Η κρίση στη Ν.Δ. ως σύμπτωμα της κρίσης των κομμάτων

Η πρόσφατη αδυναμία διενέργειας εκλογών στη Ν.Δ., πέραν της όποιας τεχνικής δυστοκίας που έχει εμφανιστεί, αποτελεί ακόμα ένα δείγμα της εν γένει κρίσης που αντιμετωπίζει το ελληνικό κομματικό σύστημα καθ’ όλη την περίοδο της μνημονιακής προσαρμογής. Τα πολιτικά κόμματα ως προνομιακοί φορείς πολιτικής εκπροσώπησης λειτουργούσαν πάντοτε –ατελώς και στρεβλά ενίοτε– ως βασικοί δίαυλοι μεταφοράς των κοινωνικών αιτημάτων στο πολιτικό σύστημα και μετατροπής τους σε προγράμματα και πολιτικές.

Στη μεταπολιτευτική συνάφεια τα κόμματα υπήρξαν δομές δημοκρατικής συμμετοχής και συλλογικής δράσης που υπερέβησαν το αυταρχικό παρελθόν και διατύπωσαν τα νέα προτάγματα της Τρίτης Ελληνικής Δημοκρατίας.

Εν τη εξελίξει της Μεταπολίτευσης τα κυρίαρχα πολιτικά κόμματα κρατικοποιήθηκαν, δηλαδή μετασχηματίστηκαν σε μηχανισμούς νομιμοποίησης από τα πάνω προς τα κάτω, οι οποίοι χαρακτηρίστηκαν από κάμψη της συλλογικής τους λειτουργίας, κυβερνητισμό/καθεστωτισμό, συμβιωτική σχέση με οικονομικά και μιντιακά συμφέροντα, αποδοχή μιας στενής διαχειριστικής λογικής ως προς τα μέσα και τους στόχους της πολιτικής.

Στο πλαίσιο αυτό, η αναδυόμενη κρίση των κομμάτων νοηματοδοτήθηκε ως απομάκρυνσή τους από την κοινωνία και ως αδυναμία απόκρισής τους στα μεταβαλλόμενα αιτήματα της κοινωνίας, τα οποία βέβαια σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης καθίστανται άμεσα αιτήματα επιβίωσης. Η απάντηση των κομματικών ελίτ στην κρίση των κομμάτων ήταν η προώθηση αμεσοδημοκρατικών μορφών κομματικής συμμετοχής, με απαρχή φυσικά το συμμετοχικό εγχείρημα του ΠΑΣΟΚ (2004-2009) επί Γ. Παπανδρέου, στοιχεία του οποίου οικειοποιήθηκε και η Ν.Δ. το 2009.

Η άμεση εκλογή αρχηγού, που θεωρήθηκε η κορωνίδα αυτών των «ανοιχτών» διαδικασιών, περιγράφηκε στον δημόσιο διάλογο ως απαύγασμα της δημοκρατικής ανάκαμψης των κομμάτων και της «επιστροφής τους στην κοινωνία».

Στην πραγματικότητα, βέβαια, οι συγκεκριμένες διαδικασίες με τη θολή διάκριση μέλους και «φίλου» και την πλήρη ουδετεροποίηση των ενδιάμεσων κομματικών –Κεντρική Επιτροπή, Νομαρχιακές, Τοπικές– οδηγούν στη σταδιακή απίσχνανση της συλλογικής λειτουργίας του κόμματος, την απόλυτη ενίσχυση της κομματικής ηγεσίας και την περιθωριοποίηση της κομματικής οργάνωσης.

Η τάση αυτή ενισχύθηκε τα τελευταία χρόνια, στον βαθμό που η προώθηση των πολιτικών λιτότητας δημιούργησε μια de facto κατάσταση εξαίρεσης που υποβάθμισε τον ρόλο του κόμματος στη νομιμοποίηση των προωθούμενων πολιτικών, μια συνθήκη που εν τέλει επέφερε και την τελική πτώση του ΠΑΣΟΚ. Είναι σαφές ότι τόσο η Ν.Δ. όσο και ο ΣΥΡΙΖΑ πιο πρόσφατα έχουν καταστεί φορείς τής εν λόγω μεταδημοκρατικής μετάλλαξης, η οποία φαίνεται να οργανώνει και μία αλλαγή παραδείγματος στο ελληνικό κομματικό σύστημα.

Ως εκ τούτου, η κρίση ηγεσίας στη Ν.Δ., που είναι στην ουσία κρίση δημοκρατικής λειτουργίας, αποτελεί σύμπτωμα ενός γενικότερου μετασχηματισμού, του οποίου την εκκίνηση παρακολουθούμε στη συγχρονία.

*υποψήφιος διδάκτορας Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών