Ολα αλλάζουν για το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου

Ο υπουργός Πολιτισμού Αριστείδης Μπαλτάς καλωσόρισε στη χθεσινή συνέντευξη Τύπου τον Γιαν Φαμπρ στη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή του Διεθνούς Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, όπως μετονομάστηκε πλέον το Ελληνικό Φεστιβάλ, και αναφέρθηκε στην ιστορία του Βελγίου, στην προσφορά των Κάτω Χωρών στις τέχνες και τη φιλοσοφία, στον Ρέμπραντ και τον Σπινόζα.

Το σίγουρο είναι ότι το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου δεν είναι πια όπως το ξέραμε. Ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής για τα έτη 2016-2019, Γιαν Φαμπρ, ήρθε ανακοινώνοντας κόνσεπτ τετραετίας, ενώ το πρόγραμμα γι’ αυτό το καλοκαίρι, αφιερωμένο στο βελγικό πνεύμα, είναι μέχρι στιγμής ολοκληρωμένο κατά 80%.

Οσον αφορά τις ελληνικές παραγωγές, για φέτος, θα υπάρχουν παραγωγές θεσμικών φορέων (Εθνικό Θέατρο, ΚΘΒΕ, Λυρική Σκηνή, ΚΟΑ) που εποπτεύονται από το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. Το αναλυτικό πρόγραμμα θα ανακοινωθεί μαζί με τον υπόλοιπο προγραμματισμό του Φεστιβάλ.

Ο Γιαν Φαμπρ θα είναι υπεύθυνος μόνο για τις καλλιτεχνικές επιλογές και ο ίδιος προτιμά τον τίτλο του «επιμελητή» από αυτόν του καλλιτεχνικού διευθυντή του Φεστιβάλ. Οσο για το μπάτζετ που μπορεί να χρειάζεται στην υλοποίηση των σχεδίων του, είπε: «Τα χρήματα είναι απλώς εργαλείο, δεν σημαίνουν τα πάντα. Μπορώ να δημιουργήσω ένα υπέροχο Φεστιβάλ με ένα ευρώ και με ένα εκατομμύριο ευρώ».

Αφιερωμένος στο Βέλγιο, λοιπόν, ο πρώτος χρόνος του Φεστιβάλ, ενώ τα επόμενα δύο χρόνια θα έχουν διεθνή προσανατολισμό. Το 2017 η θεματική του θα επικεντρωθεί σε εικαστικούς, παραστατικούς καλλιτέχνες και συγγραφείς που έχουν συνεργαστεί ή συνεργάζονται ακόμα με τον Γιαν Φαμπρ.

Και όπως τόνισε ο ίδιος ο Φλαμανδός καλλιτέχνης, το 1/3 των καλλιτεχνών που θα παρουσιάζονται (κάθε χρόνο) θα είναι Ελληνες οι οποίοι θα αναζητούνται και θα επιλέγονται. Το 2018 θα αναδειχτεί η διαλεκτική σχέση συγγραφέα και ηθοποιού.

Επίσης ο Φαμπρ θα παρουσιάσει μια νέα παράσταση με την Ιζαμπέλ Ιπέρ, ενώ το 2019 θα ολοκληρώσει τη θητεία του με το «Ελληνικό Matrix», μια πρωτότυπη δική του παράσταση για το Φεστιβάλ, εμπνευσμένη από ένα κλασικό ελληνικό θέμα. Το ίδιο διάστημα Ελληνες καλλιτέχνες θα έχουν κεντρική θέση καθώς ο «Φαμπρ θα περνάει τη σκυτάλη του Φεστιβάλ σε νέους επιμελητές και σε μια νέα γενιά Ελλήνων καλλιτεχνών».

Στη διάρκεια της τετραετούς θητείας του ο Φαμπρ στοχεύει στη «δημιουργική ισορροπία μεταξύ της συνέχειας και της καινοτομίας καθώς και μεταξύ Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών». Στις προθέσεις του είναι η ανάδειξη Ελλήνων δημιουργών καθιερωμένων αλλά και ανερχόμενων.

Κι επειδή άργησε στη διαδικασία συγκρότησης του προγράμματος (δήλωσε ότι αγνοεί το καλλιτεχνικό περιβάλλον στην Ελλάδα), φέτος δεν γίνεται να συμπεριληφθούν πολλοί νέοι Ελληνες καλλιτέχνες.

Τόνισε όμως ότι τα επόμενα χρόνια, όπου ο ίδιος και η ομάδα του θα έχουν εξοικειωθεί με το ελληνικό καλλιτεχνικό περιβάλλον, θα συνεργαστεί με Ελληνες «βοηθούς-επιμελητές» ώστε να εξασφαλιστεί μια ενδιαφέρουσα επιλογή δικών μας συμμετεχόντων: «Αυτή η εξοικείωση θα οδηγήσει και σε πιο προσαρμοσμένες δομές προγραμματισμού».

Μεγάλοι διεθνείς καλλιτέχνες αναμένεται να συνεργαστούν με το Φεστιβάλ, όπως οι Ρομέο Καστελούτσι, Μπομπ Ουίλσον, Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ, Ιζαμπέλ Ιπέρ και ο Θεόδωρος Τερζόπουλος, «ο Ελληνας δάσκαλος» όπως είπε ο Φαμπρ.

Για ελάχιστες εκδηλώσεις ανακοινώθηκαν ημερομηνίες.

● Στις 15 Ιουνίου θα εγκαινιαστεί στο Μουσείο Μπενάκη η έκθεση του Γιαν Φαμπρ «Stigmata». Ενα ταξίδι στις μνήμες του Φλαμανδού καλλιτέχνη, μέσω σχεδίων, φωτογραφιών, μακετών δουλειάς του από το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’70 μέχρι σήμερα.

● Στις 28 Ιουνίου Ελληνες ηθοποιοί θα διαβάσουν από τα νυχτερινά ημερολόγια και από τα θεατρικά και ποιητικά κείμενα του Φαμπρ (θα εκδοθούν από τις εκδόσεις Νήσος).

● Στις 29 Ιουνίου στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης θα εγκαινιαστεί η έκθεση «Βελγικές τέχνες» σε συνεργασία με το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Αμβέρσας (MHKA) και τον Bart De Baere. Τα projects «Αθήνα, Αμβέρσα – Δύο πρόσωπα της Ευρώπης» και «Αθήνα, Αμβέρσα στον κόσμο» θα παρουσιάζουν έργα της συλλογής του ΜHKA σε διάλογο με έργα της συλλογής του ΕΜΣΤ.

Τα δύο μουσεία ήδη προετοίμαζαν μια παρουσίαση των συλλογών του MHKA. Αποφάσισαν όμως να την επιταχύνουν ώστε να ενταχθεί στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Ο διευθυντής του ΜHKA, Bart De Baere, και η διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Κοσκινά θα συν-επιμεληθούν αυτή την έκθεση και -έπειτα από πρόσκληση του Φαμπρ- θα επιμεληθούν και μια έκθεση Βέλγων καλλιτεχνών.

● Στις 30 Ιουνίου θα παρουσιαστεί η διάσημη παράσταση του Φαμπρ «Preparatio Mortis», με την Αναμπέλ Σαμπόν. Το πρόγραμμα παραστατικών τεχνών του Φεστιβάλ θα αποτελείται από μια διασταύρωση βελγικών παραστατικών τεχνών, «οι καλύτεροι του Βελγίου» όπως τονίζει ο Φαμπρ.

● Στις 9 και 10 Ιουλίου θα παρουσιαστεί η 24ωρη δική του παράσταση «Mount Olympus. To glorify the cult of tragedy».

Στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ προστίθεται νέοι κύκλοι.

● «Λογοτεχνία και Ιδέες», «Συνομιλίες: επείγοντα ζητήματα». Βέλγοι λογοτέχνες και στοχαστές θα συνδιαλλαγούν με Ελληνες συναδέλφους τους. Στις Βραδιές Λογοτεχνίας (θα συνοδεύονται από μουσική) θα παρουσιάζονται Βέλγοι συγγραφείς (που γράφουν στα ολλανδικά, τα γαλλικά, τα αραβικά), ενώ οι μεταφράσεις των κειμένων θα προβάλλονται. Συγγραφείς, στοχαστές, καλλιτέχνες και επιστήμονες από το Βέλγιο και την Ελλάδα θα συζητούν επείγοντα ζητήματα στη λογοτεχνία, την επιστήμη, την τέχνη, την κοινωνία. Επίσης βελγικά θεατρικά κείμενα θα αναγνωστούν από Ελληνες ηθοποιούς.

● Αναμένεται ο προγραμματισμός για τον Κινηματογράφο, ενώ η Πειραιώς 260 θα οργανωθεί σαν μια πλατφόρμα συνάντησης τα βράδια με μουσική από ελληνικά, βελγικά ποπ και τζαζ μουσικά συγκροτήματα. Μέσα στον Ιούλιο θα διοργανωθεί και μια φιλανθρωπική βραδιά.

● Ο Φαμπρ εστιάζει την προσοχή του στους νέους και θέλει να δημιουργήσει ευκαιρίες γι’ αυτούς. Μέσα στο 2016 θα καταβληθούν προσπάθειες για να πραγματοποιηθεί ένα συνέδριο και να δημιουργηθεί μια μαθησιακή πλατφόρμα για τους νέους Ελληνες καλλιτέχνες με τη μορφή της Ακαδημίας Νέων Καλλιτεχνών, η οποία θα αποτελείται από εργαστήρια, σεμινάρια και πρακτικές ασκήσεις, καθώς και υποτροφίες για 50 νέους Ελληνες καλλιτέχνες. Επίσης θα οργανώνονται συζητήσεις με τους καλλιτέχνες μετά τις παραστάσεις.

● Στο Πρόγραμμα Θερινού Σχολείου (Summer School) επτά νέοι καλλιτέχνες θα επιλεγούν έπειτα από αίτησή τους για να περάσουν επτά μέρες μαζί. Σε μια έντονη εβδομάδα, υπό την καθοδήγηση ειδικού, θα δουν παραστάσεις, θα συνομιλήσουν με συναδέλφους-καλλιτέχνες, θα παρακολουθήσουν μαθήματα και θα συζητήσουν για την τέχνη. Μέσα από τη μελέτη άλλων καλλιτεχνών θα μάθουν περισσότερα για τις δικές τους καλλιτεχνικές πρακτικές.

● Αλλο σχέδιο του Γιαν Φαμπρ είναι η Πλατφόρμα Νέων Κριτικών. Νέοι επίδοξοι συγγραφείς, δημοσιογράφοι και κριτικοί, καθοδηγούμενοι από κάποιον ειδικό, καλούνται να γράψουν σχόλια σχετικά με τις παραστάσεις του Φεστιβάλ.

Διαφορετικοί πολιτισμοί και υπέρβαση ορίων

Ξεκινώντας από το ποδόσφαιρο και μάλιστα από την εθνική ομάδα ποδοσφαίρου του Βελγίου, ο Γιαν Φαμπρ μίλησε για πολυπολιτισμικότητα της τέχνης και την ελπίδα του ο πολιτισμός να πάει ένα βήμα πιο πέρα από την πολιτική.

«Το Βέλγιο, όπως πολλές άλλες χώρες, χαρακτηρίζεται από έναν πολυπολιτισμικό και ποικιλόμορφο πληθυσμό. Ενα τέταρτο του πληθυσμού του είναι μη βελγικής καταγωγής, και η μικρή αυτή χώρα έχει τρεις επίσημες γλώσσες και γλωσσικές ζώνες. Η Αμβέρσα, η πόλη στην οποία γεννήθηκα, ζω και εργάζομαι, μετρά περισσότερες εθνικότητες από τη Νέα Υόρκη. Η εθνική ομάδα ποδοσφαίρου, οι “De Rode Duivels” ή οι “Κόκκινοι Διάβολοι”, αντιπροσωπεύει αυτήν ακριβώς την πολυπολιτισμικότητα.

Ποδοσφαιριστές διαφορετικής εθνικής προέλευσης, διαφορετικού χρώματος δέρματος και θρησκείας, που μιλούν διαφορετικές γλώσσες, αποτελούν μία ομάδα. Οταν οι “Κόκκινοι Διάβολοι” επιλέχθηκαν για το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου, οι υποστηρικτές τους έγιναν ένα.

Ανεξάρτητα από τη φυλή, το χρώμα, το υπόβαθρο, την κληρονομιά και τη γλώσσα, οι υποστηρικτές τους στάθηκαν πίσω από την ομάδα τους – ως ένα έθνος και μία εθνικότητα. Κατά τη διάρκεια του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος, η χώρα χρωματίστηκε με μαύρο, κίτρινο και κόκκινο. Σε μια εποχή όπου τα όρια που γνωρίζουμε αλλάζουν, αναδύονται ζητήματα ταυτότητας: τι σημαίνει να είσαι Βέλγος, να είσαι Ευρωπαίος, να είσαι κομμάτι αυτού του κόσμου;»

Επιθυμία του είναι να μετατρέψει το Φεστιβάλ σε τόπο συνάντησης διαφορετικών εθνικοτήτων, πολιτισμών, γλωσσών και εμπειριών, αναζήτησης κοινής ταυτότητας.

«Αυτή η υπέρβαση των ορίων διατρέχει όλες τις επιλογές μου σχετικά με τους καλλιτέχνες. Το πρόγραμμα θα επιχειρήσει να συνδυάσει διαφορετικά καλλιτεχνικά αντικείμενα. Θα αναμετρηθώ και θα συναρμόσω το θέατρο, τον χορό, τις παραστατικές τέχνες, τα εικαστικά, τη λογοτεχνία, τη μουσική και τον κινηματογράφο. Μέσα σε όλες αυτές τις μορφές της τέχνης, η αναζήτηση για τα όρια κατέχει συχνά κεντρική θέση.

Οι δικοί μου ερμηνευτές -ή όπως εγώ τους αποκαλώ “πολεμιστές της ομορφιάς”- αποσκοπούν και στη γεφύρωση των ορίων. Πασχίζουν για το ασύλληπτο, το ανέφικτο, κατά τη διάρκεια αυτών των μαγικών στιγμών μέσα σε ένα έργο τέχνης. Σε κάθε έργο τέχνης ψάχνω για αυτά τα loci της οριακότητας, τις στιγμές της παράβασης».

Και πρόσθεσε: «Χωρίς να είμαι αφελής, ελπίζω ότι η τέχνη μπορεί να πάει ένα βήμα πιο πέρα από την πολιτική. Η σκηνή διεγείρει την αλληλεγγύη, η τέχνη διερευνά την ουτοπία. Μακάρι ο φόβος πάντα να παραβιάζεται από την ελευθερία, και η κρίση να οδηγεί πάντα στη δημιουργία».

Στα τέσσερα χρόνια που θα επιμελείται το Διεθνές Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου ο Φαμπρ ελπίζει να χτίσει γέφυρες και να αναπτύξει τον διάλογο. «Ελπίζω να καταστήσω το Φεστιβάλ αντιπροσωπευτικό της πολυπολιτισμικής κοινωνίας μέσα στην οποία βρίσκεται.

Ενα Φεστιβάλ που μορφοποιεί έναν καθρέφτη του κόσμου και την ίδια στιγμή ένα εσωτερικευμένο παράλληλο σύμπαν, όπου η ποικιλομορφία αποδεικνύεται ότι δεν είναι πρόβλημα, αλλά υπόσχεση – για μια καλύτερη τέχνη, ένα καλύτερο μέλλον και έναν καλύτερο κόσμο».