«Με λένε Νόρα»

«Με λένε Νόρα… με βάφτισαν Ελεονόρα και με φώναζαν Νόρα. Φριχτό δεν είναι; Οπότε κι εγώ το άλλαξα σε Μπίλι. Μπίλι Χολιντέι. Αυτό μ’ αρέσει»… Στη θεατρική παράσταση «Lady Day: η κυρία με τις γαρδένιες», η πρωταγωνίστρια Αλεξία Μπεζίκη, που υποδύεται τη μοναδική αυτή περσόνα, στο Altera Pars, έφερε -επιτέλους- την αλήθεια στο φως: Το όνομα «Νόρα» είναι φριχτό και δεν το άντεχε διόλου η Μπίλι…

Ονόματα, ημερομηνίες, «σταθμοί ζωής»… σαν φεύγει κάποιος από τον άδικο τούτο κόσμο, οι βιογράφοι του στέκονται σε αυτές τις ανούσιες λεπτομέρειες. Ποιος νοιαζόταν άραγε για το πώς θα λέγαν την Μπίλι Χολιντέι; Αν θα τη φωνάζαν Νόρα, Φρόσω ή Κυμοθόη;

Είναι φορές, βλέπεις, που σπάει ο διάολος το ποδάρι του και ανασηκώνει ο άνθρωπος, ως ηθικό ον (με την αρχαιοελληνική έννοια), όχι το βάρος του κόσμου… όχι, η μιζέρια δεν χωράει πουθενά σε αυτές τις προσωπικότητες, σηκώνει την αξία την ίδια. Και τότε, η ατομικότητα (με την καπιταλιστική της έννοια) ξεπερνάει το όνομα και τότε το όνομα αποκτά και μια κάποια αξία – που προκύπτει καθαρά από την υπεραξία της προσωπικότητας (με τη μαρξιστική της έννοια).

«Η φωνή της ήταν ψίθυρος, δάκρυ, γόος, κάλεσμα ερωτικό, αγάπης αίνος, κεραυνός σε αργή κίνηση, περήφανη θλίψη, βραχνή προσευχή στο κενό των ημερών και, κυρίως, των νυχτών ενός βίου αλλόκοτου, ταραχώδους και ταραγμένου, απόλυτα συνεπούς και πείσμονος» έχουν γράψει για την Μπίλι αυτοί που ξέρουν.

Δέντρα του Νότου κρατούν έναν περίεργο καρπό. Αίμα στα φύλλα κι αίμα στις ρίζες. Μαύρα κορμιά να αιωρούνται στο νότιο αεράκι. Ενας περίεργος καρπός κρέμεται απ’ τα λευκά δέντρα» τραγουδούσε η ίδια τη ζωή της, σε εποχές που οι μαύροι, άρα και η ίδια, δεν μπορούσαν ούτε την τουαλέτα των μπαρ όπου τραγουδούσαν να χρησιμοποιήσουν γιατί «ήταν για τους λευκούς.

«Το να φας ήταν βάσανο, το να κοιμηθείς πρόβλημα, το μεγαλύτερο όμως ντράβαλο, κούκλα μου, ξέρεις ποιο ήταν; Να βρεις μαγαζί που σου επιτρέπανε να κατουρήσεις. Η μόνη φορά που ένιωθα απαλλαγμένη απ’ αυτή τη γαμημένη πίεση ήτανε όταν δούλευα σαν πουτάνα κι είχα λευκούς πελάτες.

Κανείς δεν με ενοχλούσε τότε… Βλέπεις, ο κόσμος συγχωρεί τον άλλο για οτιδήποτε, αρκεί αυτό που γίνεται να γίνεται για το χρήμα» λέει η Μπίλι στο έργο. «Ασχημες» λέξεις. Ασχημες; Σκληρή ζωή. Σκληρή;

Πόσο, πραγματικά, απέχει το άσχημο από το αληθινό, άρα και από το ωραίο (για τους αρχαίους Ελληνες οι έννοιες ήταν σχεδόν ταυτόσημες); Και πόσο καλά μπορεί να κρύβεται η σκληρότητα της ύπαρξης κάτω από τον μανδύα της ομορφιάς της;

Μπούρδες. Αυτό λέω εγώ. Αυτά τα ερωτήματα της αστικής κουλτούρας των Δυτικών, εμού συμπεριλαμβανομένης, της Νόρας με το «φριχτό» -κατά Μπίλι- όνομα, είναι μπούρδες. Πριν από λίγες εβδομάδες, ένας κοντός, λευκός αστυνομικός σταμάτησε στη μέση του πουθενά μια πανύψηλη και πανέμορφη Αφροαμερικανή, 28 ετών, που δίδασκε σε Πανεπιστήμιο του Τέξας.

Την ακινητοποίησε, γιατί με το αυτοκίνητό της άλλαξε λωρίδα -στη μέση του πουθενά- χωρίς να βγάλει φλας. Οταν η ίδια ζήτησε να μην της χτυπάει το κεφάλι στον δρόμο γιατί έπασχε από επιληψία, της απάντησε αυτό να το σκεφτόταν πριν αντιμιλήσει.

Πώς αντιμίλησε; Δεν δέχτηκε να σβήσει το τσιγάρο της, ενώ ήταν ακόμη στο αυτοκίνητό της, κάτι που ο νόμος τής έδινε κάθε δικαίωμα να κάνει. Τρεις μέρες μετά τη σύλληψη και αφού το επίμαχο βίντεο βγήκε στη δημοσιότητα, η κοπέλα βρέθηκε νεκρή στο κελί της. Αυτοκτόνησε, είπαν. Οι αρχές το είπαν.

«Από τον καθένα μας μένει μόνο η θύμηση που αφήνουμε στους άλλους», είχε πει κάποτε η υπέροχη Φρίντα Λιάππα. Κάποιοι αφήνουν και μοναδικές ταινίες. Αλλοι, εξαιρετικές ερμηνευτικές εκτελέσεις. Και κάποιοι άλλοι, ανθρώπινες.

● Στο Altera Pars (Μεγ. Αλεξάνδρου 123, τηλ. 210 3410011), σε διασκευή Βάσιας Καρυτινού και σκηνοθεσία Αλέξη Τσάφα. Η αυτοβιογραφία της Χολιντέι «Η κυρία τραγουδάει τα μπλουζ» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αγρα.