Περιπλανήσεις προσφύγων

Την επαύριο της πολύνεκρης εγκληματικής βομβιστικής επίθεσης αυτοκτονίας στην Κωνσταντινούπολη, βρέθηκα εκεί για μια εβδομαδιαία επίσκεψη, με την ευκαιρία των διεθνών παραστάσεων του θεατρικού έργου «Πενθεσίλεια, Μαργαρίτα, Ιώ», που παρουσιάστηκε επίσης σε Ελλάδα και Γαλλία το 2015 και σκηνοθέτησε η Γαλλίδα Elisabeth Marie με τις ερμηνείες της Ρηνιώς Κυριαζή και της Τουρκάλας Selin Altiparmak.

Παρακολουθώντας το τελευταίο μέρος της τριλογίας, «ταξίδεψα» στους τόπους τεσσάρων περιπλανήσεων που έλαβαν χώρα από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα:

■ Αναλογίστηκα την πανέμορφη μυθολογική Ιώ, που υποχρεώθηκε από τη ζηλόφθονη Ηρα να περιπλανιέται συνέχεια επειδή έσμιξε με τον Δία, ο οποίος τη μεταμόρφωσε σε αγελάδα και την παρέδωσε στη σύζυγό του για να σβήσει τις υποψίες. Η μεταμόρφωση συνέβη στην Εύβοια, που ονομάστηκε από τις λέξεις «ευ + βους».

Οταν η Ηρα εμπιστεύθηκε την Ιώ-αγελάδα στον Πανόπτη Αργο, ο Ερμής με εντολή του Δία σκότωσε τον φύλακα και ελευθέρωσε την Ιώ, οπότε η Ηρα έστειλε μια αλογόμυγα, τον Οίστρο, που ανάγκασε την Ιώ να περάσει από τη θάλασσα, η οποία ονομάστηκε από εκείνην Ιόνιο Πέλαγος και μέσω της οροσειράς του Αίμου πήγε στη Θράκη και στον πορθμό που χωρίζει την Ασία με την Ευρώπη, που γι’ αυτό ονομάστηκε Βόσπορος, «πέρασμα βοός».

Περιπλανώμενη η Ιώ στη Σκυθία, από τη Ρουμανία μέχρι την Κίνα, και στη χώρα των Κιμμερίων του Καυκάσου όπου συνάντησε τον Προμηθέα Δεσμώτη, τελικά βρέθηκε στην Αίγυπτο, όπου ο Δίας την άγγιξε δίνοντάς της ξανά ανθρώπινη μορφή.

Από αυτή την επαφή γεννήθηκε ο Επαφος, ο γενάρχης Αιγυπτίων και Δαναών. Επιμένοντας, η Ηρα έστειλε τους Κουρήτες, που απήγαγαν τον Επαφο, αναγκάζοντας την Ιώ σε νέες περιπλανήσεις, αλλά ο Δίας τούς σκότωσε απελευθερώνοντας τον γιο του, τον οποίο βρήκε η Ιώ στη Βύβλο της Φοινίκης, για να επιστρέψει μαζί του στην Αίγυπτο, όπου προστατευμένη πλέον του Δία ταυτίστηκε με τη θεά Ισιδα.

■ Σκέφθηκα την μετά τον Τρωικό πόλεμο εποχή, όταν ο Ορέστης αναγκάστηκε από την κάθοδο των Δωριέων να εγκαταλείψει τις Μυκήνες, με στόχο να φθάσει στην Τροία που κατέκτησαν οι Ελληνες με αρχιστράτηγο τον πατέρα του, τον βασιλιά Αγαμέμνονα.

Ο Ορέστης κατέφυγε στην Αρκαδία και από εκεί ο γιος του Πενθίλος μαζί με άλλους περιπλανώμενους Ελληνες Λάκωνες, Αργείους, Αρκάδες και Αχαιούς, συνοδευόμενος από κατοίκους της Φθιώτιδας, της Βοιωτίας και της Εύβοιας, που όλοι μαζί λόγω των διαφορετικών φύλων ονομάστηκαν Αιολείς, έφθασαν μέσω Θεσσαλίας στη Θράκη.

Ο εγγονός του Ορέστη, ο Εχέλαος, πέρασε από τον πορθμό του Βοσπόρου στην Ασία και, τέλος, ο δισέγγονος του Ορέστη, ο Γρας, αφού διέβη τον από εκείνον ονομαζόμενο Γρανικό ποταμό της Μικράς Ασίας, αποίκισε τη Λέσβο το 1054 π.Χ., θυσιάζοντας στο «Μεσόγειον έρμα», που δεν είναι άλλο από τον Κόλπο Καλλονής, την καλλονή κόρη του Αιολέως βασιλιά Σμινθέα.

■ Εφερα στη μνήμη το 1914, το 1922 και το 1923, με τους διωγμούς των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, την ανταλλαγή των πληθυσμών της Ελληνικής Καταστροφής και τον συνεχιζόμενο διωγμό του ελληνισμού της ανατολικής Θράκης, οπότε οι 360.000 Ελληνες των αρχών του εικοστού αιώνα έφθασαν σήμερα να αριθμούν μόνο 1.300 Ελληνες Κωνσταντινουπολίτες.

■ Εστίασα στη σημερινή περιπλάνηση των δύστυχων Σύρων και άλλων προσφύγων από τους επίμονα συνεχιζόμενους εδώ και δεκαετίες διεθνείς πολέμους, λόγω των πετρελαίων της Ασίας, που με απαίτηση των ξενοφοβικών Ευρωπαίων δεν γίνεται από το ασφαλές πέρασμα του βοδιού, τον Βόσπορο, αλλά επικίνδυνα οδυνηρά και συχνά θανατηφόρα από τους Τούρκους διακινητές, με την πονηρή κάλυψη του καθεστώτος του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και με την πρόσφατα σχεδιαζόμενη αυστηρή ΝΑΤΟϊκή πολιτική στρατιωτικής αποτροπής, μέσω των πολύπαθων ελληνικών νησιών του ανατολικού Αιγαίου και κυρίως της Λέσβου, κόντρα στην εντυπωσιακά διδακτική ανθρώπινη συμπεριφορά των Λεσβίων που υπενθυμίζει το διαχρονικά κατοχυρωμένο δικαίωμα των προσφύγων να περάσουν ειρηνικά απέναντι για να ζήσουν!

* Φυσικός, συγγραφέας [email protected]