Δέσμια βιβλία

Ο τίτλος δεν είναι καθόλου τυχαίος. «Σχηματική σκέψη» είναι ένα από τα πρόσφατα πονήματα του γνωστού εκδότη Γιώργου Δαρδανού, των εκδόσεων Gutenberg, ένα βιβλίο που συγκεντρώνει μια σειρά σημαντικών κειμένων για την ιστορία και κυρίως τη σημασία των σχολικών βιβλιοθηκών.

Οχι στη μορφή που έχουν σήμερα. Αλλά ζωντανές, ενεργές, με σωστά πληροφορημένο προσωπικό που να μπορεί να καθοδηγήσει τον μαθητή και να του προσφέρει αυτό που κανένα τεχνολογικό επίτευγμα δεν μπορεί: την πραγματική πληροφορία δομημένη με στοιχεία και την αδιαπραγμάτευτη γνώση, μέσω της έρευνας από το μόνο είδος που μπορεί να συνδεθεί με τον ψυχισμό του παιδιού: το βιβλίο.

Οχι στη μορφή που πάει να πάρει σήμερα (ηλεκτρονικό, ψηφιακό κ.λπ.). Αλλά ζωντανό, με σελίδες χάρτινες, με τυπογραφικά στοιχεία, με παραπομπές, με βιβλιογραφία, με σημάδια από μελάνι.

Με τη μυρωδιά του τυπογραφείου και την υπογραφή του συγγραφέα.

Ο Γιώργος Δαρδανός είναι από τους εκδότες που δεν αρκείται στο να βγάλει 10 ή 100 καλούς τίτλους, αλλά που δίνει την ίδια ενέργεια και στην αξιοποίησή τους.

Εδώ και χρόνια προσπαθεί να ανασύρει από τις μνήμες του αναγνωστικού κοινού και από τις προθήκες της ευθύνης των πολιτικών το πόσο σημαντικό είναι σε κάθε σχολείο (ο ίδιος αγωνίζεται ανελλιπώς γι’ αυτό το «κάθε») να υπάρχει ζώσα βιβλιοθήκη και όχι «αποθήκη βιβλίων», τα οποία πλέον στοιβάζονται σε κάποιο χώρο δίπλα στα καθαριστικά ή χαρίζονται σε γονείς, δασκάλους ή φίλους, ως «αναλώσιμα προϊόντα», που «απλώς πιάνουν χώρο», όπως μας είπε ο ίδιος.

Οι πρώτες βιβλιοθήκες

Ο ίδιος ήταν από τους πρωτοστάτες της ίδρυσης βιβλιοθήκης σε κάθε σχολείο της χώρας.

Ετσι δημιουργήθηκαν οι πρώτες πεντακόσιες βιβλιοθήκες, από τις οποίες όμως οι περισσότερες κατέληξαν αποθήκες, με τα βιβλία τους φυλακισμένα ανάμεσα σε σπασμένα θρανία και παλιούς υπολογιστές.

Για τον εμπλουτισμό των επόμενων βιβλιοθηκών είχαν εγκριθεί εβδομήντα εκατομμύρια ευρώ. Μόνο το ένα δέκατο του ποσού διετέθη τελικά για τον συγκεκριμένο σκοπό. Τα υπόλοιπα χάθηκαν στην πορεία.

Αυτή είναι η πιο πικρή εμπειρία του από την πορεία του στον χώρο του βιβλίου.

Το γιατί δεν έγιναν οι βιβλιοθήκες που υποσχέθηκαν υπουργοί και βουλευτές, όλοι όσοι άσκησαν εξουσία τα τελευταία τριάντα χρόνια, είναι ένα ερώτημα που κάποια στιγμή πρέπει ν’ απαντηθεί.

Οχι με λόγια, αλλά με την επαναλειτουργία των «αγνοούμενων» βιβλιοθηκών.

Παρ’ όλα αυτά, ο συγγραφέας και εκδότης πιστεύει πως, πέραν της ζοφερής προϊστορίας, η ελπίδα δεν έχει εκλείψει.

Γι’ αυτό, και παρά τις φρούδες υποσχέσεις, ο ίδιος δεν σταματά να προσπαθεί προς αυτή την κατεύθυνση.

Δεν είναι τυχαίο πως το τελευταίο επίσημο έγγραφο για το θέμα υπεγράφη τον Δεκέμβριο του 2015, από τον υπουργό Παιδείας Νίκο Φίλη και αναφέρει συγκεκριμένα:

«Προς όλες τις Διευθύνσεις Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης: Προκειμένου να αξιοποιηθούν κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο οι 757 Σχολικές Βιβλιοθήκες ΕΠΕΑΕΚ της χώρας, οι οποίες διαθέτουν ένα ικανό αριθμό τίτλων και αξιόλογο εξοπλισμό, προς όφελος των μαθητών και εκπαιδευτικών καλούνται οι Διευθυντές των σχολικών μονάδων που διαθέτουν μία από τις βιβλιοθήκες αυτές, να φροντίσουν ώστε να λειτουργούν από δύο (2) έως έξι (6) ώρες την εβδομάδα, με το να προτείνουν στον Σύλλογο Διδασκόντων έναν (1) ή δύο (2) κατάλληλους μόνιμους εκπαιδευτικούς του Σχολείου για συμπλήρωση ωραρίου […]. Σε περίπτωση που δεν είναι δυνατόν να εξευρεθεί εκπαιδευτικός σύμφωνα με τα παραπάνω, η Σχολική Βιβλιοθήκη ΕΠΕΑΕΚ θα πρέπει να λειτουργεί με ευθύνη του Διευθυντή ή του Υποδιευθυντή της σχολικής μονάδας, τουλάχιστον δύο (2) ώρες την εβδομάδα».

Η πρώτη αυτή κίνηση του υπουργείου θεωρείται, φυσικά, πολύ ενθαρρυντική, ωστόσο αρκεί να αποδειχθεί ότι δεν θα μείνει «μετέωρη», αλλά θα έχει συνέχεια και θα φέρει ουσιαστικά αποτελέσματα.

Κέντρο διδασκαλίας

Ισως η απάντηση στο ερώτημα «Τι πρέπει να γίνει για να πάει καλά ο τόπος;», ερώτημα το οποίο θέτει ο κάθε Ελληνας σχεδόν καθημερινά, να είναι πράγματι «Βιβλιοθήκες, βιβλιοθήκες, βιβλιοθήκες», όπως έχει πει ο εκδότης Βαγγέλης Λάζος (εκδ. Δωδώνη).

Το σίγουρο είναι πως η εκπαιδευτική διαδικασία πρέπει να ξεκινάει από το βιβλίο και να καταλήγει σε αυτό.

Με τη σειρά της «η βιβλιοθήκη οφείλει να γίνει κέντρο διδασκαλίας, εφαρμογής πολιτιστικών διαδράσεων – εκδηλώσεων με αφορμή τα βιβλία και αναφορά σ’ αυτά. “Να προάγει την αγάπη για το διάβασμα, να καλλιεργεί την οικοδόμηση της γνώσης και ν’ αποτελεί πολύτιμο εργαλείο αναζήτησης, ανακάλυψης και κατάκτησης εμπειριών μάθησης”, όπως αναφέρει χαρακτηριστικό κείμενο της Unesco», διευκρινίζει ο Γ. Δαρδανός, συνεχίζοντας να υποστηρίζει πως μόνο «οι παπαγάλοι δεν διαβάζουν βιβλία».

Οσο για μας τους υπόλοιπους, αρκεί να διερωτηθούμε τι μαθητές θέλουμε.