Η προίκα ενός βίαιου γάμου

Βρίσκεται στο οικοδομικό τετράγωνο που ορίζεται από τις οδούς Σταδίου, Πεσμαζόγλου, Πανεπιστημίου και την πεζοδρομημένη Κοραή, το οποίο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «νησίδα» των τραπεζών, αφού διαθέτουν γραφεία όλα τα μεγάλα ονόματα του χρηματοπιστωτικού συστήματος της χώρας.

Στεγάζονται σε κτίρια που αντιπροσωπεύουν όλα τα ρεύματα της αρχιτεκτονικής, από τα τέλη του 19ου αιώνα ώς τη σύγχρονη εποχή.

Το νεοκλασικό της Σταδίου, παρά την αρχιτεκτονική φινέτσα του, περνά απαρατήρητο από τους περαστικούς, ακόμη και από αυτούς που κινούνται στο απέναντι πεζοδρόμιο ή την πλατεία Κλαυθμώνος.

Ως το 1850 η σημερινή πολύβουη Σταδίου ήταν ακόμη ρέμα και οι πρώτοι οικιστές της ήταν ιδιοκτήτες από την Πλάκα που είχαν χάσει τα ακίνητά τους για τις ανάγκες των αρχαιολογικών ανασκαφών και δικαίως διαμαρτυρήθηκαν γιατί είχαν εκδιωχθεί από την πόλη! Γρήγορα η περιοχή αναπτύχθηκε και ο δρόμος ήταν από τους πρώτους που ασφαλτοστρώθηκαν.

Στέγασε πολλούς εκδοτικούς οίκους και κομψά καταστήματα ένδυσης, ενώ το 1939 στη διασταύρωση με την Πεσμαζόγλου τοποθετήθηκε ο πρώτος φωτεινός σηματοδότης, που ήταν χειροκίνητος.

Τον συγκεκριμένο δρόμο επέλεξε για να έχει την έδρα της η Τράπεζα Αθηνών, που ιδρύθηκε το 1893 και αποτελεί μετεξέλιξη του τραπεζικού γραφείου Καλλέργη.

Η πρωτοβουλία ανήκε σε δυναμικούς οικονομικούς παράγοντες της εποχής, όπως οι Αδ. Τριανταφυλλίδης, Αλ. Λαμπρινούδης, Αντ. Καλλέργης, Επ. Εμπειρίκος και Μ. Ιορδανόπουλος, που είχαν στόχο την ενίσχυση της βιομηχανίας και του εμπορίου.

Πολύ γρήγορα απέκτησε υποκαταστήματα σε κέντρα της ελληνικής περιφέρειας, στην Τουρκία και την Αίγυπτο, όπου υπήρχαν δυναμικές ελληνικές παροικίες, στο Λονδίνο και τις ΗΠΑ.

Ποιος ήταν ο Ηλιάσκος

Οι ρυθμοί ανάπτυξης πολλαπλασιάστηκαν μετά τη συνεργασία της τράπεζας με την οικογένεια Πεσμαζόγλου και τον δυναμικό Κωνσταντίνο Ηλιάσκο, γιο τραπεζίτη από την Κωνσταντινούπολη.

Ο τελευταίος από το 1946 ήταν ο γενικός διευθυντής της Τράπεζας Αθηνών, αλλά, εκτός από σημαντικός οικονομικός παράγοντας, υπήρξε προσωπικός φίλος του Παπάγου και οικονομικός σύμβουλος της πριγκίπισσας Ελένης, ανιψιάς του βασιλιά Κωνσταντίνου και νονάς του Κ. Σημίτη.

Ο ιστορικός Σπύρος Λιναρδάτος, στο έργο του «Από τον Εμφύλιο στη χούντα» αναφέρει ότι εκείνη την εποχή ο Ηλιάσκος κινδύνευε να χάσει τον έλεγχο της τράπεζας.

Τριβές όμως είχαν ανακύψει ανάμεσα στο Παλάτι και τη διοίκηση της Εθνικής, επικεφαλής της οποίας ήταν ο Σταύρος Κωστόπουλος, προγόνος της τραπεζικής οικογένειας της Alpha Bank, που είχε τοποθετηθεί το 1950 από συνεργάτες του φιλελεύθερου Σοφοκλή Βενιζέλου.

Η αντικατάστασή του ήταν στις προτεραιότητες της νέας κυβέρνησης του «Εθνικού Συναγερμού» και ο πανίσχυρος υπουργός Οικονομικών Σπύρος Μαρκεζίνης, από την ανάληψη των καθηκόντων του, είχε ξεκινήσει τις κρούσεις σε τραπεζικά στελέχη προσφέροντάς τους το τιμόνι της Εθνικής Τράπεζας.

Ο στρατηγός Αλέξανδρος Παπάγος είχε άλλα σχέδια, όπως πιστοποιεί ο δημοσιογράφος Νίκος Νικολάου («Βήμα», 4/11/2001), με αφορμή την προωθούμενη συγχώνευση Εθνικής και Alpha, που τελικά δεν προχώρησε.

Αποκαλύπτει ότι τον Ιανουάριο του 1953, στο Παλιό Ψυχικό, μια παρτίδα μπριτζ ανάμεσα στον πρωθυπουργό και τον Κωστή Ηλιάσκο είχε ένα διαφορετικό επίλογο: ο Παπάγος ανακοίνωσε στον φίλο του ότι του αναθέτει τα ηνία της ενοποιημένης τράπεζας που θα προέκυπτε από την Εθνική και την Αθηνών.

Ηταν μια κίνηση με διπλό στόχο, αφού η κυβέρνηση δημιουργούσε ένα φορέα που συγκέντρωνε πάνω από το 65% της αγοράς και ταυτόχρονα απαλλασσόταν από την ανεπιθύμητη διοίκηση της Εθνικής.

Οι εφημερίδες της εποχής έκαναν λόγο για «βίαιο γάμο», αφού τα ηνία του νέου σχήματος ανέλαβε στέλεχος της Τράπεζας Αθηνών που ήταν υποδεέστερη σε σχέση με την Εθνική.

Οι πληροφορίες διχάζονται ως προς τα οικονομικά προβλήματα των δύο ιδρυμάτων, αλλά συμφωνούν ότι η αιφνιδιαστική κίνηση προκάλεσε τη δυναμική αντίδραση των εργαζομένων στην Εθνική, που υποδέχτηκαν τη νέα κατάσταση με πολυήμερη απεργία.

Συγχώνευση κτιρίων

Η πρώτη έδρα της Τράπεζας Αθηνών ήταν στην οδό Σοφοκλέους, αλλά μετά τον θάνατο του Ι. Πεσμαζόγλου μεταφέρθηκε στη Σταδίου.

Δεν είναι γνωστός ο χρόνος κατασκευής του νεοκλασικού, που στην ουσία προέρχεται από τη συγχώνευση δύο κτιρίων, την οποία μόνον ο υποψιασμένος παρατηρητής μπορεί να αντιληφθεί από μια μικρή παραφωνία στους κανόνες συμμετρίας.

Τα αρχικά σχέδια της μεγαλύτερης οικοδομής αποδίδονται στον Βασίλη Κουρεμένο, τον σπουδαίο αρχιτέκτονα, καθηγητή του Πολυτεχνείου και ακαδημαϊκό.

Στο κέντρο του υπερυψωμένου ισογείου τοποθέτησε την επιβλητική είσοδο, που στεφανώνεται από κίονες και πλούσια διακόσμηση.

Ο εξώστης του ορόφου στολίζεται από μαρμάρινα μπαλούστρα (κυκλικούς κιονίσκους) και ιωνικές παραστάδες, ενώ η αρχιτεκτονική αξία του κτιρίου απογειώνεται στο μπαλκόνι του τελευταίου ορόφου.

Τα παράθυρα στο ισόγειο έχουν τοξωτές απολήξεις, ενώ στους ορόφους συμπληρώνονται από μικρά αετώματα.

Εξαιρετικής τεχνικής είναι τα φατνώματα της οροφής στο εσωτερικό του ισογείου και η δωρική εξωτερική εσοχή που διαμορφώνεται στη βάση του πρώτου ορόφου.

Δεν υπάρχουν περισσότερα στοιχεία για το διπλανό κτίριο, προς την πλευρά της στοάς Νικολούδη, που κατεδαφίστηκε για να προστεθεί μια νεότερη κατασκευή στον βασικό κορμό της τράπεζας.

1. Συνεργασία

Η αναμόρφωση και ενοποίηση των δύο κτιρίων της οδού Σταδίου είναι έργο των αδελφών Μιλτιάδη και Ιωάννη Αξελού, που διατηρούσαν φιλικές σχέσεις με τον Κ. Ηλιάσκο, ο οποίος τους είχε αναθέσει την κατασκευή των υποκαταστημάτων της Τράπεζας Αθηνών στην Πάτρα και την Κέρκυρα. Ο Μιλτιάδης είχε σπουδάσει αρχιτεκτονική στο Παρίσι και τη Γάνδη, ενώ ο Ιωάννης είχε αποφοιτήσει από τη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών των Βρυξελλών.

2. Η μεγάλη απεργία

Η απεργία των εργαζομένων της Εθνικής ξεκίνησε στις 9 Ιανουαρίου 1953, ημέρα ανάληψης των καθηκόντων του Κ. Ηλιάσκου, διήρκεσε 14 ημέρες και ήταν η έως τότε μεγαλύτερη κινητοποίηση των τραπεζοϋπαλλήλων. Είχε καθολική συμμετοχή και κατάφερε να ξεπεράσει τα πρωτοφανή κατασταλτικά μέτρα που επιστρατεύτηκαν από τη διοίκηση. Εληξε έπειτα από παρέμβαση του Παπάγου, που διεμήνυσε στους εργαζομένους ότι όποιος δεν προσέλθει στην εργασία του θα κατηγορηθεί για υπονόμευση της οικονομικής ζωής της χώρας!

3. Επέτειος

Η Εθνική Τράπεζα, το μεγαλύτερο πιστωτικό ίδρυμα της χώρας, ιδρύθηκε στις 30 Μαρτίου 1841 από τον Ηπειρώτη Γεώργιο Σταύρου. Την Τετάρτη γιόρτασε τα 175ά γενέθλιά της.