Στις 12 Μαρτίου, στον προσφυγικό καταυλισμό της Ειδομένης, στο μέσο ενός χωραφιού που έχει μετατραπεί σε λασπότοπο από τις βροχοπτώσεις των τελευταίων ημερών, τοποθετήθηκε ένα λευκό πιάνο που έφερε ο γνωστός εικαστικός και ακτιβιστής Αϊ Βέιβεϊ.
Στο πιάνο έκατσε, κάτω από μια μεγάλη τέντα, που στερεωνόταν απ’ τον ίδιο τον καλλιτέχνη και μερικούς πρόσφυγες, ένα κορίτσι από τη Συρία, η Νουρ Αλ Χιζάμ, 24 χρόνων, που οι σπουδές της στη μουσική διακόπηκαν ξαφνικά όταν στην πατρίδα της ξεκίνησε ο πόλεμος.
Κάτω από τα βλέμματα των συμπατριωτών της και δεκάδων δημοσιογράφων και φωτορεπόρτερ από κάθε γωνιά του πλανήτη, η Νουρ έβαλε δειλά δειλά τα δάχτυλά της πάνω στα πλήκτρα και άρχισε να παίζει μια απ’ τις αγαπημένες της μελωδίες, χωρίς παρτιτούρες, από μνήμης.
Πολλές φορές σταματούσε για να θυμηθεί τις νότες, κάθε φορά όμως ξανάρχιζε με μεγαλύτερο πάθος. Οι θεατές που κάθονταν στις πλαστικές, λευκές καρέκλες που στήθηκαν γι’ αυτόν τον σκοπό την παρακολουθούσαν συγκινημένοι.
Και τότε η μουσική κατέκλυσε το τοπίο, έδιωξε σκέψεις και φόβους, αιχμαλώτισε καρδιές και μνήμες, «έγινε» -όπως έγραφε ο ποιητής Γιώργος Σαραντάρης- «ο χώρος για να κοιμηθεί ο άνεμος και μαζί του να ταξιδέψουμε όλοι μας».
Οι νότες από τη μελωδία της Νουρ έσπασαν τον φράχτη που χωρίζει την ίδια και χιλιάδες άλλους πρόσφυγες από το «ευρωπαϊκό όνειρο», πέρασαν τα σύνορα, συνάντησαν ώς και τον άντρα της που κατάφερε να φτάσει στη Γερμανία και την περιμένει, για να ζήσουν όσα ο πόλεμος και ο φόβος τούς έχει στερήσει.
Σ’ αυτήν την «έκφραση ζωής» -όπως ο ίδιος ο Κινέζος καλλιτέχνης χαρακτήρισε την παρέμβασή του- η μουσική με τη μοναδική της δύναμη έστειλε ένα μήνυμα ειρήνης σ’ όλο τον κόσμο και έδειξε για άλλη μια φορά ότι μόνο η τέχνη είναι αυτή που μπορεί να ξεπεράσει τον πόλεμο, να αμφισβητήσει στρατηγικές και πολιτικές που καθορίζουν το πεπρωμένο μας.
Εναν χρόνο νωρίτερα, ο διάσημος τσελίστας από τη Βαγδάτη, Καρίμ Ουάσφι, είχε στείλει το δικό του μήνυμα ειρήνης με τις μουσικές του. Μετά από έναν βομβαρδισμό που προκάλεσε μεγάλες καταστροφές σε μια από τις εμπορικότερες συνοικίες της πόλης του, ο Καρίμ έβαλε μια καρέκλα ανάμεσα στα ερείπια, έβγαλε το τσέλο απ’ τη θήκη του και έπαιξε για ώρες μελωδίες αγαπημένες.
Στην αρχή, οι περαστικοί ξαφνιάστηκαν. Μετά άρχισαν να συγκεντρώνονται κοντά του, να αγκαλιάζονται και να χαμογελούν, ξορκίζοντας τον φόβο του θανάτου που τους κατακλύζει καθημερινά, επιτρέποντας στη μουσική να πετύχει τον στόχο της: να φτάσει «η χαρά των ήχων της ώς το αίμα», να ξεπηδήσουν «δορκάδες μέσα απ’ τους μαύρους καπνούς που τρέχουν κι όλο τρέχουν» στο ανοιξιάτικο φως.
«Η μουσική», είχε πει σε μια απ’ τις συνεντεύξεις του ο Καρίμ, «είναι ο μόνος τρόπος που ξέρω για να δείξω αυτά που νιώθω», συμπληρώνοντας τα λόγια κάποιου άλλου τσελίστα, του Βεντράν Σμαΐλοβιτς, που έλεγε ότι «στη φρίκη της βίας και του φόβου η μουσική γίνεται διαμαρτυρία, κραυγή και εξέγερση».
Ο τελευταίος, στη διάρκεια του αιματηρού εμφυλίου στο Σαράγεβο, άνοιξη του 1992, μετά από μια φονική έκρηξη, έστησε τη δική του καρέκλα ανάμεσα στα χαλάσματα και για μέρες έπαιζε με το βιολοντσέλο του κομμάτια κλασικής μουσικής, «γαληνεύοντας το απόκοσμο» των γκρεμισμένων κτιρίων και τις «αγριεμένες ψυχές» των συμπατριωτών του.
«Μεγάλωσα με τους ήχους του πολέμου» λέει σε μια από τις διαλέξεις της η Ζαϊνάμπ Ζάλμπι απ’ το Ιράκ, που δημιούργησε την οργάνωση «Γυναίκες για τις γυναίκες του κόσμου» και αφορά εκείνες που επέζησαν απ’ τους πολέμους.
«Οι ήχοι των πυροβόλων, των εκρήξεων, των μαχητικών και των συναγερμών είναι αυτοί που θα περίμενε κανείς, αλλά υπάρχουν και οι ήχοι ενός κοπαδιού τρομαγμένων πουλιών μέσα στη νύχτα, οι κραυγές των παιδιών, μια μακρινή μουσική».
Αν ο πόλεμος δεν έχει να κάνει με τους ήχους, παρά μόνο με τη σιωπή, «τη σιωπή της ανθρωπότητας», τότε η μουσική ανήκει στους ήχους της ζωής, «ένα πτηνό από ήχους», όπως λέει ο μεγάλος μας Εμπειρίκος, που διασχίζει τον αιθέρα, ποτάμι που κυλάει και «αγκαλιάζει την ώρα που συνελήφθη το τοπίο» -ο κόσμος όλος- «στα δάχτυλα του πεπρωμένου».
*Σκηνοθέτρια- παραγωγός
-320x213.jpg)
