Οι αγρότες στενάζουν στην Ελλάδα των Μνημονίων

Στα όρια της εξαφάνισης έχουν φέρει η οικονομική κρίση και οι μνημονιακές πολιτικές τον γεωργικό πληθυσμό της χώρας, σύμφωνα με μελέτη του Ινστιτούτου Εργασίας των ΓΣΕΕ/ΑΔΕΔΥ.

Πρόκειται για τη μελέτη με τίτλο «Δημογραφικά χαρακτηριστικά, απασχόληση, φτώχεια και συνθήκες διαβίωσης του γεωργικού πληθυσμού της Ελλάδας» των Α. Ιωαννίδη και Ε. Οξούζη.

Μέσα από αυτή τη μελέτη εύκολα καταλαβαίνει κανείς την ένταση της αγροτικής εξέγερσης, αφού μόνο τα πρώτα χρόνια της κρίσης χιλιάδες αγρότες παράτησαν την καλλιέργεια γης και αναζήτησαν σε άλλους κλάδους τον βιοπορισμό τους.

Αν σ’ αυτή τη ραγδαία πτώση του γεωργικού πληθυσμού προσθέσει κανείς το γεγονός ότι πρόκειται για έναν κλάδο που γηράσκει (40% οι συνταξιούχοι), ενώ η συντριπτική πλειονότητα όσων εργάζονται είναι αυτοαπασχολούμενοι (που καλούνται να πληρώσουν αυξημένες ασφαλιστικές εισφορές έως και 300%) τότε το μείγμα της αντίδρασης για τις αλλαγές στο ασφαλιστικό και στο φορολογικό σύστημα που διέπει το αγροτικό εισόδημα είναι εκρηκτικό…

Πριν από την κρίση, ο γεωργικός πληθυσμός αποτελούσε περίπου το ένα πέμπτο του συνολικού πληθυσμού το έτος 2009, παρουσιάζοντας όμως σημαντικότατη μείωση κατά 15%, που αντιστοιχεί σε 3% επί του συνόλου, εντός των επόμενων δύο ετών (2010 και 2011).

Η μείωση αυτή είναι συνδυασμός της μακρόχρονης πτωτικής του πορείας και της οικονομικής κρίσης που επηρέασε αρνητικά και τη γεωργία. Βασικό δημογραφικό χαρακτηριστικό του γεωργικού πληθυσμού είναι η γήρανση. Είναι πολύ πιο γερασμένος από τον υπόλοιπο πληθυσμό και η κατάσταση επιδεινώθηκε κατά την έναρξη της κρίσης.

Οι συνταξιούχοι

Σε συνδυασμό με τη μείωση του μεγέθους του, προκύπτει ότι οι νέοι κυρίως άνθρωποι εγκαταλείπουν τη γεωργία και χάνουν κάθε δεσμό με αυτήν ακόμη και εντός της κρίσης. Η εργασιακή εικόνα του γεωργικού πληθυσμού κυριαρχείται από τους συνταξιούχους και στη συνέχεια από τους αυτοαπασχολούμενους.

Αν και παραμένει ερώτημα εάν όλοι οι συνταξιούχοι γεωργοί έχουν σταματήσει να καλλιεργούν τη γη τους, παρ’ όλα αυτά αποτελούν περίπου το 40% του γεωργικού πληθυσμού, που είναι φυσικά πολύ μεγάλο ποσοστό.

Ενα δεύτερο εύρημα είναι ότι αυτοί που καλλιεργούν τη γη είναι στη συντριπτική τους πλειονότητα αυτοαπασχολούμενοι, με την ύπαρξη πολύ μικρού ποσοστού ανειδίκευτων εργατών-μισθωτών στη γεωργία, αναμενόμενο με βάση τη δομή της ιδιοκτησίας της γης και την οικογενειακή μορφή των αγροτικών επιχειρήσεων στην Ελλάδα.

Εκτός γεωργίας

Ωστόσο, υπάρχει ένα σημαντικό μερίδιο μισθωτών μεταξύ του γεωργικού πληθυσμού που εργάζονται εκτός του τομέα της γεωργίας, με περίπου το 40% αυτών που εργάζονται (εξαιρώντας δηλαδή του συνταξιούχους) να ασκεί μη γεωργικά επαγγέλματα σε άλλους τομείς.

Το φαινόμενο αυτό είναι πιο έντονο στις νεότερες γενιές από ό,τι στους παλαιότερους. Αυτό φανερώνει τη διαφοροποίηση που έχουν επιχειρήσει οι γεωργικές οικογένειες, ιδίως οι νεότερες, ως προς τις πηγές εισοδήματος, η οποία μάλλον είναι αναγκαστική κρίνοντας από τα μεγάλα ποσοστά φτώχειας που παρουσιάζουν.

Στη μελέτη καταδεικνύεται ότι τα υψηλότερα ποσοστά φτώχειας παρουσιάζονται στα επαγγέλματα που έχουν σχέση με τη γεωργία.

Πρόκειται για τους «ανειδίκευτους εργάτες σε γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία» με πολύ μεγάλο ποσοστό φτώχειας για το έτος 2009 (το οποίο χρησιμοποιείται ως έτος αναφοράς γιατί είναι αμέσως πριν από την οικονομική κρίση), που κυμαίνεται στο 46%, και για τους «ειδικευμένους γεωργούς, κτηνοτρόφους και αλιείς», οι οποίοι αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα των αγροτών στην Ελλάδα και παρουσιάζουν το δεύτερο μεγαλύτερο ποσοστό φτώχειας (35%).

Μάλιστα τα ποσοστά φτώχειας αυτών των επαγγελμάτων είναι με διαφορά υψηλότερα από των υπολοίπων, αφού είναι χαρακτηριστικό ότι το 2009 η επόμενη επαγγελματική ομάδα από τις χειρότερα αμειβόμενες, οι «λοιποί ανειδίκευτοι εργάτες», παρουσιάζει ποσοστό φτώχειας ίσο με 21%, ενώ και οι «απασχολούμενοι σε παροχή υπηρεσιών και πωλητές», μία ακόμη ομάδα χαμηλά αμειβόμενων εργαζομένων, παρουσιάζουν περίπου τον μισό κίνδυνο φτώχειας από τους γεωργούς.

Οι μισθωτοί

Με βάση τα παραπάνω δεν είναι παράξενο το ότι οι γεωργοί αποτελούν περίπου το ένα τρίτο όλων των φτωχών της χώρας.

Θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι η συνεισφορά στη φτώχεια των ανειδίκευτων εργατών στη γεωργία είναι αρκετά μικρή λόγω του μικρού αριθμού των εργατών αυτών στο σύνολο του πληθυσμού.

Πάντως ως προς την κατάσταση απασχόλησης, το μικρότερο ποσοστό φτώχειας μεταξύ του γεωργικού πληθυσμού παρουσιάζουν το 2009 οι μισθωτοί πλήρους απασχόλησης, οι οποίοι εργάζονται εκτός του γεωργικού τομέα και ασκούν μη γεωργικά επαγγέλματα.

Οσα επομένως μέλη των γεωργικών οικογενειών κατάφεραν να εργαστούν εκτός του αγροτικού τομέα είδαν την εισοδηματική θέση τους να βελτιώνεται σημαντικά.

Η μεγάλη μερίδα των αυτοαπασχολούμενων του γεωργικού πληθυσμού (στην πλειονότητά τους κατ’ επάγγελμα γεωργοί) παρουσιάζουν πολύ υψηλό ποσοστό φτώχειας (31%), αλλά και πάλι χαμηλότερο από το μέσο ποσοστό φτώχειας του γεωργικού πληθυσμού.

Στα ίδια επίπεδα φτώχειας κινούνται και οι συνταξιούχοι, που σημαίνει ότι οι διαφορές μεταξύ συνταξιούχων και εργαζομένων είναι μικρότερες στον γεωργικό πληθυσμό και μεγαλύτερες στους υπόλοιπους. Τα πολύ υψηλά ποσοστά φτώχειας των μαθητών-φοιτητών και των οικιακά εργαζομένων φανερώνουν ότι η ύπαρξη μη ενεργών οικονομικά μελών επιβαρύνει πολύ περισσότερο την εισοδηματική θέση ενός γεωργικού νοικοκυριού σε σχέση με ένα μη γεωργικό.