Ενα πολύ ενδιαφέρον σκηνικό ανέβασμα του «Φεγγαρίσιου πιερότου» (1912) του Αρνολντ Σένμπεργκ παρακολουθήσαμε στις αρχές Απριλίου στη μικρή σκηνή της Στέγης του Ωνασείου (2/4/2016). Το «μελόδραμα» του Αυστριακού εξπρεσιονιστή συνθέτη είναι ένα από τα εμβληματικά έργα μουσικού θεάτρου στην εκκίνηση του ευρωπαϊκού μουσικού μοντερνισμού.
Γραμμένο σε ατονικό ιδίωμα, με αναφορές στο καμπαρέ, έχει ως κύριο χαρακτηριστικό την όλως ιδιάζουσα εκφορά του λόγου (Sprech-gesang), που κυμαίνεται εσκεμμένα μεταξύ θεατρικής απαγγελίας και τραγουδιού δίχως να κατατείνει οριστικά και ξεκάθαρα σε κάτι εκ των δύο. Από την παρουσίαση αποκομίσαμε καλές εντυπώσεις.
Ο σκηνοθέτης Αλέξανδρος Ευκλείδης χρησιμοποίησε τους στοχασμούς του φεγγαροχτυπημένου πιερότου για να χτίσει μια αφηγηματικά τεταμένη «σκηνική παραβολή που περιστρέφεται γύρω από την έννοια της πρωτοπορίας και τη ρητορική του τέλους, με την οποία η πρωτοπορία είναι στενά συνδεδεμένη σε κάθε εποχή». Για την οπτικοποίηση αυτή της ιδέας συνέπραξε με τον σκηνογράφο Γιάννη Κατρανίτσα.
Μαζί ανέτρεξαν στην εικονογραφία της πρώιμης, μεταπολεμικής εποχής του Διαστήματος για να (μετα)φέρουν στη σκηνή την πρωτοπορία ως αέναη αναζήτηση, το Διάστημα ως τόπο τής δίχως όρια επέκτασης/προόδου, τη γενναία κατάκτηση του Διαστήματος ως άλμα στο άγνωστο, αλλά και την αρχαιολογία της διαστημικής εποποιίας ως εμβληματική εικόνα/μεταφορά για το τέλος της γεωκεντρικής αυτάρκειας και αυταρέσκειας.
Επί σκηνής στήθηκε ένας ολόκληρος κόσμος από αναστημένη τεχνολογία περασμένων δεκαετιών: καλώδια, ραντάρ, handmade ηλεκτρονικές συσκευές, μυστηριώδεις επαναληπτικές ρουτίνες, φώτα που αναβόσβηναν, λίγο πιερότος σε διαστημική εκδοχή, λίγο «Οδύσσεια του Διαστήματος» του Κιούμπρικ, μια εκτόξευση που (τελικά) αποτυγχάνει… Σ’ αυτό το σκηνικό/μηχανή ερμήνευσαν -θεατρικά και μουσικά- οι έξι μουσικοί τον «Φεγγαρίσιο πιερότο».
Πώς υπηρέτησε την ιδέα του Ευκλείδη αυτή η λεπτομερώς επεξεργασμένη μεταφορά; Θα έλεγα άριστα: συνέθεσε μια αφαιρετική, αιχμηρά παιγνιώδη, ενίοτε βιτριολικά χιουμοριστική οπτική αφήγηση με ιστορικά σαφείς αναφορές σε μια μυθολογία οικεία στους σημερινούς θεατές/ακροατές, (παρα)σύροντάς τους στο δικό της εννοιολογικό πεδίο.
Ομως, τι απέγινε με τους «τρεις φορές επτά» στοχασμούς τού κατά Ζιρό/Σένμπεργκ πιερότου; Συνομίλησε η εποχή του Διαστήματος με τον σκοτεινό εξπρεσιονισμό του πρωτοτύπου; Χώρεσαν έρωτας, σεξ, θρησκεία, βία, βλασφημία, στοιχειωμένο παρελθόν στην αφήγηση/μεταφορά;
Η χημεία ανάμεσα σε πρωτότυπο και σκηνοθεσία παρήγαγε μια πικρή, στυφή γεύση που έσπρωξε βίαια -ουσιαστικά απήγαγε!- την πρόσληψη σε τελείως διαφορετικό πεδίο από αυτό που όρισαν οι αρχικοί δημιουργοί του έργου το 1912. Οσοι προσήλθαν αναμένοντας να συναντηθούν με τον Σένμπεργκ ασφαλώς ξαφνιάστηκαν˙ άλλοι, δίχως τέτοιες προσδοκίες, απλώς απόλαυσαν την παράσταση.
Μια εύστοχη παρατήρηση θα ήταν πως ήρθε πλέον η ώρα να γίνει και ο ιστορικός μοντερνισμός αντικείμενο μετα-ερμηνείας, όπως γίνονται τα έργα του κλασικισμού και του ρομαντισμού: στο κάτω κάτω έχουν περάσει περισσότερα από 100 χρόνια από τότε που ακούστηκε για πρώτη φορά ο «Φεγγαρίσιος πιερότος» στο Βερολίνο. Το ότι εδώ και έναν αιώνα η εγχώρια μουσική ζωή έχει χάσει ολότελα τη… συνέχεια είναι δικό της πρόβλημα και δεν είναι το μόνο.
Μουσικά η παράσταση ήταν πολύ καλή, παρά την ηχητικά ξηρή ανταπόκριση της αίθουσας. Η Γερμανίδα υψίφωνος Φράουκε Αουλμπερτ, γνωστή ως «βασίλισσα της αβάντ γκαρντ από το Αμβούργο», απέδωσε με φυσικότητα και μουσικότητα το φωνητικό ιδίωμα/γρίφο τού κατά Σένμπεργκ Sprech-gesang, κινήθηκε στη σκηνή αβίαστα και πρόσφερε μια θεατρικά ασφαλή, διεξοδικά ψαγμένη ερμηνεία, γεμάτη αποχρώσεις.
Οι Ελληνες μουσικοί του dissonArt Ensemble έπαιξαν με ακρίβεια και άνεση, συμμετέχοντας ταυτόχρονα στη δράση.
cd, dvd, βιβλίο
- Johann Sebastian Bach: Ολες οι θρησκευτικές καντάτες. Bach Collegium Japan και μονωδοί υπό τον Masaaki Suzuki
- [55 Hybrid SACDs, BIS-9055/SACD, EAN 7318599990552 δύο τρίγλωσσα φυλλάδια: 208 σελ. με tracklistings και δοκίμιο για τις καντάτες, 376 σελ. με τα αδόμενα κείμενα].
Στη διάρκεια της ζωής του ο Μπαχ συνέθεσε συνολικά περί τις 300 θρησκευτικές καντάτες για παρουσίαση στη διάρκεια εκκλησιαστικών ακολουθιών.
Από αυτές διασώθηκαν ακέραιες περίπου 200, που απλώνονται στο διάστημα 1703-1750. Στους κύκλους των φανατικών φίλων της μουσικής του κάντορα της Λιψίας, το όνομα του 62χρονου Ιάπωνα οργανίστα, τσεμπαλίστα και αρχιμουσικού Μαζάακι Σουζούκι είναι γνωστό για τη μείζονα συνεισφορά του στη δισκογράφηση του πλήρους κύκλου από αυτές τις καντάτες.
Το καλλιτεχνικά άκρως τολμηρό και για την εποχή εκείνη οικονομικά ριψοκίνδυνο εγχείρημα υλοποίησε με μοναδική επιμονή και αφιέρωση η σουηδική εταιρεία BIS σε διάστημα περίπου 20ετίας (1995-2013). Ολες οι ηχογραφήσεις έγιναν στο χριστιανικό παρεκκλήσιο του Πανεπιστημίου του Κόμπε, με συμμετοχή του ορχηστρικού συνόλου του Κολεγίου «Μπαχ» της Ιαπωνίας, της Γυναικείας Χορωδίας Σόιν του Πανεπιστημίου του Κόμπε και ομάδας οκτώ Ιαπώνων και Ευρωπαίων μονωδών.
Ο κύκλος κέρδισε διεθνή αποδοχή, τιμήθηκε εξ αρχής και επανειλημμένα με πλήθος κορυφαίων βραβείων σε Ευρώπη, Αμερική και Ιαπωνία και έχει αναγνωριστεί παγκοσμίως ως μουσικά και ερμηνευτικά κορυφαίο επίτευγμα.
Το 2011 ο οδηγός δισκογραφίας «Penguin» τον περιέλαβε στις 1.000 καλύτερες ηχογραφήσεις κλασικής μουσικής. Η συγκεντρωτική δισκογραφική έκδοση της BIS περιλαμβάνει μουσική συνολικής διάρκειας άνω των 66 ωρών ακρόασης. Οι απόλυτα πειστικές, υπέρτατα τελειοθηρικές εκτελέσεις διαθέτουν υφολογική πιστότητα, μοναδική ζωντάνια και πλούσιο, διάφανο ήχο.
-320x213.jpg)
