Οι φόβοι για τα «γεγονότα που συμβαίνουν στην Ευρώπη ή αλλού»

Οταν στη Γενεύη, το 1951, η Σύμβαση του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγματεύσεων, στόχος της ήταν να ανακουφίσει τη δραματική κρίση των προσφύγων που εκτυλισσόταν στην Ευρώπη ως αποτέλεσμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Εκείνη την εποχή, ορισμένα κράτη ήθελαν να βεβαιωθούν ότι οι υποχρεώσεις τους για τους πρόσφυγες θα ισχύουν μόνο για τους πρόσφυγες από την Ευρώπη και όχι από κάπου αλλού.

Ετσι, αποφασίστηκε ότι κάθε προσχωρούν κράτος στη Σύμβαση θα πρέπει να δηλώσει εάν θα ερμηνεύσει στην αναφορά τους λόγους πίσω από την κρίση των προσφύγων ως «γεγονότα που συμβαίνουν στην Ευρώπη πριν από την 1η Ιανουαρίου 1951» ή ως «γεγονότα που συμβαίνουν στην Ευρώπη ή αλλού, πριν από την 1η Ιανουαρίου 1951». Η Τουρκία επέλεξε την αναφορά «γεγονότα που συμβαίνουν στην Ευρώπη» (1).

Στη συνέχεια, το συμπληρωματικό πρωτόκολλο της Νέας Υόρκης στη Σύμβαση της Γενεύης του 1967 εξάλειψε τα γεωγραφικά και χρονικά όρια που είχαν τεθεί στην αρχική Σύμβαση που δημιουργούσε προβλήματα με τον γεωγραφικό και χρονικό προσδιορισμό των προσφύγων και την προστασία τους, αλλά η Τουρκία διατήρησε τον γεωγραφικό περιορισμό «γεγονότα στην Ευρώπη».

Η Τουρκία ορίζει ως «Ευρωπαίους» τους πολίτες ενός από τα 47 κράτη-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης. Η Ελλάδα έχει υπογράψει και το συμπληρωματικό πρωτόκολλο.

Ως εκ τούτου, θεσμικά, η επίκληση της Συνθήκης της Γενεύης και του πρωτοκόλλου του 1967 για τις υποχρεώσεις των κρατών απέναντι στους πρόσφυγες αφορά και δεσμεύει τα ευρωπαϊκά κράτη και όχι την Τουρκία. Η Τουρκία από το 2014 έχει σε ισχύ τη δική της εθνική αρχή για τη χορήγηση ασύλου, η οποία έχει την ευθύνη να εξετάζει κάθε αίτηση για άσυλο που υποβάλλεται ανεξάρτητα από εθνικότητα.

Αντίθετα, ενώ η Ευρωπαϊκή Ενωση προχώρησε από το 1985 στη δημιουργία του χώρου Σένγκεν, που αποτελεί έδαφος όπου εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων και οι χώρες που έχουν υπογράψει τη συμφωνία κατάργησαν τα εσωτερικά σύνορα, αντικαθιστώντας τα με ενιαία εξωτερικά σύνορα, εντούτοις δεν προχώρησε στη δημιουργία ενιαίου συστήματος ασύλου.

Να σημειώσουμε επίσης ότι η συνεργασία Σένγκεν ενσωματώθηκε στο δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης (Ε.Ε.) με τη συνθήκη του Αμστερνταμ, το 1997, και ως εκ τούτου δεν μπορεί να «εκδιωχθεί» καμία χώρα που συμμετέχει. Η φιλολογία περί «εκδίωξης» της Ελλάδας από τη Σένγκεν συντηρήθηκε και συντηρείται σκόπιμα και διευκόλυνε πολλές διαστρεβλώσεις και ανοχές στη γερμανική ατζέντα, στον σχεδιασμό της για το προσφυγικό και την υπαγωγή της Ελλάδας για άλλη μια φορά σε έναν φαντασιακό πολιτικό χώρο υπόλογης χώρας για τις ευρωπαϊκές κρίσεις.

Το σχέδιο της Τουρκίας και άλλων δυνάμεων, να οδηγηθεί η Ευρώπη σε αδιέξοδα με μια προσεκτικά σχεδιασμένη «φιλική» αποδοχή της πολιτικής και οικονομικής «αγαθοεργίας» της Ε.Ε. στα τουρκικά αιτήματα, δεν έγινε κατανοητό.

Το καθεστώς της άμεσης απελευθέρωσης από την υποχρέωση για βίζα για τους Τούρκους ταξιδιώτες στην Ευρώπη, το άνοιγμα κρίσιμων προ-ενταξιακών κεφαλαίων, που νομιμοποιούν το αυταρχικό και αντιδημοκρατικό καθεστώς των Ερντογάν-Νταβούτογλου, και τα 3 δισ. ευρώ για τις ανάγκες των προσφυγικών κέντρων, ως βάση υποχρέωσης να συγκρατεί τα προσφυγικά ρεύματα προς τα ελληνικά νησιά, ήταν μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού της Τουρκίας για σημαντικά στρατηγικά οφέλη από την κρίση που η περιδίνηση και η υποκρισία των ευρωπαϊκών ηγεσιών δεν άφησε να αντιμετωπιστεί σοβαρά και έγκαιρα.

Ετσι, σιγά σιγά η Τουρκία έφερνε την Ε.Ε. πιο κοντά στη «λύση» του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο, αφού είδε ότι το συνοριακό σώμα φρουράς που ετοιμάζει η Ε.Ε. για να αντικαταστήσει τη FRONTEX θα αργήσει και δεν εξυπηρετεί τα σχέδιά της για την πριν και μετά τον πόλεμο στη Συρία γεωστρατηγική της.

Η ηγεσία της Ε.Ε. δεν κατανόησε επίσης την πολιτική των Visegrad χωρών (V4). Δεν εκμεταλλεύτηκε το γεγονός ότι δεν είχαν ενιαία στάση στην κρίσιμη απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Σεπτεμβρίου για τη μετεγκατάσταση 120 χιλιάδων προσφύγων, όπου εκεί η Πολωνία «έσπασε» το μπλοκ των V4 και ψήφισε υπέρ του μοντέλου ποσόστωσης στην αποδοχή προσφύγων από όλα τα κράτη-μέλη.

Τότε, η τσεχική ηγεσία είχε θεωρήσει ότι η Πολωνία είχε σπάσει οριστικά το μέτωπο της ομάδας των V4. Το χειρότερο, οι ίδιες οι μεταγενέστερες αποφάσεις και πρακτικές της Γερμανίας και των δορυφόρων της επανασυγκόλλησαν την ομάδα ως προς το προσφυγικό.

Και δεν έγινε αξιοποίηση της πολωνικής διαφοροποίησης γιατί η ίδια η ηγεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου είχε δημιουργήσει τους όρους μιας κρίσης στο προσφυγικό με το να μην προχωρήσει με κάθε μέσο στην καθοριστικής σημασίας απόφαση για εφαρμογή ενός υποχρεωτικού μηχανισμού επανεγκατάστασης και επαναπροώθησης προσφύγων και μεταναστών.

Οι παλινωδίες και η γνωστή τακτική του «στενού» χώρου της Ε.Ε. να αναζητά αποδιοπομπαίους τράγους για να κερδίζει χρόνο και να καλύπτει τις πραγματικές πολιτικές του δημιουργούν πολιτικές απομονωτισμού και εχθρότητας από τους V4.

Κράτη και πολίτες της Ε.Ε. δοκιμάζονται καθημερινά από τις πολύπλευρες κρίσεις. Το ευρωπαϊκό εγχείρημα ως, σε τελευταία ανάλυση, μοιραίο υβρίδιο της απόλυτης κυριαρχίας των νόμων της αγοράς, τροφοδοτεί αναμείξεις νοσταλγίας για την ιμπεριαλιστική και κρατική παντοδυναμία των κρατών του με την ανάνηψη ακραίων εθνικιστικών κινημάτων και κομμάτων.

Κατασκευασμένοι φόβοι και οι ιδεοληψίες για τους πρόσφυγες και τους μετανάστες, ενώ στην πραγματικότητα τους χρειάζονται στον βιομηχανικό Βορρά για να τροφοδοτήσουν την ανανέωση του γερασμένου εργατικού δυναμικού τους, αναμειγνύονται σε συνταγές τρομοκρατικών σεναρίων.

Ο τζιχαντισμός -παράγωγο της καταστροφικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών στο Ιράκ και των συμμάχων τους της Σαουδικής Αραβίας, που απέναντι στους φόβους για εξάπλωση της «αραβικής άνοιξης» χρησιμοποίησε τους τζιχαντιστές για την καταστολή κάθε σκέψης για δημοκρατία (ομοιότητες με την Ευρώπη;)- αλλά και η παρατεταμένη περίοδος της εφαρμογής της συνταγής για την καταστροφή του κοινωνικού κράτους στην Ευρώπη, συνταγή των ηλίθιων οπαδών της «γερμανικής νεοφιλελεύθερης σχολής Σόιμπλε», συμπυκνώνουν ένα νέο μέτωπο για την Αριστερά.

Προς κραταίωση της ηλίθιας συνταγής, η πρόσφατη δήλωση του διευθύνοντος συμβούλου της Lufthansa, Carsten Spohr, σε ακροατήριο στο Λονδίνο, ότι «οι γερμανικές επιχειρήσεις θα “αισθάνονται μόνες” στην Ευρώπη μετά το Brexit, χωρίς πολιτικό αντίβαρο ενάντια σε “σοσιαλιστικές” χώρες, όπως η Γαλλία».

Επίσης, αξίζει να σημειώσουμε ως επίμετρο εδώ, το κλαυθμύρισμα από το κεντρικό μήνυμα της «φετινής Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου, ένα ετήσιο γεγονός όπου οι ηγέτες και διπλωμάτες από την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και τις Ηνωμένες Πολιτείες μαζεύονται για να συζητήσουν τα προβλήματα του κόσμου.

Η Γερμανία, ο απρόθυμος ηγεμόνας της Ευρώπης, προσπαθεί με κάθε δυνατό τρόπο να ηγηθεί μπροστά σε πολλαπλές επικαλυπτόμενες κρίσεις, αλλά κανείς δεν ακολουθεί», που σημειώνει αρθρογράφος στο Reuters, και δεν μπορεί παρά να διαβαστεί ως μέρος μιας τραγωδίας που έχει ανοίξει την πόρτα σε σενάρια διαφυγής από την οικονομική, περιφερειακή, δημογραφική και κοινωνική κρίση με νέες γεωπολιτικές κατασκευές.

Η τουρκική ηγεσία πιθανώς να πιστεύει ότι έχει να κερδίσει πολλά. Η Ελλάδα έχει καθήκον να στηριχτεί στον ασφαλή δρόμο της εθνικής και κοινωνικής απεξάρτησής της από τελεσίγραφα για το προσφυγικό, αποκαλύπτοντας και παραδίδοντας στους πολίτες την πραγματική διάσταση των προβλημάτων.

(1) Μια πλήρης ανάλυση των δεδομένων των πολιτικών ασύλου στη μελέτη του European Stability Initiative «BACKGROUND DOCUMENT TURKEY AS A “SAFE THIRD COUNTRY” FOR GREECE, 17 October 2015 Restoring control in the Aegean» που καταδεικνύουν και τα λάθη στελεχών της ελληνικής κυβέρνησης για την εμπλοκή στους διακριτούς και απόλυτα διαφορετικούς όρους «ασφαλής τρίτη χώρα» και «ασφαλής χώρα προέλευσης»

*πολιτική επιστήμονας, δρ Επιστήμης της Πληροφορίας