Μετά τις κοινοβουλευτικές εκλογές της 20ής Σεπτεμβρίου 2015 η κομματική συλλογικότητα του ΣΥΡΙΖΑ σε συνεργασία με τους ΑΝ.ΕΛΛ. ανέλαβε την εντολή να σχηματίσει κυβέρνηση στη βάση της αρχής της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Οι προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης είναι δεδομένες, όπως δεδομένες είναι και οι πρακτικές εφαρμογής τους.
Ωστόσο εμφανίζονται πολιτικά στιγμιότυπα που έχουν να κάνουν με μια αυτοαναφορικότητα, δηλαδή με έναν ιδεολογικό και συνειδησιακό εγκλεισμό, ο οποίος υπονομεύει τον ΣΥΡΙΖΑ στο κυβερνητικό έργο του. Τέτοια πρόσφατα στιγμιότυπα σε μείζονα πολιτική κλίμακα υπήρξαν δύο: η «υπόθεση Πανούση» και η «υπόθεση Σακελλαρίδη».
Μολονότι τα δύο πολιτικά στιγμιότυπα διαφέρουν ριζικά μεταξύ τους, έχουν έναν κοινό τόπο κατά τον Αριστοτέλη. Ποιος είναι αυτός;
Η αυτοαναφορικότητά τους. Δηλαδή και οι δύο πολιτικώς δρώντες κατά τις αποφάσεις τους και κατά τις πράξεις τους δεν συνδέονται με κανέναν άλλον «τόπο» παρά μόνο με τον εαυτό τους. Η αυτοαναφορά τους είναι το πολιτικό χαρακτηριστικό τους.
Οι καταγγελίες του Πανούση δεν αφορούν κανέναν, παρά μόνον τον εαυτό του. Εάν όμως μπορεί ο ίδιος να «μεταφράσει» την περίπτωσή του σε κίνημα δημοκρατίας και διεκδίκησης δικαιωμάτων, τότε τα πράγματα θα είναι εντελώς διαφορετικά.
Ολοι οι Ελληνες πολίτες αντιλαμβανόμαστε ότι η ελληνική πολιτική κοινωνία είναι μια πολιτική συλλογικότητα βυθισμένη στην παθογένεια και οπωσδήποτε ως ανθρωποκεντρική συνθήκη ζωής δεν περιμένουμε από κανέναν να πράξει λυτρωτικά, εάν ο ίδιος δεν μπορεί να αυτοπροσδιοριστεί ως πολίτης που ζει σε υπαρκτικό καθεστώς ανθρώπινου ψεύδους και πολύ περισσότερο εάν ο ίδιος που έχει διατελέσει κρατικός υπάλληλος (υπουργός), του οποίου το πολιτικό έργο ήταν η υπεράσπιση του κράτους δικαίου, δεν μπορεί να λυτρώσει τον εαυτό του!
Τα ίδια ισχύουν και για την πολιτική αυτοαναφορά στην περίπτωση του Σακελλαρίδη. Οπως ο Πανούσης δεν κατόρθωσε να συνδεθεί μ’ ένα δημοκρατικό κίνημα δικαιωμάτων, έτσι και ο Σακελλαρίδης δεν στάθηκε ικανός να σηκώσει το βάρος, να ενώσει τις δυνάμεις του μ’ ένα κοινωνικό κίνημα δικαιωμάτων. Και ο Σακελλαρίδης εγκλωβίστηκε στον ιδεολογικό πύργο του.
Δεν μέτρησε την απόσταση από την ιδεολογία μέχρι την πρακτική εφαρμογή των προγραμματικών δηλώσεων της κυβέρνησης. Η «μέτρηση του κόσμου» είναι υπόθεση της λογικής. Προσθέτω ότι είναι υπόθεση της διαλεκτικής, της φαντασίας, της ελπίδας.
Ο ΣΥΡΙΖΑ ως κυβέρνηση θα αντιμετωπίσει πολλά ακόμη στιγμιότυπα πολιτικής αναφοράς. Εκείνο όμως που έχει σημασία είναι το γεγονός ότι η κυβερνητική εμπειρία θα τον οδηγήσει σε μια πραγματολογική συνθήκη, όπου θα διευρύνονται οι ορίζοντές του ως πολιτικού υποκειμένου.
Από την πραγματολογική αυτή θέση μπορεί να επεξεργάζεται και ακόμη περισσότερο να αναστοχάζεται και να θέτει προς διαβούλευση στη δημόσια σφαίρα όλα αυτά τα στιγμιότυπα πολιτικής παθογένειας, τα οποία στέκονται εμπόδια μπροστά στο πρόγραμμα της ριζοσπαστικής μεταρρύθμισης των δομών της ελληνικής κοινωνίας.
* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
