Τη στιγμή που το πολύνεκρο τρομοκρατικό χτύπημα στο Παρίσι χρησιμοποιείται από Ευρωπαίους ηγέτες και θεσμούς για να προωθήσουν την πολιτική των κλειστών συνόρων απέναντι στους πρόσφυγες, η Διεθνής Αμνηστία αναδεικνύει σε έκθεση που δημοσιοποιείται σήμερα την πλήρη αστοχία αυτής της πολιτικής.
Η έκθεση με τίτλο «Φόβος και φράχτες: πώς η Ευρώπη προσπαθεί να κρατήσει τους πρόσφυγες μακριά» δείχνει ότι το μόνο που καταφέρνουν οι φράχτες και τα άλλα μέτρα αποτροπής των προσφύγων, όπως οι βίαιες επαναπροωθήσεις, που αποτελούν μάλλον εγγενές στοιχείο της ευρωπαϊκής πολιτικής κατά μήκος των συνόρων με την Τουρκία, είναι να μετατοπίζουν τις διαδρομές των προσφύγων σε πιο επικίνδυνα περάσματα, αυξάνοντας τους νεκρούς, όπως και την εξάρτηση των προσφύγων από τα δίκτυα διακίνησης, με αποτέλεσμα να γιγαντώνεται μια παραοικονομία που απορροφά τεράστιους πόρους οι οποίοι θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε πολιτικές ένταξης.
Με αφορμή τη σύνοδο των 20 πλουσιότερων χωρών που ολοκληρώθηκε χθες στην Αττάλεια της Τουρκίας, ο διευθυντής της Διεθνούς Αμνηστίας για την Ευρώπη και την Κεντρική Ασία, Τζον Νταλουίσεν, ζήτησε από τους Ευρωπαίους ηγέτες να μην υποκύψουν στην αντιπροσφυγική ρητορική.
«Πρέπει να θυμόμαστε ότι πολλοί από αυτούς που προσπαθούν να βρουν καταφύγιο στην Ευρώπη διαφεύγουν από τον τρόμο, τον πόλεμο, τις διώξεις και, στην πραγματικότητα, από το ίδιο το “Ισλαμικό κράτος”, τόσο στη Συρία όσο και στο Ιράκ. Η ασφάλεια της Ευρώπης δεν εξασφαλίζεται με το να γυρίσουν την πλάτη στην παγκόσμια προσφυγική κρίση, αλλά εξασφαλίζοντας οργανωμένη και με ανθρώπινες συνθήκες πρόσβαση για αυτούς που διαφεύγουν από τέτοιες εφιαλτικές καταστάσεις», είπε.
Μόνο εμπόδια
Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν πως η Ε.Ε. κινείται σε αντίθετη κατεύθυνση.
«Αντί να προετοιμάζονται να υποδεχτούν με αξιοπρέπεια ένα μικρό μέρος του παγκόσμιου προσφυγικού πληθυσμού, οι ηγέτες της Ε.Ε. αναζητούν τρόπους να εμποδίσουν την είσοδο στην πλουσιότερη πολιτική οντότητα στον κόσμο, υψώνοντας φράχτες στα χερσαία σύνορα, αυξάνοντας τον αριθμό των συνοροφυλάκων, δαπανώντας χρήματα για τεχνολογίες επιτήρησης και κοιτώντας να αναθέσουν τον ρόλο του φύλακα στις γειτονικές χώρες που ήδη φιλοξενούν μεγάλο αριθμό προσφύγων», αναφέρει η έκθεση.
Η πλήρης αποτυχία της πολιτικής αυτής φαίνεται όχι μόνο από το γεγονός πως δεν μπόρεσε να συγκρατήσει την προσφυγική ροή, αλλά και από τον μεγάλο αριθμό των νεκρών στη θάλασσα, όπου στράφηκε το 90% όσων ταξίδεψαν παράτυπα. 3.500 πρόσφυγες και μετανάστες πέθαναν στη θάλασσα το 2014 και άλλοι 3.000 τους πρώτους εννιά μήνες του 2015.
Οσα συμβαίνουν στα χερσαία ελληνοτουρκικά σύνορα είναι ο κανόνας κατά μήκος των εξωτερικών ευρωπαϊκών συνόρων (η έκθεση εξετάζει τα σύνορα της Ισπανίας με το Μαρόκο και τα ανατολικά σύνορα της Ευρώπης με την Τουρκία).
Ο φράχτης στον Εβρο και η ενίσχυση της δύναμης των συνοροφυλάκων με την επιχείρηση «Ασπίδα» τον Αύγουστο του 2012 οδήγησαν στην κάθετη μείωση της ροής στην περιοχή και στην αύξησή της στο Αιγαίο και στα σύνορα της Βουλγαρίας με την Τουρκία.
Το ανάλογο εγχείρημα της Βουλγαρίας οδήγησε αρχικά σε μείωση της ροής τοπικά, με αποτέλεσμα να αυξηθεί ακόμα περισσότερο η ροή στο Αιγαίο, χωρίς τελικά να εμποδίσει τον τριπλασιασμό της ροής στη Βουλγαρία τους πρώτους επτά μήνες του 2015.
Και όμως, αυτή η πολιτική που απέτυχε παταγωδώς χρηματοδοτήθηκε αδρά από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων, με 38 εκατομμύρια ευρώ προς τη Βουλγαρία από το 2010 ώς το 2014 και με 207 εκατομμύρια προς την Ελλάδα από το 2007 ώς το 2013, χωρίς να υπολογιστούν η έκτακτη χρηματοδότηση και οι δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού.
Συμφωνία με Τουρκία: Δικαιώματα εν αμφιβόλω
Το σχέδιο συμφωνίας της Ε.Ε. με την Τουρκία με στόχο να γίνεται στην Τουρκία η ταυτοποίηση και μετεγκατάσταση προσφύγων, θέση που αποτελεί κεντρικό αίτημα της ελληνικής κυβέρνησης, δεν περιλαμβάνει ακόμα εγγυήσεις για την προστασία των δικαιωμάτων των προσφύγων, σύμφωνα με την έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας.
Περιλαμβάνει μέτρα για από κοινού απελάσεις των μεταναστών χωρίς χαρτιά στις χώρες προέλευσής τους, ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών για τα δίκτυα διακίνησης, ενίσχυση του τουρκικού λιμενικού σε ό,τι αφορά τις περιπολίες, την επιτήρηση και την αναχαίτιση των προσφύγων, όπως και έλεγχο των συνόρων από την τουρκική πλευρά.
Η πολιτική αυτή εγκυμονεί κινδύνους για τους πρόσφυγες, καθώς οι τουρκικές αρχές βαρύνονται με αυθαίρετη κράτηση προσφύγων και με απελάσεις προσφύγων στη Συρία και το Ιράκ.
Από τα περίπου 2 εκατομμύρια Σύρους που ζουν στην Τουρκία, μόνο το 10% ζει σε κρατικούς καταυλισμούς, ενώ οι υπόλοιποι αγωνίζονται να επιβιώσουν με ελάχιστη βοήθεια από το κράτος, τους διεθνείς οργανισμούς και τις ΜΚΟ και η πρόσβαση στο σύστημα ασύλου είναι εξαιρετικά περιορισμένη.
«Είναι δύσκολο να διακρίνουμε οικονομική ή άλλη βοήθεια από την Ε.Ε. που θα αρκεί για να διασφαλίσει σε σύντομο διάστημα αποτελεσματική προστασία των προσφύγων στην Τουρκία και πλήρη πρόσβαση σε δικαιώματα», αναφέρει η οργάνωση.
Σημειώνει πως το σχέδιο πρέπει να συνοδευτεί με αύξηση των θέσεων μετεγκατάστασης από την Τουρκία και τη δημιουργία νόμιμων διαδρομών, όπως και χρηματοδότηση που θα καταλήγει στις ανάγκες των προσφύγων.
Επαναπροωθήσεις …made in Greece
Νέα στοιχεία για επαναπροωθήσεις στα ελληνοτουρκικά σύνορα φέρνει η έκθεση, που καταγράφει επτά περιστατικά επαναπροώθησης τουλάχιστον 248 ανθρώπων συνολικά στον Εβρο από τα τέλη Νοεμβρίου του 2014 μέχρι τις αρχές Αυγούστου του 2015, χαρακτηρίζοντάς τες μάλιστα «προσεκτικά σχεδιασμένες», και τέσσερα περιστατικά επαναπροώθησης τουλάχιστον 162 ανθρώπων συνολικά στο Αιγαίο.
Οπως αναφέρει, σε προωθητικό βίντεο του ελληνικού Λιμενικού, η κάμερα κατέγραψε ανάμεσα στο πλήρωμα την παρουσία μασκοφόρου, σαν αυτούς που υποδεικνύονται από τα θύματα ως δράστες των επιχειρήσεων επαναπροώθησης.
Μιλώντας στην οργάνωση, το Λιμενικό αρνείται τις καταγγελίες και σημειώνει ότι έχουν σχηματιστεί δικογραφίες για αντιποίηση αρχής εναντίον ατόμων που έφεραν παρόμοια αμφίεση. Η ΕΛ.ΑΣ. δεν έχει απαντήσει μέχρι στιγμής στην οργάνωση σχετικά με το περιεχόμενο της έκθεσης, παρότι κλήθηκε.
