Στην ταινία του «7 θυμοί» ξαναγυρνά στον κόσμο των μεταναστών, που τόσο ηρωικά και πρωτοπόρα είχε προσεγγίσει παρέα με τον Γιώργο Κόρρα στο ιστορικό πια «MIRUPAFSHIM».
Αυτή τη φορά, ο δύσκολος έρωτας του Ελληνα Πέτρου με τον Αιγύπτιο Χουσάμ γίνεται ο καθρέφτης της σημερινής πολυπολιτισμικής Ευρώπης. Χωρίς αποκρύψεις των προβλημάτων και ωραιοποιήσεις, αλλά με κριτική διάθεση
Ο Χρήστος Βούπουρας είναι ένας τολμηρός άνθρωπος. Και καλός σκηνοθέτης. Εχει γράψει τη δική του ιστορία στο ελληνικό σινεμά, παρέα συνήθως με τον Γιώργο Κόρρα.
Και μόνο η λέξη «MIRUPAFSHIM» λέει πολλά. Ηταν η πρώτη ελληνική ταινία (1997) με πρωταγωνιστές και ήρωες πραγματικούς Αλβανούς μετανάστες στη χώρα μας. Δεν υπέκυψε, όμως, από την αγάπη της γι’ αυτούς σε αγιοποίηση.
Δεν έκρυψε την ανδροκρατία ή τη βία της κουλτούρας τους, που χαρακτηρίζει αναγκαστικά πολλές φορές και τους ίδιους.
Και τώρα, ο Χρήστος Βούπουρας, μόνος του πια στη σκηνοθεσία, με τον Γιώργο Κόρρα συμπαραστάτη απλώς στο σενάριο, καταθέτει ακόμα μία σημαντική ταινία. Ακόμα πιο προχωρημένη.
Διότι οι «7 θυμοί», που θα βγουν στις αίθουσες την Πέμπτη 4 Φεβρουαρίου, είναι πολλά μαζί, αλλά κυρίως μια δυνατή ερωτική σχέση ανάμεσα σε έναν Ελληνα, τον αρχαιολόγο Πέτρο, κι έναν μετανάστη, τον Αιγύπτιο Χουσάμ.
Σπουδαίοι ρόλοι για τον Μάξιμο Μουμούρη και τον Νίκο Γκέλια, τον Αλβανό ηθοποιό που μας γνώρισε ο Πάνος Χ. Κούτρας στο «Xenia». Kαι δύσκολοι. Οσο δύσκολη και εκρηκτική μπορεί να είναι η συνύπαρξη δύο τόσο διαφορετικών ανθρώπων.
Ο Ελληνας είναι διανοούμενος και άθεος. Ενας ελεύθερος άνθρωπος ανοικτός σε εμπειρίες, σε συναντήσεις και ερεθίσματα, αλλά με μια τάση στη βαθιά, βασανιστική παρατήρηση και κρίση όσων συμβαίνουν γύρω του και μέσα του. Ο Αιγύπτιος, πάλι, δεν έχει κανέναν ηθικό φραγμό.
Ο Βούπουρας δεν διστάζει να τον δείξει έτοιμο να εκμεταλλευτεί, να κλέψει, να καταπιέσει αφόρητα τον ερωτικό του σύντροφο. Να κάνει τις προσευχές του σαν καλός μουσουλμάνος και να βλέπει την Ελλάδα ως «χώρα απίστων» την ίδια ακριβώς ώρα που πουλάει το κορμί του.
Δεν νομίζω ότι έχουμε ξαναδεί ελληνική ταινία που ο φακός της να εισδύει σε στέκια και κέντρα διασκέδασης γκέι μουσουλμάνων με ντοκιμενταρίστικη ακρίβεια.
Αυτά, όμως, που σε εμάς φαίνονται δύσκολες, ακραίες σκηνοθετικές επιλογές, για τον Χρήστο Βούπουρα είναι ο προσωπικός του καλλιτεχνικός δρόμος.
Οι «7 θυμοί», που έχουν προϋπάρξει σε λογοτεχνική μορφή (το βιβλίο κυκλοφορεί από την Εστία), είναι το υλικό της δικής του ζωής και περιπέτειας.
Που δεν μπορεί να συρρικνωθεί σε κινηματογραφικά κλισέ και μεταναστευτικό φολκλόρ. Γίνεται ένα μαυρόασπρο, λιτό, μοντέρνο, αισθαντικό φιλμ, που μας μιλά για προβλήματα σύγχρονα, σαν τις συγκρούσεις στην πολυπολιτισμική Ευρώπη.
Για προβλήματα αιώνια, σαν τον έρωτα.
⚫ Οι «7 θυμοί» είναι μια γκέι ταινία; Μια ταινία για τους μετανάστες; Ή τίποτα από τα δύο, κάτι πέρα και από τα δύο;
Ακριβώς αυτό, κάτι πέρα από αυτά. Η ομοφυλοφιλία, που είναι μία από τις παραμέτρους της ταινίας, αντιμετωπίζεται ως δεδομένη και όχι ως ειδική σεξουαλική συμπεριφορά και επιλογή.
Οι μετανάστες, που είναι φορείς «άλλων» πολιτισμών, είναι ήρωες προς ανίχνευση γιατί σε αυτούς ενυπάρχει το διαφορετικό, δηλαδή το άγνωστο. Αρα προσφέρουν πεδία προς ανακάλυψη. Ανακάλυψη που μόνο πλούτο γνώσης και εμπειρίας μπορεί να αποφέρει.
Αν θα έπρεπε να βρω έναν χαρακτηρισμό για την ταινία, θα έλεγα πως είναι μια ταινία δρόμου. Δρόμου πραγματικού και ψυχικού, μια πορεία προς τον άνθρωπο.
⚫ Οι σχέσεις του Πέτρου, του αρχαιολόγου ήρωά σας, με τους μετανάστες είναι στενές. Τους συμπαρίσταται, τους βοηθά. Ομως, το ερωτικό στοιχείο πόσο ρόλο παίζει; Είναι δομικό ή τυχαίο;
Το ερωτικό στοιχείο δεν είναι ούτε δομικό ούτε τυχαίο. Είναι νομοτελειακό. Ο έρωτας είναι ο μόνος τρόπος να προσεγγίσεις έναν άνθρωπο.
Να ξεκαθαρίσουμε, όμως, παράλληλα, ότι δεν υπάρχει ανιδιοτελής προσφορά. Δίνεις γιατί κάτι παίρνεις και δεν εννοώ υλικές συναλλαγές.
⚫ Ο νεαρός Αιγύπτιος Χουσάμ δύσκολα γίνεται συμπαθής. Το γεγονός όμως ότι είναι μετανάστης και μουσουλμάνος κάνει το πράγμα ευαίσθητο. Ζούμε σε εποχές όπου εύκολα δημιουργείται ισλαμοφοβία. Πώς λοιπόν και γιατί αποφασίσατε να πλάσετε έναν μάλλον αρνητικό μετανάστη ήρωα;
Η παρουσίαση του Χουσάμ, αλλά θα έλεγα και όλων των άλλων ηρώων, που ο καθένας έχει τη διαφορετικότητά του, γίνεται μέσα από τον ρεαλισμό της καθημερινότητας, χωρίς τα φολκλόρ ή την εκμετάλλευσή τους, χωρίς ωραιοποιήσεις ή αφορισμούς, με σεβασμό προς τον άλλο πολιτισμό, προς το διαφορετικό, αλλά και με κριτική διάθεση. Με άλλα λόγια, ανθρωποκεντρικά.
Εξάλλου στον Χουσάμ ήθελα να τονίσω τα ειδικά χαρακτηριστικά του, ώστε να αναδειχτεί σε προσωπικότητα από μόνος του και όχι να τον παρουσιάσω ως αρχέτυπο ενός λαού ή μιας θρησκείας.
Πώς θα μπορούσα άλλωστε; Ο Χουσάμ παραμένει πάντα ένας ξένος προς ανακάλυψη.
Εξάλλου, ισλαμοφοβία ή χριστιανοφοβία μου ακούγονται σαν όροι μεσαιωνικοί. Ο Πέτρος, ο ήρωας της ταινίας (που δηλώνει άθεος), σέβεται τις θρησκευτικές επιλογές του άλλου.
Σε αυτό που ανθίσταται και αντιδρά είναι ο φανατισμός, απ’ όπου και αν προέρχεται, από οποιαδήποτε θρησκεία ή πολιτικό χώρο.
⚫ Μια ακόμα «πρωτιά» είναι ότι δείχνετε την ομοφυλοφιλία στην κοινότητα των μουσουλμάνων μεταναστών, ακόμα και την ανδρική πορνεία. Γιατί θεωρήσατε απαραίτητο αυτό το στοιχείο; Ισως υπάρξουν αντιδράσεις, ίσως όλα αυτά είναι μυστικά κρυμμένα από τους φονταμενταλιστές που υπάρχουν και στην Ελλάδα.
Η ματιά μου πάει μέχρι εκεί όπου πάει και η εμπειρία μου. Αλίμονο στην τέχνη που προσπαθεί να αποκρύψει ή να ωραιοποιήσει τις ανθρώπινες συμπεριφορές. Δεν θεωρώ τολμηρό να δείξω την πραγματικότητα, το θεωρώ δεδομένο. Η καλή μου διάθεση για τους μετανάστες δεν θα με έκανε ποτέ να αποκρύψω την οποιαδήποτε συμπεριφορά ή επιλογή τους.
⚫ Σε μια εποχή που τα ελληνικά ΜΜΕ είναι γεμάτα από εικόνες με νεκρούς, αλλά και ταλαιπωρημένους μετανάστες στα νησιά μας, αλλά και σε όλη την Ευρώπη, η δική σας ταινία τι θέση μπορεί να πάρει στη γενική εικόνα και συζήτηση;
Προέρχομαι από οικογένεια προσφύγων. Δεν έχω την εμπειρία της προσφυγιάς, αλλά τη μνήμη από τις αφηγήσεις των γιαγιάδων και των παππούδων μου.
Ο ξεριζωμός είναι μια λέξη που την έμαθα πολύ μικρός. Ονειρεύομαι έναν κόσμο χωρίς σύνορα γεωγραφικά, πολιτικά, θρησκευτικά ή άλλα.
Εναν κόσμο όπου οι γλώσσες, οι χοροί, οι μουσικές, οι θρησκείες, οι πολιτισμοί θα συνυπάρχουν με αλληλοσεβασμό.
Εναν κόσμο πανανθρώπινο. Δηλαδή έναν κόσμο ανθρωποκεντρικό. Είναι ο μόνος τρόπος να σταματήσουμε τις απώλειες τόσων ψυχών.
Βρισκόμαστε, ως δυτικός πολιτισμός, δυστυχώς στην άλλη άκρη. Το μόνο μη παράνομο στην πορεία ενός μετανάστη είναι ο θάνατός του.
⚫ Τι θα λέγατε για τον Ελληνα ήρωά σας; Αλλωστε όλη η ταινία τη δική του ψυχή και ζωή αφορά.
Η ταινία είναι γυρισμένη σε πρώτο πρόσωπο, άρα μοιραία βρίσκομαι πίσω από αυτό. Για να είμαι απόλυτα ειλικρινής, μαζί μου βρίσκεται και ο Γιώργος Κόρρας, που διαμορφώνει και με τη δική του ηθική στάση τον βασικό ήρωα.
Αυτό που θέλω είναι να σας μεταφέρω το προσωπικό μου ταξίδι στον κόσμο και στη ζωή. Τις ανακαλύψεις μου, τις προσδοκίες μου, τις εμπειρίες μου, τους έρωτες, τις ελπίδες, τους φόβους μου.
Η ζωή είναι δρόμος, περιπλάνηση, παρατήρηση και έρωτας για τον άνθρωπο. Κάπως έτσι καταλαβαίνω και την τέχνη.
⚫ Ο τίτλος της ταινίας «7 θυμοί» θέλει, νομίζω, λίγες διευκρινίσεις.
Οι 7 θυμοί είναι από την Αποκάλυψη του Ιωάννη και τίποτε δεν είναι τυχαίο…
Και το λέω αυτό γιατί μόλις πριν από λίγες μέρες άνοιξα τυχαία κάποιες σημειώσεις που είχα από τη μελέτη της Αγίας Γραφής όταν ήμουνα 15 χρόνων και διάβασα: «Εις το 13ον κεφάλαιον εκχύωνται αι από του προηγουμένου κεφαλαίου προαγγελθείσαι φιάλαι “του θυμού του Θεού εις την γην”. Είναι οι τελευταίες επτά πληγές, τιμωρίες του Θεού εναντίον του αμαρτωλού κόσμου, έχουν δε αντιστοιχίαν τινά προς τας επτά πληγάς της Αιγύπτου».
Αυτό, 45 χρόνια μετά, έγινε ταινία.
⚫ Η τελευταία φράση του φιλμ είναι σαν μπουνιά. «Πόσα θες;» ρωτά ο Πέτρος τον Χουσάμ. Δεν τολμάω να σκεφτώ ότι αυτός, που αρνιόταν να πληρώσει για σεξ, καταλήγει να το αποδεχτεί. Θέλετε να μας την εξηγήσετε τη φράση; Αλλωστε σ’ αυτήν υποψιάζομαι ότι βρίσκεται και το κουκούτσι της ταινίας.
Το «Πόσα θες;» δεν είναι μια φράση απελπισίας. Δεν είναι μια παράδοση άνευ όρων στο πάθος και στον έρωτα. Είναι μια ακόμη αναδίπλωση, μια ανακωχή για την επόμενη φάση της μάχης.
Φυσικά ο Πέτρος, ο κεντρικός ήρωας, δεν απεμπολεί την ηθική, τη φιλοσοφική και την πολιτική του συγκρότηση. Δεν παραιτείται, όμως, και από τη μάχη της κατάκτησης του άλλου.
Και με τον όρο κατάκτηση, εννοώ τη γνώση, την εμπειρία, τον έρωτα και, γιατί όχι, και το πάθος.
Οι μουσουλμάνοι να σεβαστούν τη διαφορετικότητα της Δύσης
⚫ Εχει ξεκινήσει, έστω και δύσκολα, η συζήτηση γύρω από τα αδιέξοδα μιας πολυπολιτισμικής Ευρώπης. Πληθαίνουν οι φωνές όσων, ακόμη και λοιδορούμενοι, επιμένουν ότι οι μετανάστες (βασικά οι μουσουλμάνοι) οφείλουν να δεχτούν τις ευρωπαϊκές αξίες (κυρίως τα δικαιώματα γυναικών και γκέι) ακόμα και στις δικές τους κοινότητες. Είχαμε πρόσφατα και τα επεισόδια στην Κολονία με τις επιθέσεις σε γυναίκες. Εσείς τι πιστεύετε; Υπάρχει όντως πρόβλημα;
Το πρόβλημα είναι μεγάλο και συνεχώς θα διογκούται. Ζούμε μια άλλη μορφή αποικιοκρατίας. Ο έλεγχος των αποικιών (πολιτικός, ενεργειακός, οικονομικός) γίνεται πια από μακριά, με τα ίδια αποτελέσματα.
Οι άνθρωποι αναγκάζονται να ξενιτευτούν για να επιβιώσουν από τους πολέμους, από την οικονομική ανέχεια, από τα κατευθυνόμενα ολοκληρωτικά καθεστώτα.
Ταυτόχρονα διασύρονται από την αντιμετώπιση που τους επιφυλάσσουν τα ΜΜΕ. Με άλλα λόγια, για τη φιλοσοφία του ανθρώπου, που οι Ελληνες διατύπωσαν πρώτοι δύο χιλιετίες πριν και η Ευρώπη υιοθέτησε με την Αναγέννηση, δηλαδή τον ουμανισμό, δεν ενδιαφέρεται κανείς.
Ακόμη ο δυτικός πολιτισμός δεν φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι ισχύς δεν μπορεί να υπάρξει μόνο με το χρήμα. Αλλά και οι μουσουλμάνοι από την άλλη πλευρά δεν έχουν άλλη επιλογή από το να σεβαστούν τη διαφορετικότητα της Δύσης.
Κι ένας ποιητικός μπάτσος
⚫ Κράτησα για το τέλος τον εντελώς σουρεαλιστικό μπάτσο(;), χρυσαυγίτη(;) της ταινίας. Μου άρεσε, βέβαια, πολύ, σκέτη ποίηση. Αλλα γιατί τόση αφαίρεση; Από πού έρχεται αυτός ο κινηματογραφικός ήρωας;
Και μένα είναι ο αγαπημένος μου και χαίρομαι που χρήζει διαφόρων ερμηνειών, ακόμη και απορρίψεων, ως ετερόκλητο στοιχείο μέσα στην ταινία.
Το να τον χαρακτηρίσουμε χρυσαυγίτη τον αδικεί ως χαρακτήρα. Μειώνει την πολυπλοκότητα, την αντιφατικότητα και το βάθος του.
Ο Μιχαήλ, λοιπόν, είναι ένας μπάτσος που ζει μέσα στη δική του ιστορικοπολιτική και θρησκευτική πραγματικότητα. Η Ιστορία έχει διαθλαστεί μέσα από την προσωπική του ματιά στα όρια του μύθου.
Ο ίδιος νιώθει ακόμη και να την καθορίζει, όπως καθορίζει το παρόν και το μέλλον του.
Θα σας πω με δυο λόγια την πραγματική ιστορία του για να δείτε τις αντιφάσεις και τις διαψεύσεις που τον χαρακτηρίζουν.
Με πλησίασε πριν από χρόνια σε ένα καφενείο στον Αγιο Κωνσταντίνο με την ερώτηση: «Εχεις στο σπίτι σου Νίκο ή Μαρία;».
Εκατσε μαζί μου και άρχισε να μου μιλά. Επί τρεις μήνες οι συναντήσεις μας ήταν σχεδόν καθημερινές. Εγραψα ένα διήγημα με τίτλο «Το πέρασμα», που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Νέα Εστία».
Πήρα το περιοδικό και του το έδωσα. Από τότε τον έχασα. Πέρασαν δυο χρόνια και ξαναπέρασα από το καφενείο μήπως μάθω νέα του.
«Δεν τα έμαθες; Ερωτεύτηκε μια Ουκρανή, πήγε στη Λβόα και αυτοκτόνησε», μου είπε ο καφετζής.
Ο Μιχαήλ είχε κάνει πράξη τα οράματά του.
Ιnfo:
«7 θυμοί»: Σκηνοθεσία Χρήστου Βούπουρα. Σενάριο Χρήστου Βούπουρα, Γιώργου Κόρρα, Βασιλικής Ηλιοπούλου.
Φωτογραφία: Κωστής Γκίκας. Μουσική: Φοίβος Δεληβοριάς. Μοντάζ: Μανόλης Ζεάκης.
Παίζουν: Μάξιμος Μουμούρης, Νίκος Γκέλια, Σοφία Κόκκαλη, Κόρα Καρβούνη, Χάρης Φραγκούλης, Μαρία Σκουλά, Ιερώνυμος Καλετσάνος, Βασίλης Ξεκινάκης, Muzafer Zifla, Στέλιος Μάινας, Νένα Μεντή, Μάγια Λυμπεροπούλου, Τιτίκα Σαριγκούλη.
