Πινελιές και νότες σπάνε τη ρουτίνα

Η τέχνη του δρόμου δεν είναι μόνο σύγχρονο φαινόμενο. Οι ρίζες της μπορεί να φτάνουν μέχρι τη ζωγραφική στα σπήλαια, τους περιφερόμενους τροβαδούρους και θιάσους στον Μεσαίωνα, για να συνεχιστούν στον 20ό αιώνα με τους Beatles, που βγήκαν από το στούντιο και άρχισαν να ηχογραφούν σε ταράτσες.

Η τέχνη του δρόμου σήμερα, μουσική, θέατρο ή ζωγραφική στους τοίχους, αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης κουλτούρας.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη κάθε χρόνο διεξάγονται υπαίθρια φεστιβάλ με μουσικά και θεατρικά δρώμενα σε διάφορα σημεία των πόλεων.

Οι νέοι είναι πολύ πιο εξοικειωμένοι σε σχέση με το παρελθόν με την κουλτούρα της «τέχνης του δρόμου». Το στερεότυπο ότι είναι απλώς ένας τρόπος για να κερδηθεί χαρτζιλίκι δεν υφίσταται πλέον.

Αντίθετα, πολλοί καλλιτέχνες που καταφέρνουν να αναδειχθούν στο παγκόσμιο στερέωμα τονίζουν ότι ξεκίνησαν παίζοντας στον δρόμο.

Τα -αμφιλεγόμενα- γκράφιτι, ακόμα κι αν για πολλούς είναι συνώνυμα με τη φθορά ξένης ιδιοκτησίας, στολίζουν όλο και περισσότερους τοίχους των ευρωπαϊκών μητροπόλεων, από απλά σχέδια, προσόψεις πολυκατοικιών και ζωγραφική σε κατειλημμένους κοινωνικούς χώρους μέχρι την East Side Gallery στα απομεινάρια του Τείχους του Βερολίνου, αλλά και «επίσημα» -με πρωτοβουλία των τοπικών αρχών- γκράφιτι, όπως στην περίπτωση των Βρυξελλών.

Πώς νιώθουν όμως οι άνθρωποι που δημιουργούν στον δρόμο; Συνομιλήσαμε με δύο από αυτούς, οι οποίοι μοιράστηκαν τις σκέψεις και τις εμπειρίες τους.

Μελίνα

Η απόλυτη εμπειρία για κάθε μουσικό ή τραγουδιστή

Η Μελίνα, 21 έτους, έζησε την εμπειρία τού να παράγεις τέχνη στον δρόμο, καθώς υπήρξε η φωνή μουσικού σχήματος που δραστηριοποιούνταν σε διάφορες γωνιές της Αθήνας.

«Ο δρόμος σού δίνει μεγάλη ελευθερία, μπορείς να παίξεις και να τραγουδήσεις ό,τι θέλεις, μπορείς να δοκιμάσεις τα όρια των δυνατοτήτων σου – εκτός από το να κερδίσεις καλά χρήματα.

»Αρκετές φορές θα χρειαστεί οριακά να φωνάξεις για να ακουστείς. Θα πρέπει, ουσιαστικά, να αποβάλεις κάθε ντροπή κι ενδοιασμό, να θωρακιστείς απέναντι στο οτιδήποτε.

»Δεχόμαστε καλή και κακή κριτική καθημερινά. Μπορούν να σε διώξουν, να σου πουν ότι τους παίρνεις τα αυτιά, οτιδήποτε. Συνήθως, βέβαια, οι αντιδράσεις του κόσμου είναι πολύ ενθαρρυντικές.

»Μου έκανε εντύπωση το πόσο θετικά σε αντιμετωπίζουν οι περαστικοί και πόσο το χαίρονται – κατά κάποιον τρόπο είναι σαν να σπάμε τη ρουτίνα της καθημερινότητάς τους.

»Αυτό, βέβαια, κάποιες φορές μπορεί να λειτουργήσει αρνητικά, αφού μερικές φορές έρχονται και μας μιλάνε την ώρα που παίζουμε μουσική ή τραγουδάμε. Δεν μας αντιμετωπίζουν πάντα ως παράσταση, οπότε θεωρούν ότι μπορούν να μας διακόπτουν.

»Εξεπλάγην που δεν μας έκαναν ποτέ παρατηρήσεις αστυνομικοί, σε αντίθεση με ορισμένους ιδιοκτήτες καταστημάτων που έλεγαν ότι ενοχλούμε τους πελάτες τους και γι’ αυτό πρέπει να φύγουμε.

»Προσωπικά, πιστεύω πως είναι η απόλυτη εμπειρία για κάθε μουσικό ή τραγουδιστή να παίξει στον δρόμο, η μεγαλύτερη έκθεση και η απόλυτη πρόκληση.

Για εμένα τώρα πια έχει κορεστεί κάπως, δεν θα το ξαναέκανα. Εκτός του ότι με κούρασε πολύ, σωματικά και ψυχολογικά, μου έκανε και πολύ κακό στις φωνητικές χορδές. Πάντως πιστεύω ότι έστω για μία φορά αξίζει κάθε καλλιτέχνης να το δοκιμάσει».

Ο ζωγράφος-καθηγητής Μάριος Σπηλιόπουλος για τους street art

Καλλιτέχνες με πτυχίο

Ο κ. Σπηλιόπουλος, ζωγράφος, καθηγητής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, μίλησε στις «Νησίδες» για τη street art:

Πρόκειται για ένα τεράστιο κεφάλαιο στην τέχνη που είναι δύσκολο να αναλυθεί εν συντομία. Ωστόσο, αυτό που θέλω να πω είναι ότι ουσιαστικά πρόκειται για την εξέλιξη των murales. Είναι μια τέχνη που ξεκίνησε ως παράνομη από τις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1970, όταν ομάδες νέων ζωγράφιζαν γκράφιτι στα βαγόνια του μετρό.

Μάλιστα, πρωτοπόρος ήταν ο ελληνικής καταγωγής Αμερικανός ΤΑΚΙ, στη δουλειά του οποίου αφιέρωσαν ένα μεγάλο θέμα το 1971 οι «New York Times».

Μέσω της street art οι καλλιτέχνες θέλουν να δηλώσουν έντονα την παρουσία τους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο «κώδικας» μεταξύ τους, σύμφωνα με τον οποίο δεν «πατούν» (δηλαδή δεν ζωγραφίζουν) τοίχο με άλλα γκράφιτι όταν θεωρούν ότι είναι αξιόλογα.

Σε κάθε περίπτωση, υπάρχει μια ευγενής άμιλλα μεταξύ των καλλιτεχνών αυτών. Από την ΑΣΚΤ έχουν βγει σπουδαίοι καλλιτέχνες του συγκεκριμένου χώρου, όπως ο Φαϊτάκης, ο Βασμουλάκης και πολλοί ακόμη.

Λήδα

Ζωντανεύοντας το αστικό τοπίο

Η Λήδα ζει στην Αγγλία και εξασκεί την τέχνη του graffiti εδώ και κάποια χρόνια. Η ίδια τονίζει ότι ένιωθε ανέκαθεν μεγάλη έλξη για τα σχέδια που έβλεπε στους τοίχους, αλλά και όταν φανταζόταν τον τρόπο με τον οποίο αυτά δημιουργήθηκαν.

«Η έλξη για την παρανομία είναι μια μεγάλη ίντριγκα, πιστεύω, για τους περισσότερους που ασχολούμαστε με αυτό. Είναι μια μορφή αντίδρασης, η ανάγκη για εκτόνωση αλλά και δημιουργία, η ελευθερία που σου δίνει αυτή η μορφή τέχνης απέναντι σε μια συντηρητική νομοθεσία που περιορίζει την έκφραση, αλλά και η ικανοποίηση που νιώθεις όταν, διασχίζοντας μια πόλη, βλέπεις σε διάφορα σημεία της το προσωπικό σου στίγμα».

Εκτός από την αντίδραση και την ελευθερία όμως, η street art, είτε πρόκειται για απλά tags (υπογραφές) είτε για έργα υψηλής καλλιτεχνικής αξίας, είναι και μια κίνηση για να ζωντανέψει το αστικό τοπίο και να γίνει πιο οικείο τόσο στους δημιουργούς όσο και στους δέκτες των διαφόρων σχεδίων.

«Γενικά θεωρώ ότι το γκράφιτι και το street art αλλά και η όλη τάση για τέχνη στον δρόμο είναι κάτι φυσιολογικό. Οι άνθρωποι έχουν ανάγκη να εκφράζονται, να μπορούν να εξωτερικεύσουν όσα κοχλάζουν μέσα τους, να ομορφαίνουν το περιβάλλον τους, να εξοικειώνονται έτσι με αυτό.

»Δεν θεωρώ ότι υπάρχει λόγος που η νομοθεσία είναι τόσο αυστηρή (στη Μ. Βρετανία τουλάχιστον) απέναντι στη street art γιατί δεν είναι βλαπτική για κανέναν. Για τον λόγο αυτό θα συνεχίσω να το κάνω παρά τους αυστηρούς περιορισμούς.

»Στην Αγγλία είναι αρκετά πιο δύσκολο από ό,τι είναι στην Ελλάδα, διότι υπάρχουν πολύ περισσότερες κάμερες παντού και πολύ πιο εξειδικευμένη αστυνομία πάνω σε αυτά».

Και πώς μπορεί να αντιμετωπίζεται μια κοπέλα σε έναν για πολλούς ανδροκρατούμενο χώρο, με βάση ριζωμένες πατριαρχικές αντιλήψεις;

«Ως κοπέλα σε αυτόν τον χώρο μπορώ να πω ότι έχω βιώσει 50-50 αντιμετώπιση. Στην Ελλάδα υπήρξαν πολλοί άνθρωποι που με βοήθησαν ανεξαρτήτως φύλου να μάθω πράγματα και να μπω σε αυτό το παιχνίδι, αλλά υπήρχαν και αρκετές φορές που βρέθηκα αντιμέτωπη με τον γενικό, ανόητο, υποσυνείδητο και καθημερινό σεξισμό που αφότου έφυγα στο εξωτερικό διαπίστωσα πόσο βαθιά ριζωμένος και εξαπλωμένος παντού είναι στην Ελλάδα.

»Στην Αγγλία δεν είναι έτσι, όσα άτομα έχω συναναστραφεί και συνεργαστεί μαζί τους ήταν πολύ εντάξει – και αν κάποιος δεν είναι, θεωρείται κομπλεξικός. Αλλωστε το φύλο δεν οδηγεί στην πράξη σε καμία διαφοροποίηση. Ακόμα κι αν θεωρήσει κανείς πως οι άντρες έχουν μεγαλύτερη σωματική δύναμη, αλλά αυτό που μετράει στο τέλος είναι η θέληση και το πάθος».

Παρά τις επιμέρους διαφορετικές προσεγγίσεις που μπορεί κανείς να έχει απέναντι στην τέχνη του δρόμου, είναι βέβαιο πως βρίσκεται στο μεταίχμιο μεταξύ πολιτισμικού φαινομένου και καλλιτεχνικού κινήματος.

Και αν θέλουμε να αναλύσουμε τους στόχους του κινήματος αυτού, είναι, πέραν της προσωπικής έκφρασης, η ανάγκη παρέμβασης στον αστικό χώρο, η επανοικειοποίησή του, ο στόχος να αποκτήσει περισσότερη ζωντάνια.

Αλλά και η συνειδητοποίηση ότι η τέχνη δεν ανήκει μόνο σε μουσεία, συναυλιακούς χώρους και θεατρικές σκηνές, αλλά είναι αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας όλων μας.

Κάθε χώρα και ένας θρύλος

Του Δημήτρη Σ. Φαναριώτη

Η δυναμική που περικλείει αυτή η μορφή τέχνης φάνηκε ξεκάθαρα πριν από λίγους μήνες στο Μπρίστολ της Μεγάλης Βρετανίας όπου έγινε με μεγάλη επιτυχία το μεγαλύτερο, διάρκειας 3 ημερών, Φεστιβάλ Τέχνης Δρόμου και Γκράφιτι, με τη συμμετοχή 250 καλλιτεχνών από 25 χώρες.

Εκεί οι street artists ζωγράφισαν 10.000 τετραγωνικά μέτρα στις περιοχές του Μπέντμινστερ και του Σάουθβιλ. Ποιοι όμως θεωρούνται κορυφαίοι αυτήν την περίοδο;

Ρωσία Πάβελ 183

Ισως ο σπουδαιότερος αυτή την περίοδο καλλιτέχνης δρόμου είναι ο 42χρονος Ρώσος Πάβελ Πεβκόφ ή αλλιώς Πάβελ 183.

Οι ειδικοί θεωρούν ότι το επίπεδό του είναι ανάλογο με αυτό των κορυφαίων στον χώρο, όπως του Βρετανού Μπάνκσι και του Κιθ Χίρινγκ.

Οπως ο Χίρινγκ, ο οποίος αποτελεί από μόνος μια ολόκληρη σχολή σ’ αυτό το είδος τέχνης, ο Πάβελ έχει αναρτήσει ελάχιστα στοιχεία για το βιογραφικό του, ενώ δεν του αρέσουν οι συγκρίσεις με άλλους καλλιτέχνες.

Βραζιλία LM7

Μια από τις σημαντικότερες μορφές στον χώρο αποτελεί ο Βραζιλιάνος Λουίς Σεβέν Μαρτίνς (καλλιτεχνικό όνομα LM7). Στη φωτογραφία αποτελειώνει τον γιγαντιαίο παπαγάλο που φιλοτέχνησε σε τοίχο.

Βρετανία Cbloxx και Αϊλο

Το γυναικείο δίδυμο από το Μάντσεστερ χαρακτηρίστηκε προσφάτως από τον διεθνή Τύπο ως ένα από τα 10 καλύτερα γυναικεία δίδυμα στην τέχνη του δρόμου.

Εκθέτουν τα έργα τους εδώ και τουλάχιστον 7 χρόνια και είναι γνωστές για τα πορτρέτα τους και τους «σκοτεινούς» χαρακτήρες τους.

Η Αϊλο μάλιστα έχει ένα από τα ελάχιστα καταστήματα με υλικά για την τέχνη του δρόμου στο Μάντσεστερ.

Ιταλία Γκουίσι Τομασέλο

Η Σικελή καλλιτέχνις Γκουίσι Τομασέλο (δεξιά) μετακόμισε πριν από 10 χρόνια στο Λονδίνο για να ακολουθήσει το πάθος της για τις τέχνες και τη μόδα.

Εχει εργαστεί σε μεγάλες φίρμες ενδυμάτων και πηγή έμπνευσής της αποτελούν θέματα από τα sixties.

Γαλλία Τιερί Νουάρ

Σπουδαίος καλλιτέχνης δρόμου είναι και ο Γάλλος Τιερί Νουάρ, ο οποίος στη φωτογραφία απεικονίζει με τον δικό του μοναδικό τρόπο την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Η επιρροή από τον Κίθ Χίρινγκ είναι εμφανής.