Χρειάζεται, καθώς φαίνεται, η συνεχής επανάληψη του ρητού «Η γεωγραφία αποτελεί Ιστορία», για να έχουμε στον νου μας πως η περιοχή από το τέλος της εποχής των παγετώνων έως σήμερα είναι γεωγραφικά πέρασμα λαών, χώρος σύγκρουσης, χώρος πολιτισμών και θρησκειών, χώρος καταστροφής και αναγέννησης. Η πρόσφατη κατάρριψη του ρωσικού SU-24, κατάλοιπου της εποχής της πρώην ΕΣΣΔ, δεν είναι τίποτε άλλο παρά η επιβεβαίωση του ρητού.
Είναι, δυστυχώς, πλέον ή βέβαιον πως η Τουρκία κατέρριψε το βομβαρδιστικό γιατί ήθελε να το καταρρίψει. Δεν υπάρχει διεθνής πρακτική για να καταρριφθεί αεροπλάνο, έστω πάνω από άλλον εναέριο χώρο, με πτήση, 17 δευτερολέπτων.
Υπήρχε ήδη προειδοποίηση από τον πρωθυπουργό Νταβούτογλου για «σοβαρές επιπτώσεις» αν η Ρωσία συνέχιζε τους βομβαρδισμούς κοντά στα σύνορα Συρίας – Τουρκίας και ειδικά κατά των Τουρκομάνων «αντιστασιακών» κατά του Ασαντ. Και η συνέχεια είναι γνωστή. Τα ερωτήματα που γέμισαν τα μέσα ενημέρωσης είναι το γιατί και οι συνέπειες της πράξης.
Στη Συρία παίζεται ένα παιγνίδι παγκόσμιας ισορροπίας, επιρροής, οικονομίας, θρησκευτικών διαφορών, τοπικών αντιπαραθέσεων, φυλετικών και εθνικών βλέψεων που είναι μάλλον δύσκολο να βρει κανείς παρόμοιο στην παγκόσμια ιστορία, θα χρειαζόταν ένα μικρό βιβλίο για να αναλύσει κανείς επαρκώς τις προθέσεις και τις βλέψεις του καθενός από τους παίκτες που δραστηριοποιούνται σε αυτή τη γωνιά της Γης.
Οι βλέψεις και οι προθέσεις της Τουρκίας είναι ξεκάθαρες και κατανοητές σε κάθε μελετητή της:
α) η κατάληψη μέρους της βορείου Συρίας, για λόγους εκκίνησης μιας επανασύστασης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε ζωτικό χώρο που θεωρεί πως δικαιωματικά της ανήκει αλλά και για την εξουδετέρωση της όποιας κίνησης ίδρυσης ανεξάρτητου Κουρδικού Κράτους, καντονίου από Σύρους Κούρδους,
β) την αύξηση, με καταλυτικό τρόπο, της επιρροής της στον αραβικό κόσμο ο οποίος βρίσκεται υπό κατάρρευση και την οικονομική της ενίσχυση από τα αραβικά κράτη και κρατίδια πλούσια σε πετρέλαιο καθώς και την υπαγωγή της Σαουδικής Αραβίας στη σφαίρα επιρροής της. Αυτή η κίνηση της επιτρέπει να προβληθεί ως η ισχυρότερη μουσουλμανική χώρα, εκπρόσωπος του 1,6 δισ. ανά τον κόσμο μουσουλμάνων.
Αν και αυτό ακούγεται από υπερβολικό έως παρανοϊκό, στην πραγματικότητα δεν είναι παρά το σχέδιο του ισλαμιστή λόγιου Νταβούτογλου και του πολιτικού του ηγέτη Ερντογάν: η επιστροφή της Τουρκίας στην προ 1918 εποχή όπου ο σουλτάνος και το Χαλιφάτο εκπροσωπούσαν πράγματι το Ισλάμ παγκοσμίως. Βέβαια αυτό το μεγαλεπήβολο σχέδιο μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο εν μέρει, τοπικά, αλλά αυτό είναι στην ουσία το όραμα του ισλαμιστή Ερντογάν.
Εδρασε μόνος του ο Ερντογάν, αποφασίζοντας να ρίξει το ρωσικό πολεμικό; Η απάντηση είναι «και ναι και όχι». Ο Ερντογάν, ευρισκόμενος σε κατάσταση ευφορίας μετά τη νίκη του στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου και μετά το γονάτισμα μπροστά του της Ε.Ε. και της κ. Μέρκελ λόγω προσφυγικού, δεν αποκλείεται καθόλου να αποφάσισε μόνος του, έχοντας υπολογίσει πως θα σύρει πίσω του τους Αμερικανούς οι οποίοι είναι άκρως εκνευρισμένοι με την εμφάνιση των Ρώσων στην περιοχή, όπως και με την κατάσταση στην Ουκρανία.
Η παρουσία του ρωσικού παράγοντα κατά του Χαλιφάτου της Συρίας και του Ιράκ, έχει αναδείξει την αναποτελεσματικότητα της αμερικανικής επέμβασης από αέρος, την ωμή παρέμβαση της Τουρκίας υπέρ της απάνθρωπης αυτής οργάνωσης καθώς και της πιθανότητας επιβίωσης του καθεστώτος Ασαντ έστω και χωρίς τον ίδιο.
Και τα τρία αυτά επακόλουθα της ρωσικής επέμβασης είναι καθοριστικά αντίθετα στα σχέδια της Αγκυρας και της Ουάσινγκτον και ο Ερντογάν ξέρει πολύ καλά πώς να διαχειρίζεται έναν Ομπάμα ο οποίος είναι φανερό πως δεν έχει κανένα σχέδιο για την περιοχή, πελαγοδρομώντας ανάμεσα σε Σαουδάραβες, Ιρανούς, Ισραηλινούς, ισλαμιστές, τρομοκράτες και σατράπες, όπως ο Αλ Σίσι.
Από την άλλη πλευρά, είναι εξίσου πιθανόν η κατάρριψη του αεροπλάνου να ήταν μια κίνηση των Αμερικανών, μέσω της Τουρκίας, για να υποδείξουν στους Ρώσους ότι υπάρχουν όρια στο παιγνίδι της επιρροής τους στην περιοχή. Η εκδοχή αυτή τείνει να είναι η πιο συντηρητική από τις δύο και η πιο ευοίωνη για το μέλλον. Μια κίνηση του Ερντογάν δίχως την έγκριση ή την παρότρυνση της Αμερικής σημαίνει πως η Τουρκία αυτονομήθηκε σε σημείο να προκαλεί τη Ρωσία σε ένα παιγνίδι με πολλές και επικίνδυνες παραμέτρους.
Μια τέτοια μονομερής κίνηση η οποία βέβαια έτυχε, εκ των υστέρων, της επικρότησης των ΗΠΑ μπορεί να είναι προάγγελος και άλλων με καταστροφικές συνέπειες για την ειρήνη.
Ο δημοσιογράφος Γκίντεον Ράχμαν θεωρεί πως είναι εφικτή και χρήσιμη μια συνεργασία ΗΠΑ – Ρωσίας κατά του Χαλιφάτου. Η ιδέα δεν είναι καθόλου αρεστή ούτε στην Τουρκία, ούτε στη Σαουδική Αραβία. Δεν είναι μάλλον αρεστή ούτε σε κύκλους της Ουάσινγκτον οι οποίοι έχουν επενδύσει μεγάλο πολιτικό κεφάλαιο κατά του Πούτιν, με πρώτη την υποψήφια για το χρίσμα των Δημοκρατικών για την προεδρία, Χίλαρι. Δεν είναι καθόλου απίθανο οι αντιρωσικοί κύκλοι στη Δύση να έχουν βάλει το χεράκι τους σε αυτή την τόσο φιλόδοξη κίνηση του Ερντογάν.
Ενα είναι σίγουρο. Η κίνηση αυτή της Τουρκίας είναι κατάφωρα εναντίον των συμφερόντων της όπως και κατά της ειρήνης στην περιοχή. Τα οθωμανικά όνειρα των Ερντογάν – Νταβούτογλου θα εξανεμιστούν μπροστά στην απάνθρωπη βία που έχει κατακυριεύσει την περιοχή.
* συγγραφέας
