Η πρώτη αμερικανική ταινία, που γυρίστηκε στην Κούβα τα τελευταία 50 χρόνια, είναι πραγματικότητα. Εκανε την πρεμιέρα της στην Αβάνα, στο Φεστιβάλ Νέου Λατινοαμερικανικού Κινηματογράφου.
Είναι, φυσικά, μια ταινία που αναφέρεται στα τελευταία χρόνια του Ερνεστ Χέμινγουεϊ στην Κούβα και, όπως λέει στην «Γκάρντιαν» ο σκηνοθέτης Μπομπ Γιάρι, δεν θα μπορούσε να γυριστεί αλλού. Ηθελε τα ίδια μέρη, μπαρ και σπίτια που ο μεγάλος συγγραφέας είχε κάνει δικά του τριάντα ολόκληρα χρόνια, πριν η επανάσταση του Κάστρο τον αναγκάσει να εγκαταλείψει το αγαπημένο του νησί. Λίγους μήνες αργότερα αυτοκτόνησε.
Η ταινία λέγεται «Papa», έτσι φώναζαν τον Χέμινγουεϊ οι Κουβανοί, που πολύ τον αγαπούσαν. Πρωταγωνιστούν ο Εντριαν Σπαρκς (Χέμινγουεϊ) και η Τζοέλι Ρίτσαρντσον (η τέταρτη σύζυγός του, Μέρι) και βασίζεται στις αναμνήσεις του δημοσιογράφου Ντεν Μπαρτ Πέτικλερκ, που είχε γίνει φίλος του ζευγαριού.
Οσο κι αν φαίνεται ότι με την ταινία αυτή οι σχέσεις Κούβας και ΗΠΑ μπαίνουν σε μια νέα (κινηματογραφική) περίοδο μετά το εμπάργκο του 1960, όσο κι αν παρευρέθη στην πρεμιέρα της εκπρόσωπος της αμερικανικής πρεσβείας και εξέφρασε την ευχή να ακολουθήσουν κι άλλες, πολλές χολιγουντιανές παραγωγές στην Κούβα, τα πράγματα είναι ακόμα πολύπλοκα.
Ο Μπομπ Γιάρι έκανε σκληρό αγώνα δύο χρόνων για να πείσει τις αμερικανικές αρχές (υπουργεία Εξωτερικών και Οικονομίας) να κάνουν μια εξαίρεση για την ταινία του, να παρακάμψουν το εμπάργκο. Επρεπε ακόμα να υποβάλει προς έγκριση το σενάριό του στο Ινστιτούτο Κινηματογράφου της Κούβας, αν και δεν τον ανάγκασαν να αλλάξει ούτε μια λέξη. Το Ινστιτούτο έχει κάνει σαφές ότι «δεν θα δίνει άδεια σε ταινίες που το περιεχόμενό τους είναι επιβλαβές για τη χώρα και τον λαό της Κούβας».
Ο σκηνοθέτης του «Papa» πιστεύει, πάντως, ότι η ταινία του θα ανοίξει τον δρόμο και για άλλες αμερικανικές παραγωγές στην Κούβα και ότι θα βοηθήσει στην κατάργηση επιτέλους του εμπάργκο. «Το μόνο που καταφέρνει είναι να κάνει τον λαό της Κούβας να υποφέρει», δήλωσε στην «Γκάρντιαν».
«Βρίσκω σημαδιακό ότι μια ταινία για έναν άνθρωπο που λάτρευαν και οι Κουβανοί και οι Αμερικανοί έσπασε πρώτη το φράγμα». Οι κουβανικές αρχές τού επέτρεψαν να κάνει γυρίσματα ακόμα και μέσα στο θρυλικό σπίτι του Χέμινγουεϊ Finca Vigia, που είναι σήμερα κρατικό μουσείο.
Τι γίνεται, όμως, με τον ίδιο τον κουβανικό κινηματογράφο; Εχει χαλαρώσει καθόλου ο έλεγχος και η λογοκρισία; Δεν είναι τυχαίο ότι η γαλλική ταινία «Επιστροφή στην Ιθάκη» του Λοράν Καντέ, βασισμένη σε σενάριο του διάσημου Κουβανού συγγραφέα Λεονάρδο Παδούρα, αν και γυρίστηκε σε μια ταράτσα της Αβάνας δεν προβλήθηκε ποτέ στην Κούβα. Αιτία, μάλλον το θέμα της: μια απογοητευμένη από την επανάσταση ανδρική παρέα.
Το Ινστιτούτο Κινηματογράφου της Κούβας εξακολουθεί να χρηματοδοτεί τις περισσότερες ταινίες, αλλά οι σκηνοθέτες έχουν πια το δικαίωμα να γυρίζουν και ανεξάρτητες παραγωγές. Στο φετινό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Νέου Λατινοαμερικανικού Κινηματογράφου τέσσερις από τις εννέα κουβανικές ταινίες είναι ανεξάρτητες.
Επειδή, όμως, απαγορεύεται η ίδρυση εταιρειών παραγωγής -θεωρείται από το καθεστώς καπιταλιστική πρακτική- οι Κουβανοί σκηνοθέτες αναγκάζονται να αναζητούν χρήματα στο εξωτερικό. Δεν φτάνει που είναι δύσκολο από μόνο του, πρέπει πρώτα να πάρουν έγκριση από το κράτος και να περάσει το σενάριό τους από κόσκινο. Ετσι, η δυναμική του ανεξάρτητου κινηματογράφου εξουδετερώνεται.
