Είμαστε στο βράδυ της 9ης Οκτωβρίου 1989 στο Ανατολικό Βερολίνο.
Μόλις λίγες εβδομάδες νωρίτερα οι μεταρρυθμιστές του Ενιαίου Σοσιαλιστικού Κόμματος, δηλ. του Κομμουνιστικού Κόμματος, αντιμέτωποι με μαζικές διαδηλώσεις, ανέτρεπαν τη σκληρή γραμμή του Κόμματος της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας για την ελεύθερη μετακίνηση από την Ανατολική Γερμανία προς τη Δύση.
Εκείνο το βράδυ, ο κ. Γκίντερ Σαμπόφσκι, ένας κρατικός λειτουργός, έγινε το πρόσωπο που άλλαξε τον κόσμο με τον πιο απίθανο τρόπο, γράφει συνεργάτης των New York Times, με αφορμή τον πρόσφατο θάνατο του πρωταγωνιστή της ιστορίας.
Ο κ. Σαμπόφσκι, νεοδιορισθείς εκπρόσωπος του Κομμουνιστικού Κόμματος, καθ’ οδόν προς την καθημερινή συνέντευξη Τύπου, ρώτησε αδιάφορα τον αρχηγό του κόμματος, Eγκον Κρεντς:
«Υπάρχει κάτι για ανακοίνωση;».
Εκείνος σκέφτηκε για μια στιγμή, και στη συνέχεια του έδωσε ένα υπόμνημα δύο σελίδων λέγοντάς του ότι αυτό «θα μας δώσει τη δύναμη του καλού».
Το κείμενο είχε να κάνει με τα διαβατήρια. Ελεγε ότι κάθε πολίτης της Ανατολικής Γερμανίας μπορούσε για πρώτη φορά να πάει όπου ήθελε, συμπεριλαμβανομένης της Δύσης.
Και ενώ τα φώτα είναι ανοιχτά και η σύνδεση της συνέντευξης μεταδίδεται ζωντανά σε όλη τη χώρα, μια ερώτηση από δημοσιογράφο «και από πότε είναι σε ισχύ η απόφαση;» προκάλεσε την αμηχανία του εκπροσώπου κ. Σαμπόφσκι.
«Ο κ. Σαμπόφσκι έξυσε το κεφάλι του, μουρμούρισε στους βοηθούς του και στις δύο πλευρές, με τα γυαλιά του πιασμένα στο τέλος της μύτης του, ανακατεύοντας τα χαρτιά του, κοίταξε ψηλά και ανασήκωσε τους ώμους και είπε: “Ab sofort”. (Αμέσως, χωρίς καθυστέρηση)».
Ετσι όλος ο λαός άκουσε ότι μπορεί να φύγει σύμφωνα με μια οδηγία που όμως δεν υπήρχε στα χαρτιά.
Αμέσως κατά χιλιάδες οι πολίτες κατευθύνθηκαν στο σημείο ελέγχου για το πέρασμά τους στη Δύση.
«Αμέσως, χωρίς καθυστέρηση», η φράση που επιτάχυνε τις εξελίξεις στη νεώτερη ευρωπαϊκή πολιτική Ιστορία.
Τότε, 26 χρόνια πριν για την πραγμάτωση ενός ονείρου ελευθερίας, η αμεσότητα του αιτήματος του προσέδωσε μια άλλη δυναμική.
Σήμερα, με την τεράστια κρίση του προσφυγικού και μεταναστευτικού ρεύματος φαίνεται σαν το αίτημα για μια οδό διαφυγής να έπεσε πάνω στις ζωές των ανθρώπων στις περιοχές των συρράξεων και της ανέχειας, της δουλείας και των ιμπεριαλιστικών πολέμων. Με κάθε μέσο και ρίσκο.
Ξαφνικά, τα ανθρώπινα κύματα κάνουν όσο ποτέ άλλοτε αντιληπτό ότι η τωρινή κοινωνία δεν είναι «στέρεο κρύσταλλο» (Μαρξ) και ότι ο κόσμος μπορεί να παρουσιάσει μια νέα πραγματικότητα με κίνηση από έναν τόπο προς νέους αλλά και προς ένα νέο ιστορικό επίπεδο, που όμως οι υλικοί όροι του δεν έχουν ακόμα δημιουργηθεί.
Αντίθετα «η στρατιωτικοποίηση για ανθρωπιστικούς λόγους»¹ εμπλουτίζει αποφασιστικά τους κανόνες της διαχείρισης.
Η ηγεσία της Ε.Ε. προσπαθεί να αντιμετωπίσει την κρίση ως μια «win-win» κατάσταση, δηλ. ότι όλοι μπορεί να είναι κερδισμένοι! ²
Ενώ δε η ανασυγκρότηση της σοβαρά κλονισμένης κοινωνικά, θεσμικά, ηθικά και οικονομικά Ευρώπης κυριαρχείται από την ενσωμάτωση στο εποικοδόμημα νεοφιλελεύθερων τεχνικών και πολιτικών όπως αυτές που εισηγείται η έκθεση των προέδρων των πέντε θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ενωσης, για την εμβάθυνση της ΟΝΕ, από την 1η Ιουλίου 2015 και την ολοκλήρωσή της, μέχρι το 2025³ , η «ισότητα των αδύναμων» (Χέγκελ) κυριαρχεί.
Μπροστά στη δύναμη του κράτους, τώρα ενδυναμωμένου από τη διαχείριση της προστασίας όχι μόνο του ατομικού πλούτου αλλά και του «εθνικού πολιτισμού», οι διαφορετικοί και αδύναμοι μοιάζουν να εξισώνονται μέσα στην αδυναμία τους να διεκδικήσουν.
Εξισώνονται ως παρίες και «οικονομικοποιούνται» ως παράγοντας.
Ομως εμείς ξέρουμε ότι εκείνη η διατύπωση «Ab sofort» μας και «τους» αφορά τώρα.
Για να εντάξουμε αμέσως, στα δικά μας αιτήματα κοινωνικής δικαιοσύνης και το δικαίωμα για τη δική τους ανθρώπινη κατάσταση.
Είναι προϋπόθεση των υλικών όρων για τη δική μας απελευθέρωση και την δική τους. Η πορεία τους προς τα «σημεία εισόδου» θα μας κρίνει. Για πολύ καιρό.
Πρέπει να επιβάλλουμε στην Ευρώπη την «είσοδο» όσων το χρειάζονται. Θα επιταχύνουμε τις εξελίξεις. Δεν θα μας περιμένει το υπό πολιορκία δικό μας πολιτικό μέτωπο.
(1) Α. Φωτιάδης (2015). «Εμποροι των Συνόρων». Αθήνα, «Ποταμός».
(2) Θέση που εισηγείται η έκθεση που εκδόθηκε από την Παγκόσμια Τράπεζα Global Monitoring Report 2015/2016 στις 6 Νοεμβρίου. «Υπάρχει μια σαφής win-win κατάσταση για τον κόσμο στο σύνολό του, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, για την αύξηση της μετανάστευσης […] που δείχνει ότι οι δημογραφικές πιέσεις θα γίνονται ολοένα και πιο ποικιλόμορφες. Θα έχουν μια αυξανόμενη τάση μεταξύ των φτωχών χωρών, τα κέντρα της παγκόσμιας φτώχειας, και από την άλλη πλευρά, οι μηχανές της παγκόσμιας ανάπτυξης όπου πρόκειται να δούμε μείωση του πληθυσμού που είναι σε ηλικία εργασίας. Υπάρχει μια ξεκάθαρη ευκαιρία για τον κόσμο να συνεργαστούν στενότερα και η μετανάστευση να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο αυτής της συνεργασίας».
(3) http://ec.europa.eu/priorities/economic-monetary-union/docs/5-presidents-report_en.pdf
*πολιτική επιστήμων, δρ Επιστήμης της Πληροφορίας
