντας μέσα σ’ αυτά, το επαναστατικό πνεύμα.

Η συγκεκριμένη επανάσταση, η οποία ακολουθήθηκε από τη διάδοση των δημοκρατικών τάσεων σε ολόκληρη τη Ρωσική Αυτοκρατορία, σηματοδότησε την αρχή μιας νέας εποχής στη λογοτεχνική δραστηριότητα του Sabir. Τα κρουστικά κύματα των ανακατατάξεων επέφεραν σειρά εκδόσεων, σε ολόκληρο τον Καύκασο, τη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία.

Η πένα του δεν άφησε κανένα πολιτικό ή κοινωνικό γεγονός ανέγγιχτο, οι στίχοι του ήταν κυριολεκτικά, ανελέητοι. Έγραψε για την αυθαιρεσία των τσαρικών υπαλλήλων, τους άπονους γαιοκτήμονες και τους μπέηδες, για τους κληρικούς, τη θέση των γυναικών στην κοινωνία και σχολίασε τη γενικότερη κατάσταση των εργαζομένων.

Η ποίηση του Sabir κέρδισε τον σεβασμό του λαού και είχε τεράστια δημοτικότητα, αλλά την ίδια στιγμή, τον τοποθέτησε σε πολύ επικίνδυνη θέση, όπως γίνεται άλλωστε σε παρεμφερείς περιπτώσεις. Οι απειλές, διώξεις, επιθέσεις και προσβολές των μουλάδων, των κυβερνητικών υπαλλήλων και των πάσης φύσεως υπανθρώπων τους, ήταν κάτι παραπάνω από συχνές.

Η φτώχεια, η υπερκόπωση, οι ατέλειωτες φροντίδες της μεγάλης οικογένειας και οι διώξεις του, δοκίμασαν την ψυχική κατάσταση και υγεία του ποιητή. Το 1910, κάποια ασθένεια του ήπατος πήρε ανεξέλεγκτη και σοβαρή στροφή που κατέληξε να είναι μη αναστρέψιμη. Ακόμα όμως και τότε που ήταν βαριά ασθενής, ο Sabir συνέχισε να γράφει. Λίγο πριν το θάνατό του, είπε στους φίλους του οι οποίοι μαζεύτηκαν περίλυποι γύρω απ’ το κρεβάτι του:

«Έδωσα τη  σάρκα μου για τους ανθρώπους μου, όμως, αν ο Θεός μου έδινε περισσότερο χρόνο, θα έδινα και τα κόκαλά μου…»

Το ποίημά του, «Στους Μουσουλμάνους και Αρμενίους αδελφούς», που έγραψε στις αρχές του 20ου αιώνα αναφέρεται σε μια κατάσταση εξίσου οδυνηρή και σήμερα, όπως ήταν άλλωστε και τότε. Οι συγκρούσεις μεταξύ Αζέρων και Αρμενίων, βασάνισαν αλύπητα τους κατοίκους της χώρας αυτόν τον αιώνα. Η πιο πρόσφατη γνωστή στρατιωτική αντιπαράθεση ξέσπασε το 1988 στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, έδαφος του Αζερμπαϊτζάν, όπου εγκαταστάθηκαν οι Αρμένιοι.

Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι και από τις δύο πλευρές έχασαν τη ζωή τους σε αυτή τη σύγκρουση. Την ίδια χρονιά, τρομερές αιματηρές εθνοτικές συγκρούσεις έλαβαν χώρα στη Σούσα (τμήμα του Καραμπάχ του Αζερμπαϊτζάν). Ο  ανταγωνισμός μεταξύ αυτών των δύο ομάδων, ωστόσο, καταγράφεται στα λογοτεχνικά έργα που χρονολογούνται από πολύ νωρίτερα.

Τον Μάρτιο του 1918, περισσότεροι από δέκα χιλιάδες Αζέροι άμαχοι σκοτώθηκαν, όταν κάποιες ομάδες Μπολσεβίκων και  Αρμενίων, επιτέθηκαν στο Μπακού. Και πάλι, στα μέσα του αιώνα, δεκάδες χιλιάδες Αζέροι πρόσφυγες εκτοπίστηκαν από την περιοχή Zangezur. 

Ο λόγος του Sabir για συνεργασία και ειρήνη μεταξύ Αζέρων και Αρμενίων, είναι σήμερα τόσο επίκαιρος, όσο ήταν και στις αρχές του προηγούμενου φυσικά αιώνα. Διαβάζουμε στις πρώτες του γραμμές: ‘‘Το πνεύμα των καιρών απαιτεί να είμαστε ενωμένοι, φίλοι μου’’, περιεχόμενο  που  εξακολουθούν να συμμερίζονται πολλοί Αζέροι σήμερα. Ας το δούμε, όμως, στην ολοκληρωμένη του μορφή: 

Στους Μουσουλμάνους και Αρμενίους αδελφούς

Το πνεύμα των καιρών απαιτεί να ενωθούμε, φίλοι μου.

Η ειρήνη είναι ο σκοπός για τον οποίο όλοι έχουμε δεσμευτεί  να αγωνιστούμε, φίλοι μου.

Στις πεποιθήσεις μας, δεν υπάρχει καμία αντίφαση, δεν έχω δίκιο φίλοι μου;

Τότε γιατί μας χωρίζουν πικρές διαμάχες,  φίλοι μου;

Για απερίσκεπτες εχθροπραξίες μας υποκινούν οι εχθροί μας, φίλοι μου.

Αχ, υπάρχει κανείς  να μας δείξει το δρόμο για το φως, φίλοι μου;

Μιλήστε υπεύθυνοι, λογικοί άνθρωποι,

Και ας φωνάξουμε για  ειρήνη και  φιλία μεταξύ των ανθρώπων.

Δύο έθνη, δύο καλοί γείτονες, έζησαν και άκμασαν σε έναν καλό τόπο,

Για αιώνες ζούσαν με ειρήνη και φιλία στη χώρα τους,

Στη συνέχεια, όμως, ο διάβολος επενέβη, κι οι φιλονικίες ξέσχισαν τη χώρα

Και ληστές και κλέφτες τριγυρνούν τώρα στη χώρα τους.

Απλώς κοιτάξτε σε τι άγνοια έχουμε φτάσει, ο Θεός να μας δώσει  υπομονή!

Ο Θεός να μας βοηθήσει να φέρουμε στη λογική τις δύο αντιμαχόμενες χώρες μας. 

Μιλήστε υπεύθυνοι, λογικοί άνθρωποι,

Και ας φωνάξουμε για  ειρήνη και  φιλία μεταξύ των ανθρώπων.

Ποιος θα ωφεληθεί από αυτό, ποιος είναι ο υποκινητής της διαμάχης;

Τι απανθρωπιά! Τι, κατά πρώτο λόγο, προκάλεσε αυτή διαμάχη;

Μήπως οι Μουσουλμάνοι ή οι Αρμένιοι έχυσαν πρώτοι  το αίμα των αδελφών τους;

Η άγνοια ή το μυστικό χέρι κάποιου πρέπει να σταματήσει τη βεντέτα.

Σίγουρα έχουμε το δικαίωμα να κατακρίνουμε  την τραγική σύγκρουση

Σε όσους υποκίνησαν και άναψαν τη φλόγα στη βεντέτα, με τόση κακοήθεια.

Μιλήστε υπεύθυνοι, λογικοί άνθρωποι,

Και ας φωνάξουμε για  ειρήνη και  φιλία μεταξύ των ανθρώπων.