Με αφορμή τις φοιτητικές εκλογές της 18ης Μαΐου, κάθε χρόνο τέτοια εποχή αναδίδεται αυθόρμητα ένα ερώτημα: Αραγε έχουν οι φοιτητικές εκλογές κάποιο κοινωνικό νόημα;
Είναι ικανό το φοιτητικό κίνημα να συμβάλει, με τη δυναμική του, σε λύσεις των οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων της εποχής μας; Μπορεί να στηρίξει κάποιος προσδοκίες σ’ αυτό;
Πολλά τα ερωτήματα και αμείλικτα. Είναι καιρός να πούμε κάποιες αλήθειες. Αν γυρίζαμε πολλά χρόνια πίσω, ξεκινώντας από τη δύσκολη δεκαετία του 1960, θα συγκινούμασταν από τη γενναιότητα, την αυταπάρνηση και την έντονη πολιτικοποίηση ενός κινήματος συνδεδεμένου με τους λαϊκούς αγώνες για δημοκρατία και ελευθερία, που καθιέρωσε στην ιστορική μνήμη, σε πρώτη φάση, την περίφημη γενιά του 1-1-4 και αργότερα, σε συνθήκες τυραννίας, τη γενιά του Πολυτεχνείου και της αντιδικτατορικής πάλης.
Αργότερα, στις απαρχές της μεταπολίτευσης, θα βλέπαμε ένα φοιτητικό κίνημα γεμάτο σφρίγος και ορμή, άκρως πολιτικοποιημένο, αλλά και κομματικοποιημένο, που κατηύθυνε με δυναμικό τρόπο τις πολιτικές εξελίξεις· ένα κίνημα που κανείς δεν μπορούσε να αγνοήσει.
Τα χαρακτηριστικά του ήταν το κύμα αμφισβήτησης του κοινωνικοπολιτικού συστήματος, η επαναστατική αριστερή ρητορική, η πρωτοπορία στη σκέψη, η δυναμική στη δράση. Ενα κίνημα ζωντανό, ελπιδοφόρο, ριζοσπαστικό και προοδευτικό. Τα Πανεπιστήμια, ένας χώρος γνώσης και αυτογνωσίας, αμφισβήτησης και αντίδρασης.
Η φοιτητική νεολαία, μια ιδιόμορφη κοινωνική τάξη με ιδιαίτερο τρόπο ζωής, με ανεξαρτησία σκέψης και δράσης, ελεύθερη στην αναζήτηση οραμάτων. Η πολιτική της επιρροή τεράστια και καταλυτική. Η συμβολή της στους κοινωνικούς αγώνες αποφασιστική (…οι δάφνες πρόσφατες από το έπος του Πολυτεχνείου!).
Με το πέρασμα των χρόνων τα πολιτικά κόμματα κατάφεραν να απορροφήσουν τη δυναμική του κινήματος, ακύρωσαν τον αυθορμητισμό και την επαναστατικότητά του και μετέτρεψαν τις πολιτικές νεολαίες σε υποκαταστήματά τους, αφού πρώτα τις μόλυναν με τη γραφειοκρατία και τον καιροσκοπισμό τους.
Για πολλά από τα στελέχη του, το φοιτητικό κίνημα λειτούργησε ως εφαλτήριο και προθάλαμος για την πολιτική και επαγγελματική τους καριέρα, όπως άλλωστε συνέβαινε σε ολόκληρο τον συνδικαλιστικό χώρο. Οι πολιτικές νεολαίες, αντί να εισηγούνται και να επιβάλλουν τις απόψεις τους στους πατρώους πολιτικούς σχηματισμούς, έγιναν αποδέκτες και διεκπεραιωτές αποφάσεων που λαμβάνονταν εν αγνοία και ερήμην τους.
Την αμφισβήτηση αντικατέστησε η συμμόρφωση στις κομματικές αποφάσεις, την επαναστατικότητα ο εφησυχασμός, τον αυθορμητισμό ο καιροσκοπισμός. Το φοιτητικό κίνημα ευνουχίστηκε και εντάχθηκε πλήρως στο σύστημα.
Αν έψαχνε κάποιος να βρει τι απέμεινε σήμερα από το πάλαι κραταιό φοιτητικό κίνημα δεν θα αναγνώριζε πολλά, εκτός από τον βερμπαλισμό, την αναπαραγωγή των ίδιων στερεοτύπων, την ανούσια συνθηματολογία. Αποκαλύπτεται καθαρά στα μάτια μας η μετάλλαξη που έχει συντελεσθεί. Ο ατομικισμός έχει αντικαταστήσει τη συλλογικότητα, το συμφέρον την ιδεολογία, ο στρατωνισμός στα κόμματα την ελεύθερη σκέψη, η κομματική ιδιοτέλεια την υπεράσπιση των λαϊκών συμφερόντων, ο συντηρητισμός την προοδευτικότητα.
Δυστυχώς, δεν φαίνεται, πλέον, να μπορούμε να περιμένουμε κάτι από αυτό το κίνημα, που φαντάζει αναχρονιστικό, ανίκανο να ανασυνταχθεί και να βοηθήσει τον λαό σε αυτή τη δύσκολη περίοδο της οικονομικής κρίσης, αλλά και της κρίσης αξιών μιας κοινωνίας, που έχει χάσει τις ρίζες και τον προσανατολισμό της, καθώς έχει μπολιαστεί με τη λογική της κατανάλωσης, του ευτελούς ευδαιμονισμού και της εμπορευματοποίησης των πάντων.
Ολα αυτά βέβαια σε συνολική, μακροσκοπική θεώρηση. Δεν θα σταθούμε στις εξαιρέσεις, τις τιμητικές και ελπιδοφόρες. Ισως για να μην ελπίσουμε άδικα σε ανάσταση, ίσως γιατί δεν αντέχουμε άλλη απογοήτευση.
(Το κείμενο αφιερώνεται σε όλους τους αληθινούς Νέους «[…] τους γενναίους, τους ελευθέρους, τους δυνατούς», όπως έγραφε ο Ν. Εγγονόπουλος.)
* δικηγόρος, ΜΔΕ Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης
